Выставу арганізавалі «Хрысціянская Візія», Евангелічная царква ў Германіі (EKD) і праект Kirchen helfen Kirchen. EKD ужо працяглы час сістэмна працуе з тэмай беларускіх палітвязняў: праект Solidaritätx100 быў запушчаны яшчэ ў 2020 годзе. Гэта таксама не першае мерапрыемства EKD з партрэтамі Ксішы Ангелавай.

Падчас адкрыцця адбыўся перформанс «Беларускія палітвязні гавораць» (аўтарка — Наталля Гарковіч). Перформанс прайшоў па-нямецку: госці чыталі ўрыўкі з лістоў беларускіх палітвязняў. Таксама прагучаў верш Дзмітрыя Строцава.

Каардынатарка «Хрысціянскай Візіі» Наталля Васілевіч распавяла пра гісторыю і дзейнасць ініцыятывы. Па-нямецку выступіла і сама мастачка Ксіша Ангелава, якая прадставіла праект «Беларускі мартыралог» і падкрэсліла, што ён ажыццяўляецца ў партнёрстве з «Хрысціянскай Візіяй».

Выстава будзе працаваць да 12 лютага 2026 года (Берлін, Caroline-Michaelis-Str. 1; Пн–Пт 8:00–18:00, уваход вольны).

Проект вырос из «Христианской визии», созданной беларусскими христианами в 2020 году. Сегодня он объединяет аналитику, правозащитную работу и поддержку священников и верующих, пострадавших за антивоенную позицию. Более 120 имён таких христиан уже зафиксированы в его базе.

Несмотря на блокировки, признание «экстремистским» и давление со стороны властей России и Беларуси, «Христианская визия» и «Христиане против войны» продолжают разрушать нарративы кремлёвской пропаганды. Василевич подчеркивает: важно, чтобы в Европе и мире слышали голоса тех христиан, которые не молчат, а свидетельствуют против войны и насилия.

«Я апелявала да Бога, размаўляла з ім з маленства»

Валярына нарадзілася ў сям’і, якую яна называе практычна атэістычнай, яе маці была нехрышчоная. Наша суразмоўца сама папрасіла сябе ахрысціць, калі ёй было ўсяго 6 гадоў.

Яна ўспамінае:

«Вера ў вышэйшыя сілы, у Госпада была ў мяне заўсёды, я па сутнасці нарадзілася з ёй. У маленстве я не чытала Біблію і не хадзіла ў царкву, але мне сніліся сны пра Страшны суд, пра тое, як змагаюцца д’ябал з Богам. Я малявала малюнкі і пісала вершы пра гэта.  Мая першая кніга, якая выйшла ў мае 11 гадоў, і першая публікацыя ў 6 гадоў – гэта ўсё вершы акурат пра змаганне дабра і зла за душу, мая першая кніга ўвогуле мусіла называцца “Божае вока”. 

Гэтая тэма – па сутнасці, была для мяне галоўнай у маленстве: вось гэтае паразуменне з небам, Богам, лад у душы – нішто мяне так не цікавіла, як гэта. Па сутнасці, я апелявала да Бога, размаўляла з ім з маленства. Мяне ніхто не вучыў маліцца, і гэта былі такія размовы пра сэнсы, пра душу, пра тое, што пасля». 

Калі Валярыне было каля двух гадоў, у яе здарылася клінічная смерць, дзесяць хвілін не працавала сэрца. У гэты час, успамінае яна, перад яе вачыма паўставаў пазасвет.

Потым дзяўчынка адлюстроўвала ўбачаны свет у сваіх малюнках і вершах, прычым заўжды малявала Божае вока, дзе зрэнка была падзеленая на тры часткі – белую, чорную і чырвоную. Яна расказвала пра гэта як пра падзел свету на любоў і кроў, на чысціню і на зло, якое ёсць у свеце.

Але адкуль у дзіцяці такое імкненне да веры? Шмат у чым, мяркуе Валярына, гэта магло быць звязанае з яе бабуляй:

«Мая прабабуля была стараверкай. Неяк яна везла хрысціць свайго сына, брата маёй бабулі. Быў моцны мароз, і ён ледзь не памёр пасля хрышчэння, бо дзяцей там апускаюць у ваду, а потым яго доўга везлі дахаты на возе скрозь холад.

Яго адагрэлі на пячы, прабабуля яго адгадавала. Потым маю бабулю яна ўжо не хрысціла, так і павялося далей. Але мая бабуля і прабабулі ўмелі лекаваць рукамі, да іх праз гэта прыходзілі людзі, у тым ліку і проста па параду, слова ці мудрасць. Мая бабуля заўсёды казала, што робіць гэта дзякуючы Богу. Вучыла нас с братам, што па жыцці вельмі важна глядзець не долу, а на неба, і там шукаць сілы».

Пісьменніца расказвае пра запаветы, якім вучыла бабуля – і жыццёвыя, і ў нечым біблейскія. Напрыклад, бабуля казала не ламаць дрэвы, бо ім балюча, нават нельга было пчолку забіць, то-бок да ўсяго жывога трэба ставіцца па-добраму і верыць небу.

Тыя біблейскія вобразы і сюжэты прыходзілі да Валярыны ўсё дзяцінства і нават у часы студэнцтва. Свае першыя кнігі яна апісвае як размовы з Богам пра душу. А таксама дзеліцца, што ўсё жыццё адчувала – яе бароняць душы продкаў, і яна заўсёды магла прамовіць да Бога, нават калі не знаходзіцца ў царкве.

Першая публікацыя вершаў Валярыны выйшла, калі ёй было шэсць гадоў, і прадмову да яе напісаў паэт Алесь Разанаў. Разанаў пісаў, што «яе вершы – гэта не дзіцячая і не дарослая, а звышузроставая філасофія».

«Таксама ён сказаў, што калі ўгледзецца ў мае дзіцячыя малюнкі і ўчытацца ў вершы, стане зразумела, што ўсё гэта пра веру, пра выкупленне, тое, як ачысціць душу.

Для мяне з маленства не было падзелу на каталіцтва, праваслаўе ці пратэстантызм. Каб памаліцца, я магла зайсці і ў касцёл, і ў царкву, заўсёды было адчуванне, што Бог адзіны для ўсіх. Натуральна, што мне шмат у чым адгукаецца хрысціянства, але я не той чалавек, хто прытрымліваецца ўсіх канонаў. Магу зайсці ў царкву і з непакрытай галавой, бо, мне здаецца, усё гэта збольшага ўмоўнасці. Галоўнае – як чалавек жыве, якая ў яго душа, як ён ставіцца да іншых і наколькі ён шчыры перад сабой».

