Гадавіна са дня смерці мітрапаліта Філарэта (Вахрамеева)

Читать на русском Read in English

Мінуў год са спачыну першага Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі мітрапаліта Філарэта (Вахрамеева), які 35 гадоў кіраваў Праваслаўнай Царквой у Беларусі, і многія ягоныя асабістыя перакананні перадвызначылі асаблівае прагрэсіўнае аблічча БПЦ на фоне Рускай Праваслаўнай Царквы ў цэлым.

Яго сыход быў важным сімвалічным этапам, які знаменаваў заканчэнне цэлай эпохі ў гісторыі нашай краіны. За месяц да таго не стала першага прэм’ера незалежнай Беларусі Вячаслава Кебіча, пасля быў адпраўлены ў адстаўку Тадэвуш Кандрусевіч, які пачынаў адраджэнне каталіцкіх структур у 1989 — 1991 гадах, а затым 12 студзеня 2021 года адышоў у вечнасць і мітрапаліт Філарэт. А сама Беларусь усё больш пераходзіць з аўтарытарных на таталітарныя рэйкі.

Пры гэтым разам са смерцю іерарха знікаюць у нябыт і ягоныя дасягненні. Былы “міністр замежных спраў Маскоўскага Патрыярхата” і былы Экзарх Заходняй Еўропы, Філарэт меў пэўны сантымент да Захаду, роўна, без фобій ставіўся да католікаў і пратэстантаў. Нават званне Героя Беларусі ён атрымаў у 2006 годзе ў тым ліку за “развіццё міжканфесійнага дыялогу”. Калі для мітрапаліта Філарэта цалкам арганічным быў антураж міжнародных форумаў, дзе ён увасабляў сваёй постаццю сучаснае “рускае” багаслоўе, то мітрапаліт Веніямін — ізаляцыяніст, які імкнецца звесці да мінімуму ўсе міжнародныя і міжканфесійныя сувязі БПЦ.

Якасць навучальнага працэсу ў заснаваных ды адноўленых пры Філарэце рэлігійных адукацыйных установах імкліва паніжаецца, бо адукацыя наогул не ў прыярытэтах дзеючага кіраўніцтва Экзархата, якое лічыць, што перш за ўсё — малітоўнасць, пакора і паслухмянасць. Няма нават і гаворкі аб тым, каб накіроўваць асобных студэнтаў на стажыроўку ў замежныя багаслоўскія цэнтры (Рым, Цюбінген, Шамбезі і г.д.), якую Філарэт актыўна заахвочваў.

Шматлікія дабрачынныя ініцыятывы выпустошваюцца. Нельга ўявіць, напрыклад, каб зараз іерархія БПЦ падтрымала праект дапамогі ахвярам хатняга гвалту — тое, што было яшчэ магчыма ў 2012 годзе, пры “познім” Філарэце.

Калі сам Філарэт быў фігурай сусветнага маштабу, прычым не толькі для праваслаўя, але і агулам хрысціянства, то сённяшняя БПЦ — гэта мала каму цікавая правінцыя Масквы. Ідэалагічна і тэалагічна.

Пры гэтым часам губляецца і мяжа паміж царкоўным і дзяржаўным. Раней Філарэт і БПЦ маглі (хоць і непаслядоўна) трымаць дыстанцыю ад улады, скажам, маглі дазволіць сабе выказацца на карысць забароны смяротнага пакарання. Сёння, замест хоць нейкіх, хоць і няўдалых спробаў наладзіць сімфонію, — поўнае падпарадкаванне царквы дзяржаве, нават там, дзе гэта шкодзіць як ідэнтычнасці самой Царквы як Богачалавечай установы, так і яе інтарэсам як зямной супольнасці.

Магчыма, людзі, якія прыйшлі на замену Філарэту, нават не столькі хочуць знішчыць спадчыну спачылага мітрапаліта, колькі проста «не ведаюць, што робяць» (Лк. 23:34). Як гэта было, напрыклад, з віншаваннем мітрапаліта 14 снежня 2020 года іерархамі БПЦ, пасля якога ён патрапіў у шпіталь з каронавірусам і затым адышоў у вечнасць.

Вядома, шмат якія праблемы сённяшняй БПЦ паходзяць з часоў мітрапаліта Філарэта. Нават сённяшні ягоны пераемнік Веніямін — гэта таксама гадаванец спачылага іерарха. Але замест таго, каб хаця б развіваць тое, што ўжо было створанае мітрапалітам Філарэтам, яны папросту знішчаюць тое, што так і не змаглі зразумець.