Канцэнтрат хрысціянскасці

Апошнія некалькі гадоў Валярына робіць відэапраект «Беларус беларусу», ён выходзіць на «Белсаце». Гэта гісторыі пра беларусаў, якія прайшлі праз рэпрэсіі і цяпер перажываюць цяжар эміграцыі, ды яшчэ і ў складаным становішчы. Гледачы праекта, дзякуючы гэтым праграмам, змаглі дапамагчы многім з іх.

Выглядае, што ў гэтым шмат хрысціянскага. А як да гэтага ставіцца Валярына?

«Сапраўды, гэты праект неяк неасэнсавана пра тое, што трэба ствараць дабро на зямлі, трэба дапамагаць, ахвяраваць і сваім часам, і сваімі сіламі, і рэсурсамі і сродкамі, каб падтрымаць іншых, аднадумцаў, беларусак, беларусаў.

Мае героі вельмі розныя, але сапраўды сярод іх бываюць вернікі, прадстаўнікі духавенства, нядаўна сярод іх былі прапаведнік, сын дыякана, дзяўчына, што больш за 5 гадоў пражыла ў манастыры, збіраючыся даць першыя абяцанні і стаць манашкай канчаткова. Але я не выдзяляю іх адмыслова. Я стараюся здымаць і падтрымліваць праз праграму ўсім, хто мае ў гэтым патрэбу – тым, хто звяртаецца, або калі мы з камандай пабачылі, што камусьці патрэбная падтрымка».

Валярына кажа, што ніколі не задумвалася пра хрысціянскую сутнасць праекта, проста рабіла тое, што падказвае сэрца. Людзей знішчаюць, яны пакутуюць – значыць, па-чалавечы трэба іх падтрымаць, працягнуць руку, падставіць плячо. Суразмоўца называе гэта канцэнтратам хрысціянскасці: праект дапамагае людзям – гледачы адгукаюцца, каб дапамагчы героям. Калі героі акрыяюць і ўстануць на ногі, яны дапамогуць наступным, хто мае патрэбу. Такі кругазварот беларускай салідарнасці ў свеце.

Дапамагаюць не толькі беларусы, хаця, канечне, збольшага гаворка менавіта пра іх. Валярына разважае, што беларусы – салідарныя, хаця і вельмі стомленыя праз рэпрэсіі ды жыццёвыя цяжкасці. І тым не менш, мы маем практычна пяць гадоў канцэнтраванай салідарнасці і ўзаемападтрымкі – ад часоў кавіду да нашых часоў.

Валярына заўважае, што многія беларусы зрабіліся як сям’я – дапамагаюць адзін аднаму нягледзячы на тое, што да гэтага яны маглі быць абсалютна незнаёмыя паміж сабой. Для яе гэта прыкмета таго, што аб’яднала нас у нацыю.

«Тым шчаслівейшыя людзі, каторыя з Богам у сэрцы»

Свае цяперашнія духоўныя погляды Валярына апісвае так:

«Цяпер Беларусь – мая рэлігія, гэта найбольшая вера для мяне. Мая мара, канечне, вярнуцца дадому. Таму я заўсёды малюся ў тым ліку і за Беларусь. Мне здаецца, гэтая малітва за Беларусь стала цяпер такой шырокай, бо многія маюць гэтую пакуль няздзейсную мару – вярнуцца ў Беларусь і стварыць гэтую Беларусь будучыні.

Вольная Беларусь – гэта мая рэлігія. Мне здаецца, усё гэтае змаганне наўпрост паяднанае з верай, гэта якраз пра адраджэнне душы, нацыі, пра дабро і салідарнасць і пра прадтрымку».

Валярына асобна адзначае – на яе думку, многія прадстаўнікі духавенства
ператварыліся ў інструмент у руках улады, і беларуску гэта засмучае. Але ёсць і супрацьлеглыя прыклады, як прадстаўнікі праваслаўя і каталіцтва зрабіліся ў сваёй дзейнасці прыкладамі сапраўднага хрысціянства.

Суразмоўца ўспамінае ксяндза Уладзіслава Завальнюка, былога пробашча Чырвонага касцёла: пасля таго, як яго адхілілі ад служэння, ён уладкаваўся дворнікам пры касцёле, каб быць побач са сваёй паствай. У ранейшыя часы ён ладзіў у Чырвоным касцёле цудоўныя беларускія імпрэзы. Валярына ўспамінае, як там праходзіла прэзентацыя псалмаў у адаптацыі Рыгора Барадуліна, прэзентацыя барадулінскай кнігі «Ксты».

Апошнія гады для беларусаў вельмі складаныя, разважае Валярына. Але з верай і Богам лягчэй усё пераносіць, кажа яна:

«Калі ты разумееш, што гэта твой шлях, Крыж, і ты пад абаронай – напэўна, таму ўсё і прымаецца прасцей. Тым шчаслівейшыя людзі, каторыя з Богам у сэрцы. Такія, як Паша Севярынец, які прымае свой шлях і сваё змаганне, сваю ахвяру, і яго сям’я таксама гэта прымае (хаця гэта вельмі няпроста). Мне здаецца, што гэта святыя людзі для Беларусі і беларускай справы. Калі б не іхняя прынцыповасць, іншым не было б на што абаперціся. 

Я заўсёды веру ў дабро, у тое, што беларус беларусу [беларус] і беларуска беларусцы таксама. Любоў і падтрымка перадусім, нягледзячы ні на якія складанасці. У гэтай любові і падтрымцы, натуральна, ёсць і пра нашу веру і пра беларускую самасць і душу».

Усе фотаздымкі: з архіву суразмоўцы

Два адміністрацыйныя тэрміны агульнай працягласцю 25 сутак, цяжкія ўмовы ўтрымання, катаванні і здзекі не зламалі Сергія. Наадварот – умацавалі яго веру і наблізілі да Хрыста.

Доўгі час сям’я прапаведніка пакутавала ад ціску з боку ўладаў. Сёлетняе затрыманне стала апошняй кропляй. Цяпер Сергій, яго жонка і сямёра дзяцей спрабуюць распачаць новае жыццё ў Польшчы. Да ад’езду прапаведнiк актыўна дапамагаў украінскім уцекачам: даваў начлег, харчаванне, вырашаў пытанні з дакументамі.

— Як прайшоў ваш пераезд?

— Нам дапамаглі людзі, у тым ліку мае сябры з сацсетак. Таксама дапамагла «Хрысціянская візія» — і я заахвочваю тых хрысціян, якія церпяць у Беларусі пераслед і маюць патрэбу ў дапамозе звяртацца да іх, альбо наўпрост праз людзей з «Хрысціянскай візіі», якіх вы ведаеце, альбо пісаць ім у бот у тэлеграме: @christianvisionBot.

Мы пакуль яшчэ не ўладкаваліся. Адна пратэстанцкая царква дала нам жыллё на два месяцы. Гэтая кватэра была ў дрэнным стане, яе збіраліся рамантаваць, а тут з’явіліся мы. Неяк жывем. Прыбіраем кватэры людзям. Дачка дапамагае ў польскай сям’і як няня.

Шукаем жыллё на даўжэйшы тэрмін, пасля чаго будзем думаць пра школу для дзяцей. Кватэру з трыма пакоямі для нашай шматдзетнай сям’і, якая падыходзіць нам па кошце, вельмі складана знайсці ў Варшаве ці ў яе ваколіцах. Вядома, мы разглядаем таксама прапановы і ў іншых месцах, дзе крыху танней. Але ў маленькіх населеных пунктах менш працы і знаёмых. 

— Як перажываюць пераезд вашыя дзеці?

— Яны сумуюць па сваіх сябрах, па нашай хаце. Сын Амадэй сумуе па сваім фартэпіяна. Нам людзі аддалі старое. Ён любіў па некалькі разоў на дзень падыходзіць да інструмента і прайграваць розныя мелодыі. Некаторыя нават сам выдумаў. 

Умовы пражывання рэзка памяняліся. Чатыры сыны спяць на двух’ярусных ложках з Ікеі ў маленькім пакоі, дачуркі спяць утрох у прахадным пакоі, а мы з жонкай – на падлозе на матрацы.

Зараз разбіраемся з медыцынскімі пытаннямі. Нядаўна па страхоўцы хацелі запісаць дачку Дамініку на планавы агляд да афтальмолага, але сутыкнуліся з праблемай вялікіх чэргаў. Бліжэйшая дата – праз год.

— Вы працягваеце сваё служэнне ў Польшчы?

— Так, у Варшаве я служу ўжо ў некалькіх пратэстанскіх цэрквах як прапаведнік. Нядаўна выступаў з пропаведдзю на маладзёжнай сустрэчы, выканаў сваю песню. У нядзелю на сходзе далі магчымасць прамовіць асноўную пропаведзь і таксама праспяваць.

Дарэчы, гэта царква мае домік за 120 кіламетраў ад Варшавы, дзе яны праводзяць з’езды, канферэнцыі. Нядаўна з сынам ездзілі прыбірацца там. Складвалі дровы, касілі траву, раўнялі зямлю.

— Гэта валанцёрства?

— Так, вядома. Нешта ж павінна быць не дзеля грошай, а дзеля Госпада.

Яшчэ пазнаёміліся з хрысціянскай фундацыяй, якая дапамагае ўцекачам і зараз там служым разам з нашымі дзецьмі па аўторках.

— Сярод пратэстанскіх вернікаў ёсць беларусы, якія пераехалі з-за рэпрэсій?

—  У асноўным гэта людзі, якія вырашылі пераехаць у Польшчу, таму што стаміліся ад сітуацыі, якая склалася ў Беларусі, ці зрабілі гэта з-за пагрозы рэпрэсій.

Мы тут літаральна выжываем. Я пакуль не сустракаў чалавека, у якога ўсё добра і якому ўсё лёгка даецца. Шмат людзей вымушана пакінулі Беларусь і мараць, як і нашая сям’я, вярнуцца дадому. Гэта не было нашым рашэннем. Нас прымусілі.

Напрыклад, у Варшаве ёсць царква, якую заснавалі прыхаджане з Мінску. Пастар Тарас Цялькоўскі, які таксама пацярпеў ад рэпрэсій, зараз служыць тут. 

— Як рэпрэсіі адбіліся на вашым здароўі?

— У жніўні 2020 года мяне катавалі шокерам і збівалі, пасля чаго ў мяне з’явілася нешта накшталт панічных нападаў, калі не хапае паветра. Доўгі час я палохаўся, калі нехта заходзіў з-за спіны. Узніклі болі ў сэрцы, якія пасля затрымання ў 2024 толькі пачасціліся.

Я адчуваю розніцу паміж тым, кім я быў да Акрэсціна і тым, які я зараз. Я не ўяўляю, як людзі гадамі сядзяць у гэтых умовах. Велізарны стрэс, няякасная ежа, якая не дае ўсе неабходныя вітаміны і мінералы. Зьявіліся праблемы з зубамі. Мне нават здаецца, што я пачаў больш актыўна лысець.

— Як усё, што вы перажылі, паўплывала на вашу духоўнасць?

— Я бачу якасныя змены ў маіх адносінах з Богам. Калі здароўю быў нанесены ўрон, то для веры гэтая сітуацыя пайшла на карысць.

Калі жыццё працякае спакойна, то інфармацыя аб тым, што Бог усюдыісны і ўсемагутны, што Ён любіць і клапоціцца – яна не такая актуальная. Але калі ты трапляеш у такую ​​сітуацыю, калі ў цябе нічога не засталося, толькі Бог побач, тады пачынаеш шукаць Яго волю, спрабуеш давяраць Яму сапраўды ўсяцэла.

Першапачаткова, калі мяне затрымалі, я шукаў сваю волю. Я маліўся Богу і прасіў: «Госпадзе, я не хачу тут быць, я хачу дадому». Але нічога не адбывалася. Нават наадварот. Першы тэрмін у мяне пачаўся 19 сакавіка, у аўторак, са здзекаў, пратаколу, «абяз’янніка», потым я начаваў у ІЧУ, потым зноў апынуўся ў «абяз’янніку». Суддзя вынес прысуд, і ўжо ў сераду ўвечары я быў у камеры.

Калі праз 13 дзён скончыўся мой першы адміністратыўны тэрмін, мяне адразу ж зноў арыштавалі і паставілі ў яшчэ больш жорсткія ўмовы.

Мяне ў панядзелак 1 красавіка з раніцы закоўваюць у кайданы, катаюць ў машыне тварам у падлогу некалькі гадзін, збіваюць. Потым мяне адпраўляюць у «абяз’яннік» і ўвечары вязуць з бяздомнымі ў ІЧУ на два дні. Потым зноў у «абяз’яннік» на цэлы дзень, потым зноў у ІЧУ, суд, жорстка збіваюць зноў. Толькі ў чацвер ноччу я апынуўся на ЦІП Акрэсціна. Тамака «калідорны» у масцы распранае мяне дагала, прымушае прысядаць трыццаць разоў, потым стаяць ля сцяны некалькі гадзін з шырока разведзенымі нагамі. Гэта быў кашмар.

І я маліўся: «Госпадзе, я ж прасіў, каб мяне выпусцілі». Крыху пазней я пачаў разумець, што можа быць Божая воля не ў тым, каб я выйшаў. 

Ва ўсіх месцах, дзе быў, я ўсюды стараўся казаць людзям пра Бога. Звычайна яны ўважліва слухалі. Нарэшце зразумеў, што можа Бог жадае, каб я працягваў гэта рабіць. Я адказваў на пытанні пра Госпада, пра сэнс жыцця, пра іншыя рэлігіі, пра канфесіі хрысціянскія. У рэшце рэшт я памаліўся той малітвай, якую Ісус прамовіў у Гефсіманскім садзе: «Ойча, калі Ты жадаеш, адхілі ад Мяне гэты келіх. Але не Мая воля, а Твая няхай станецца» (Лк 22, 42).

У такіх абставінах заўсёды хочацца ўспамінаць гісторыі з добрым канцом, калі, напрыклад, анёл вызваліў апостала Пятра з турмы або пра вызваленне апостала Паўла, калі адбыўся землятрус.

Далей пачынаеш успамінаць беднага Іосіфа, які прасядзеў 10 гадоў у вязніцы з-за ілжывага абвінавачання, і становіцца зразумела, што няма аднаго сцэнара для ўсіх. І так страшна, з аднаго боку. Не жадаеш сядзець ні 10 гадоў, ні год, ні месяц… Хочацца дадому, да сям’і. 

— Калі адбыўся пераломны момант?

— Тады, калі я сказаў: «Госпадзе, Ты лепш ведаеш і мяне, і маю сітуацыю, і маю жонку, і маіх дзяцей. Ты ведаеш, што лепей для нас. Хай будзе воля Твая». І гэта насамрэч вельмі страшныя словы. Я не ведаю, як гэта ўдалося вымавіць Ісусу тры разы ў Гефсіманскім садзе, але для мяне гэта была вельмі цяжкая малітва.

Цяпер я на практыцы разумею, наколькі Бог добры, міласэрны і наколькі ён любіць мяне і маю сям’ю. 

Я спачуваю тым, хто працягваюць знаходзіцца ў турме. Я не ведаю, чаму я тут, а яны там. Напрыклад, Вольга Залатар, у якой пяцёра дзяцей… Думаю, што Бог так зрабіў, бо Ён ведае, колькі я магу вытрымаць, бо кожнаму даецца па сілах. Значыць тыя, якія там, у турме, яны мацнейшыя за мяне.

— У вас ёсць практыка сямейнай малітвы?

— Так, мы імкнемся мінімум раз на тыдзень вывучаць Біблію разам (бывае і часцей). Цяпер гэта «Першая кніга Царстваў». Мы чытаем, дзелімся думкамі адзін з адным, а потым разам молімся.

— Аб чым вы просіце Бога?

— Молімся аб дабрабыце і абароне нашай сям’і, а таксама за вязняў сумлення і тых, хто пакутуе з-за вайны ва Украіне, у Ізраілі.

Некаторых людзей мы ўзгадваем па імёнах: Паўла Севярынца, Змітра Дашкевіча, Мікалая Статкевіча і іншыя. Мае дзеці ўжо ведаюць, хто гэта.

Цяпер шмат мітусні, але я стараюся знаходзіць час і заходзіць на Telegram-канал ПЦ «Вясна», каб памаліцца за новых пацярпелых, а таксама за вязняў сумлення, хто адзначае дзень нараджэння ў турме.

— Як вера дапамагае вам прытрымлівацца актыўнай пазіцыі?

— Пасля 2020 года я задаў сабе пытанне: чым я магу дапамагчы людзям, якія апынуліся ў турме? Можна было пісаць лісты — я пісаў, можна было перадаваць рэчы – я перадаваў. Але таксама я разумеў, што магу болей.

Пачаў наведваць суды, каб людзі, якія апынуліся там з-за рэпрэсій, адчувалі падтрымку, каб бачылі, што за іх моляцца, што пра іх памятаюць. Я рабіў гэта цягам трох гадоў, пакуль мяне самога не затрымалі.

«…быў у вязніцы, і вы прыйшлі да Мяне» (Мц: 25:36). Гэта словы Хрыста. Любы невінаваты чалавек, які знаходзіцца за кратамі, гэта Ісус. Гэта Ісус, які пакутуе ў вязніцы. І тут няма ніякіх «я хачу» ці «я не хачу». Гэта запаведзь: клапаціцца аб тых, хто ў турме, гэта запаведзь аб гасціннасці, аб тым, што трэба дзяліцца ежай і адзеннем з немаёмнымі. Такія людзі названыя «авечкамі», праведнікамі, якія паслухмяныя голасу Пастыра.

Біблія змяшчае папярэджанне аб жудасных наступствах для тых, хто палічыў за лепшае ігнараваць прамое ўказанне Госпада. Тыя, хто не адчыняе дзвярэй сваёй хаты, хто не наведвае зняволеных, не дзеліцца з тымі, хто ў патрэбе, ежай і рэчамі, пападаюць пад катэгорыю «казлоў».

«Авечак паставіць праваруч, а казлоў — леваруч… Тады скажа і тым, хто леваруч Яго: “iдзіце ад Мяне, праклятыя, у агонь вечны, падрыхтаваны д’яблу і анёлам ягоным”… І гэтыя адыдуць на вечнае пакаранне, а справядлівыя — да вечнага жыцця» (Мц 25, 33-46).

Гэта перасцярога. Я стараюся не забываць пра гэтыя словы Хрыста. Калі ўсё добра і нікога не пераследуюць, тады ўсе навокал вернікі і добрыя. А калі ўзнікаюць праблемы, тады становіцца зразумела, хто ёсць хто. У нас ёсць «інструкцыя» ад Бога, што рабіць і зараз прасвядны час для таго, каб кожны мог праявіць сябе як сапраўдны хрысціянін.

— Бог наказваў любіць сваіх ворагаў. Як гэта рабіць тым, хто сядзіць у акопах?

— Любіць ворага — гэта, у тым ліку, спыніць яго на шляху разбурэння. Не дапусціць, каб ён прычыніў зло іншым. Гэта таксама любоў. Пакаранне для злачынцы — гэта дабро.

Часам мяне пытаюцца, што я думаю пра тых людзей, якія з мяне здзекаваліся за кратамі, а таксама пра суддзяў і следчых, якія ўдзельнічаюць у рэпрэсіях. Я адказваю, што жадаю ім дабра. Вядома, я не адчуваю да іх нейкіх палымяных пачуццяў. Гэта было б дзіўна.

Як хрысціянін, я жадаю кожнаму з іх, па-першае, пакаяння. Важна, каб чалавек усвядоміў, што ідзе ў няправільным кірунку, робіць зло бліжняму. Па-другое, трэба, каб ён папрасіў прабачэння ў Бога. Па-трэцяе, каб захацеў выправіць тое зло, якое прычыніў. Падчас затрымання я маліўся за гэта кожны дзень.

Мае дзеці — не ворагі мне (смяецца — заўв.рэд.), але ў выхаванні ўсё тое ж самае. Я зраблю зло сваім дзецям, калі буду бачыць, што яны робяць нешта няправільнае, і заплюшчу на гэта вочы. Калі яны грашаць, калі паступаюць дрэнна, з майго боку праявай кахання будзе спыніць іх і зрабіць усё, каб дапамагчы ім выправіцца.

— Раскажыце аб сваёй дапамозе бежанцам з Украіны.

— Аднойчы мне патэлефанаваў пастар адной з брэсцкіх цэркваў. Ён сказаў, што ёсць жанчына з дзіцём, якім патрэбна дапамога. У яе няма дакумэнтаў, іх трэба сустрэць, праводзіць. Я заняўся гэтым.

Яна звярнуліся ва ўкраінскую амбасаду. Спачатку ёй не хацелі дапамагаць з дакументамі, прыйшлося ўмяшацца. У выніку ўсё атрымалася. Трэба было заплаціць унёсак 30 долараў. У жанчыны грошай не было. Мы пайшлі ў банк, купілі даляры. Потым пакарміў іх з дзіцём і пасадзіў на цягнік.

І такіх гісторый рабілася больш і больш. Розныя людзі і сытуацыі. Але крыніца гора адна – вайна, развязаная Расіяй.

Хрысціяне арганізавалі аўтобусныя рэйсы, якія эвакуіравалі людзей з Украіны, аказвалі ім медыцынскую дапамогу, дапамагалі з адзеннем, ежай. Колькасць бежанцаў была вельмі вялiкай. Асабліва ў 2022-2023 гадах. Разам з іншымі валанцёрамі я карміў іх, даваў магчымасць пераначаваць і адпраўляў далей.

— Як вы лічыце, ці існуе паняцце «справядлівая вайна»?

— Вайна — гэта зло. Для мяне такога паняцця, як «справядлівая вайна», няма. Ёсць права абараняцца. Калі чалавек абараняецца ад зладзеяў, якія ўварваліся ў ягоны дом, калі народ абараняецца, то праўда на іх баку. У Бібліі ёсць тэкст «…перастаньце рабіць зло; навучэцеся рабіць дабро; шукайце праўды; ратуйце прыгнечанага; абараняйце сірату; заступайцеся за ўдаву» (Іс 1:16б-17). Абараняць безабаронных — гэта Божая запаведзь.

Таму сёння праўда на баку Украіны. Вайну развязала Расія, і яна не будзе апраўдана. Яна ўжо церпіць ад наступстваў, і будзе яшчэ больш пакараная Богам за тое зло, якое прычыніла ўкраінцам і іншым народам. У тым ліку і беларусам.

— Украінцы абараняюць сваю радзіму, але што наконт людзей з іншых краін? Калі беларус ідзе ў полк Каліноўскага, дык гэта можна лічыць хрысціянскім учынкам?

— Я думаю, што па-хрысціянску — гэта рабіць тое, што можаш, у тыле. Аказваць дапамогу ці дапамагаць параненым на перадавой. Ці ісці са зброяй у руках? Гэта пытанне вельмі складанае. Зразумела, што некаму гэта трэба рабіць.

Калі пачалася вайна, я думаў, якім чынам магу дапамагчы ўкраінцам. І я дапамагаў уцекачам. А ісці і забіваць кагосьці…

Мне запомніўся фільм «Па меркаваннях сумлення», заснаваны на рэальных падзеях. Галоўны герой, Дэсманд Досвэл, падчас Другой Сусветнай вайны павёў сябе, як сапраўдны хрысціянін. Нягледзячы на ​​ціск з боку людзей, ён адмовіўся забіваць і абраў для сябе шлях медбрата. У выніку яму ўдалося выратаваць 75 чалавек. Вось гэты варыянт па мне.

— На Сусветным рускім народным саборы, старшынёй якога з’яўляецца Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Кірыл (Уладзімір Гундзяеў), ваенныя дзеянні ва Украіне былі названыя «святой вайной»…

— Я думаю, што тэрмін «святая вайна» можна прымяніць да ваенных дзеянняў, якія санкцыянаваны непасрэдна Богам супраць народаў, якія загразлі ў страшных рытуалах ідалапаклонства. Мы бачым гэта на старонках Старога Запавету. Стваральнік Сусвету мае права вырашаць, каму жыць, а каму паміраць.

Якое трэба мець нахабства, каб выступаць ад імя Бога і аб’яўляць захопніцкую вайну – свяшчэннай? Да таго ж яны ваююць з хрысціянскім народам, які самі нядаўна звалі брацкім. Відавочна, што гаворачыя такое — ілжэпрарокі, якія не маюць нічога агульнага з хрысціянствам.

— Гэта блюзнерства?

Так, выкарыстанне Бога для апраўдання сваіх злачынных інтарэсаў — гэта блюзнерства. Гэта грэх, які павінны публічна асудзіць усе хрысціянскія канфесіі свету. Вельмі страшна, што праваслаўная царква ў Расіі апусцілася да гэтага. Частка пратэстантаў і католікоў таксама заплямілі сябе.

На шчасце, ёсць святары Рускай Праваслаўнай Царквы, якія не падпарадкоўваюцца грахоўным указам зверху і не моляцца аб перамозе ў гэтай вайне. Іх рэпрэсуюць, пазбаўляюць сану. Але, нягледзячы на ​​рэпрэсіі, яны не здраджваюць Хрысту, захоўваюць чысціню сумлення і годна нясуць свой крыж. Тое самае з пратэстантамі і католікамі. Я ведаю выпадкі, калі хрысціянам далі рэальныя тэрміны ў турме за іх адмову ўдзельнічаць у братазабойчай вайне.

Калі ў вас ёсць магчымасць дапамагчы сям’і знайсці кватэру, то пішыце Сергію Мельянцу ў фэйсбуку.

Калі вы жадаеце дапамагчы сям’і фінансава, то вось іх банкаўскія рэквізіты:
Account holder: Melyanets Siarhei
Account Nr:
IBAN: PL 87102049000000870236809016
Kod BIC (SWIFT): BPKOPLPW
Bank name: PKO Bank Polski SA

ці пэйпал: smm73508@gmail.com

Калі вы жадаеце дапамагчы дзейнасці «Хрысціянскай візіі», то гэта можна зрабіць наступным спосабам:

1) на рахунак paypal — тут.
2) банкаўскім пераводам на наступны рахунак:

Атрымальнік: Christian Vision for Belarus
IBAN: LT543500010015775044
SWIFT/BIC: EVIULT2VXXX
Назва банка: Paysera LT, UAB
Адрас банка: Pilaitės pr. 16, Vilnius,
LT-04352, Lithuania
Прызначэнне плацяжу: Charity

Падчас мерапрыемства, на якім прысутнічалі і беларускія, і польскія палітыкі, праходзіла выстава партрэтаў сяброўкі «Хрысціянскай Візіі» мастачкі Ксішы Ангелавай.
На скарочанай выставе былі прадстаўлены партрэты лідэраў беларускай апазіцыі, якія зараз знаходзяцца ў зняволенні.

Нагадаем, што многія з іх — Максім Знак, Ігар Лосік, Марыя Калеснікава, Сяргей Ціханоўскі знаходзяцца ў рэжыме інкамунікадо ад 8 месяцаў. Учора ж споўнілася роўна 11 месяцаў, як аб Міколы Статкевічу няма аніякіх звестак.

Падчас мерапрыемства ўсім прысутным было прапанавана напісаць паштоўкі палітвязням, што многія і зрабілі.

Ksenija Anhielava, znana również pod pseudonimem artystycznym Xisha Aniolava. Urodzonа 12 września 1975 w Mińsku. W 1996 roku ukończyła szkołę teatralną Białoruskiej Państwowej Akademii Sztuk Pięknych. Aktorka, prezenterka radiowa i artystka; Xisha, matka dwójki dzieci, maluje od 2011 roku. Prace Kseniji i jej matki Aleny Piatrosava można znaleźć na ścianach kościołów na Białorusi, Ukrainie, w Rosji, Gruzji, Francji, Niemczech i Polsce. Od listopada 2020 Ksenia tworzy portrety białoruskich więźniów politycznych. Mieszka w Warszawie i pracuje jako przewodnik w „Białym Domu” Łazienek Królewskich i kompleksie Pałacowym.

— Xisha, studiowałaś malarstwo ikonowe, pisałeś ikony i freski dla cerkwi, a nawet tworzyłaś mozaiki. Gdzie teraz jest wyświetlana Twoja praca?

— Rzeczywiście, namalowałam wiele ikon dla białoruskich kościołów, uczyłem się w szkole malowania ikon, żeby nauczyć się tej umiejętności. Moja droga zmarła mama Alena Jurjeŭna Piątrosava i ja wspólnie wykonaliśmy mozaiki i freski do kościołów. Była architektką, pracowała z kamieniem, długo jako naukowiec studiowała historię białoruskiej architektury, a potem zaczęła robić mozaiki… Mówiła, że całe jej dotychczasowe życie do tego prowadziło. Razem z mamą tworzyłyśmy wspaniały tandem, który raczej się nie powtórzy i był źródłem wielkiego szczęścia nie tylko dla mnie, ale i dla mojej córki. Cała nasza wspólna praca tworzy dla mnie szczególne wspomnienie. Na przykład całą fasadę kościoła w Rubiażewiczach uzupełniają stworzone przez nas mozaiki. Jest to tylko niewielki kościółek przebudowany z budynku gospodarczego, który stoi nad brzegiem rzeki. Naszą wspólną pracę można znaleźć także w kościołach Ratamka, Rubiaževiče, Novaja Myš, Plisa, Ščarca i kilku innych małych wiejskich kościołach. Tutaj, w Warszawie, malowałem kaplicę w Liceum im. Stanisława Kostki. Wiele ikon namalowałаm na łupku, ponieważ wtedy bardzo dobrze znoszą zewnętrzne warunki konserwacji, co oznacza, że można je eksponować na elewacjach budynków. W pewnym momencie na różnych wystawach i imprezach prawosławnych na Białorusi okazaliśmy się osobami non grata, bo trzymaliśmy się naszego stylu malarstwa, który był bliski lokalnemu [białoruskiemu], a nie podążaliśmy za moskiewskimi trendami w malarstwie ikonowym, które uznano za godne rozpowszechniania.

— Jak białoruska rewolucja 2020 roku wpłynęła na Twoją pracę?

— Tworzenie sztuki jest teraz dla mnie codziennością, w dobrym tego słowa znaczeniu. Po wydarzeniach z 2020 roku malowałаm i tworzyłаm dzieła sztuki, aby poradzić sobie z niepokojem i wstrząsami emocjonalnymi. Te tragiczne wydarzenia skłoniły do działania (jak u Paula Tillicha: „trzeba coś zrobić, bo inaczej popadniemy w rozpacz, z której nie ma wyjścia”). Dla mnie kreatywność jest lekarstwem na rozpacz i bezsilność. Teraz staram się codziennie pracować, bo nie chcę przestać, nie chcę się męczyć. Można odnieść wrażenie, że uruchomił się jakiś silnik, jednak nie jest to zjawisko o charakterze „wiosennym”, lecz o potencjale trwalszym. Poza tym, że teraz mój nastrój twórczy jest raczej stabilny, nic mnie nie przeraża. Tu, w Polsce, jestem już bezpieczna.

— Grożono pani aresztowaniem na Białorusi?

— Nie groziło mi bezpośrednio, ale było wiele sygnałów ostrzegawczych i nadszedł krytyczny moment, gdy stało się jasne, że muszę wyjechać, jeśli chcę mieć pewność, że moje dzieci nadal będą miały matkę. Jestem samotnym rodzicem i na Białorusi jest wiele przypadków opieki nad dziećmi więźniów politycznych.

— Jak zacząłaś malować portrety białoruskich więźniów politycznych?

— Maluję je, bo taką przysięgę złożyłam Bogu, a to już druga taka przysięga w moim życiu.

Po raz pierwszy dałam go po protestach w 1996 roku, kiedy z Białoruskiej Akademii Sztuk wyrzucono utalentowanych artystów z powodów politycznych. Jednym z takich artystów był mój najlepszy przyjaciel Jan Cichanovič. Były to pierwsze protesty przeciwko zamachowi stanu przeprowadzonemu przez Łukaszenkę, który zniszczył republikę parlamentarną na Białorusi. Artyści zostali wówczas dotkliwie upokorzeni, niektórzy zmuszeni byli uciekać z kraju. Jan wkrótce zmarł na wygnaniu, a jego ojciec, Hienrych Cichanovič, z powodu takiej straty szybko opuścił ten świat. Po tej pierwszej fali represji zdecydowałam – skoro Janka [skrócone imię Jana] nie może już malować, to ja będę malować, bo on nie był tylko moim przyjacielem, był też nauczycielem…

I po raz drugi ślubowałam „kontynuować dziedzictwo” po zabójstwie Ramana Bandarenki w 2020 roku. To było tak, jakbym zaczęła czuć się odpowiedzialny za wszystko, co się dzieje, aby wszystko, czego doświadczyliśmy i zrobiliśmy, nie poszło na marne .

Wydaje mi się, że kiedy widzisz naszych więźniów politycznych „twarzą w twarz”, może to wywrzeć na Tobie głębokie wrażenie. Czytamy i słyszymy o naszych więźniach, ale mam nadzieję, że patrząc na portret, będziecie w stanie inaczej spojrzeć na tę osobę na obrazie, ponieważ artystka malując, oddała kawałek swojej duszy i zmieszała ją z osobowość więźnia. Kiedy rysuję, mam nadzieję, że „łańcuch od ciebie do mnie, ode mnie do ciebie” rozszerzy się znacznie dalej. A te łańcuchy są bardzo humanitarne, ponieważ istnieje różnica między czytaniem poezji oczami a widzeniem, jak ktoś ją recytuje.

— Czy jako artyście zawsze był Pani bliski gatunkowi portretu?

— Szczerze mówiąc, nie jestem portrecistką. Najpierw malowałam świętych, ikony, potem zaczęłam malować portrety, a nie na odwrót i cieszę się, że tak to wyszło. Portreciści to ludzie, którzy potrafią dość dokładnie określić charakter danej osoby. Miałam jednak nieco inną wizję lub koncepcję portretowania białoruskich więźniów politycznych, co zacząłem robić w 2020 roku. Ważne było to, że w pewnym momencie pozbyłam się wewnętrznego poczucia „pisz tak, żeby się komuś podobało” » i stało się to dla mnie łatwiejsze. Przecież portrety więźniów nie są portretami w pełnym tego słowa znaczeniu, to „ikony” białoruskiej rewolucji… Jest w nich duża doza artystycznej konwencji.

Nie zawsze wyglądają jak sami więźniowie polityczni — nie widziałam ich osobiście, ale namalowałam ich na podstawie zdjęć, które znalazłam w Internecie, najczęściej były to zdjęcia kiepskiej jakości… To dość utrudniało sprawę zrobić portret podobny do oryginału. Bardzo chciałabym prosić moich bohaterów, aby mi wybaczyli, jeśli widzą siebie inaczej… Dlatego też moje portrety pisane są w tym artystycznym stylu, jest to w pewnym sensie sztuka awangardowa. Moim celem nie jest zapominanie o więźniach, ale przypomnienie o nich wszelkimi dostępnymi środkami… Przed nami zupełnie inne zadania artystyczne, jeśli mamy zacząć porównywać to do klasycznej szkoły portretu. W tym sensie uważam, że to bardzo dobrze, że ja, nie jestem portrecistką, zacząłam malować więźniów.

— Zatem dla Pani malowanie ikon i portretów więźniów politycznych to zasadniczo podobne procesy?

— Malując ikony, zwracasz większą uwagę na swój stan wewnętrzny, uczucia i starasz się uniknąć samozagłady… I bardzo podobnie maluję więźniów politycznych — czasami muszę milczeć, zostać w domu, zostać w pewną cnotę. W ten sposób staję się ich niewerbalnym głosem, technicznym środkiem przekazu ich słów i intencji. Z tej perspektywy procesy te nieco się różnią.

— Jak wybierasz obraz, który chcesz namalować?

— Zaczynając od wyprowadzenia z dostępnych, dostarczonych na temat danej osoby, w przypadku informacji dostarczonych przez ośrodek prawny człowieka „Viasna”. Uważnie dostęp do większej ilości informacji z centrum, ponieważ jego pracownicy/wolontariusze nadal są dostępne w każdym białoruskim mieście. Często rysuję więźniów po procesach, przed procesami lub gdy tylko dotrą do nas jakieś informacje zza krat… Kontaktują się ze sobą także bliscy krewni i przyjaciele więźniowie – na przykład namalowałbym portret więźnia, ale są więcej osób z tymi odniesieniami do dziesięciu sposobów bohaterowie „mówią” mi, kogo jeszcze mam namalować. Ale decyzje podejmuję na miejscu, losowo, brakuje mi wyróżnionego… Dla mnie nie ma mniej i bardziej „ważnych” organów regulacyjnych. Wybieram tych, dla których odczuwam empatię, czynnik ludzki jest tu kluczowy… Potrafią mi zaimponować czyjeś oczy lub ich słowa…. Nie było jeszcze momentu, w którym nie chciałabym namalować kogoś.

— Czy śledzisz twórczość innych artystów białoruskiego ruchu protestu?

— Tak, oczywiście, ale ich praca często bardzo różni się od mojej i nie zawsze mam do nich pozytywny stosunek. Na przykład tej zimy w Warszawie odbyła się wystawa ze stoiskiem z tzw. „wideo pokutnymi”. Nie rozumiem tego, dla mnie to nieetyczne, nie mogłam tego oglądać. Nie rozumiem reżysera Andreja Kurejčka, który teraz kręci serial o wydarzeniach w Akrestinie <niesławnym areszcie w Mińsku>, kiedy od sierpnia 2020 roku nic się nie zmieniło, ani w więzieniach, ani w kraju, w którym nadal żyjemy moment bólu i traumy. Nie rozumiem przekazu tych ludzi. Mój jest zupełnie inny i nie opiera się na pustym szumie.

— Czy czujesz więź z ludźmi, których malujesz?

— Wyobraź sobie, że jest osoba, która jest Ci zupełnie obca, ale znasz kolor jej oczu, patrzysz w nią; twój umysł, twoje życie jest przejmowane przez ich cechy. Nie są mi już obce… Wierzę i czuję, że rzeczywiście istnieje jakaś więź, nawet na odległość.

— Kim była osoba, której portret namalowałeś ostatnio?

— Paweł Siewiaryniec. To jednak już trzeci jego portret, który stworzyłam, bo… Paweł to ten Człowiek… A za kratami siedzi już ponad 1000 dni…

— Ilu więźniów już namalowałeś?

— Około 600…? Nie nadążam… W 2020 r., kiedy to się zaczęło, było ich niecałe 100, a teraz jest ich ponad 1500; i to tylko ci, którzy zostali uznani przez robotników „Wiasnej” za więźniów politycznych. Inne stowarzyszenia obrońców praw człowieka, takie jak Dissidentby, mówią o ponad 1750 osobach, ale w rzeczywistości jest ich 3-4 razy więcej, ponieważ o niektórych po prostu nie wiemy. Wiele osób oskarża się o „kryminalne” artykuły „polityczne”, mimo że wszyscy wiemy, że ci ludzie są przetrzymywani w więzieniach, ponieważ przeciwstawiali się reżimowi.

— Czy prototypom udaje się zobaczyć swoje portrety?

— Zależy mi na tym, żeby wiedzieli, że się o nich pamięta, że są malowani… Czasami udaje się przekazać portret nawet „tam” … Często te próby kończą się niepowodzeniem, podobnie jak moja twórczość nie przejść przez cenzurę. Ale czasami moje portrety wydają się być postrzegane jako „rysunki dzieci”, tak często, że łatwiej jest ominąć cenzurę i dotrzeć do więźniów. Rysuję portrety na tapecie, ponieważ w najmniejszym stopniu przypomina to postrzeganie mnie jako czegoś politycznego. Wybrany przeze mnie styl malarski jest jednym ze sposobów pokonywania przeszkód….

— Czy dlatego wybierasz ten materiał [skrawki tapety]?

— Nie tylko to. Zrezygnowałam z białych kartek papieru, aby nasi więźniowie nie byli wspominani na tle szarych drzwi z napisem „Drzwi w normalnym położeniu są zamknięte”, kiedy „skrutki” mogły być z nich wybijane do kamery… Chcemy, żeby zostali zapamiętani na portretach jako szczęśliwi, bez strachu i bólu w oczach. Co więcej, wiemy, że są torturowani za kratkami, warunki przetrzymywania stale się pogarszają i wyglądają zdecydowanie inaczej niż na zdjęciach „przed więzieniem”. To sprawia, że proces „świadczenia poprzez portrety” jest bardzo trudny pod względem emocjonalnym. Jako materiał wybieram tapetę, bo w więzieniach nie ma tapet, są tam monochromatyczne ściany i to właśnie tych ścian więźniowie chcą się najbardziej pozbyć. Dlatego tło ich portretów dodaje tego rodzaju przytulności, życia i kolorów, wesołych wzorów; wszystko, co jest przeciwieństwem więziennej szarości i pozbawionej twarzy rutyny. W więzieniach wszyscy są bezbarwni… Nie mogę bez bólu patrzeć na obrazy, które widzę „stamtąd”. Na przykład twórczość Alisia Puškina po prostu łamie mi serce…

— Czy produkcja portretów na tak masową skalę jest kosztowna?

– Nikt nie zadaje mi takich pytań. Materiały plastyczne dość szybko mi się kończą i nie da się dokładnie wyliczyć, ile ich zostało zużytych. Czasami wspomniana wyżej tapeta czy papier do scrapbookingu jest dostępna za darmo, co jest dla mnie wielką radością, jednak nie zawsze tak jest. Dlatego też, kiedy idę na przykład po chleb i mleko, kupuję także markery i inne przybory plastyczne. Stało się to więc stałym wydatkiem mojego domowego budżetu. Bo to już na porządku dziennym… Już dawno nie liczyłam wydatków na sztukę, więc nie będę się nad tym teraz rozwodzić.

— Dlaczego temat więźniów politycznych jest dla Pani tak ważny? Czy to coś osobistego?

— Mój pradziadek Nikanor Kazimiravič Jaraševič też był więźniem politycznym. Został zniszczony przez ten sam system… Zamordowano także jego ojca i braci… Nie mamy nawet dokładnego miejsca ich pochówku. Po prostu nie mogę milczeć, to jest po prostu niemożliwe… Nie wiem, czy miałabym odwagę nie milczeć, gdybym nie miała w rodzinie przykładu tego bólu… Cierpieliśmy i milczeliśmy już odstulat. Stworzyła się masa krytyczna rodzinnej historii bólu i cierpienia, do której dodano ostatnie wydarzenia na Białorusi, a potem na Ukrainie… Wcale nie jestem osobą odważną ani odważną… Ale moja rodzina jest przykładem siły i odwagi, jakby zostali pozbawieni swoich praw podstawowych. Dlatego teraz cała moja ludzka i chrześcijańska empatia jest zwrócona w tym kierunku. Poza tym to, co robię i robiłam, jest przykładem dla moich dzieci, one widzą, że to jest dzisiaj centrum mojego życia, a nie tylko coś powinno ich martwić. Wierzę, że moja działalność jest sposobem i przykładem, jak odpowiedzieć na to, co dzieje się dziś na Białorusi.

— Jak zmieniło się Twoje życie od 24 lutego 2022 r., w tym Twoje życie twórcze?

— Zmieniło się całkowicie. Pamiętam film przedstawiający długie łańcuchy sprzętu wojskowego w Mačuliščach [Białoruś] sprzed 24 lutego i jak wtedy płakałem, bo było oczywiste, że to już nie są „ćwiczenia wojskowe”. 24-go obudziłam się o 5 rano i już następnego dnia w Warszawie zaczęli pojawiać się uchodźcy z Ukrainy. Wtedy nie było już czasu o tym myśleć, bo od pierwszego dnia zostałam wolontariuszką.

— Jakiego rodzaju było to przeżycie?

— Przed wojną pracowałam w Wolskim Ośrodku Kultury w Warszawie, głównie z dziećmi białoruskimi. Po rozpoczęciu wojny udało mi się przekonać tamtejszą ludność, że powinniśmy zacząć wspierać przybywające kobiety i dzieci z Ukrainy. Pomalowałam ściany w centrum i pracowałem 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, aby sobie z tym poradzić. Pomieszczenia służyły do przyjmowania uchodźców z Ukrainy. Pomagając im „przemieszczałem się” pomiędzy stacją kolejową a tym ośrodkiem. Ktoś musiał się zakwaterować w Warszawie, ktoś musiał pomóc ruszyć dalej, ktoś, z kim można było rysować, rozmawiać, czy po prostu słuchać, ktoś potrzebował pomocy w poszukiwaniu bliskich… Bardzo wzruszające przeżycie. Poświęciłam temu cały swój czas.

— Jak odebrali Cię Ukraińcy, wiedząc, że jesteś Białorusinką?

— Różnie to wyglądało. Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć, że tu, w Warszawie, można oddać ostatnią koszulę, ale zawsze pozostanie się obcokrajowcem z tego kraju, który wystrzeliwuje rakiety. Warto wiedzieć i jeśli masz wewnętrzne zasoby, to nie narzekać na brak jakiejkolwiek wdzięczności i po prostu dalej pomagać. Przy okazji malowałam portrety ukraińskich uchodźców, trafili na wystawę; i potem nikt mi tych portretów nie zwrócił, zostały zabrane przez ludzi, którzy byli na nich narysowani. Ukraińcy przeżyli głęboką traumę i dlatego im wybaczam i rozumiem ich zachowanie. Dodam, że mam na Ukrainie wielu przyjaciół, z którymi mamy doskonałe relacje, bardzo się wspieramy i rozumiemy.

— Czy nadal pomagasz uchodźcom?

— Tak, ale nie w takiej ilości. Uczę rysować dzieci ukraińskie i białoruskie. Pracuję także z najbardziej bezbronną grupą uchodźców – ukraińskimi dziećmi cygańskimi, które uciekły do ​​Polski i które ze swojej natury nie integrują się dobrze ze społeczeństwem. Najczęściej te dzieci nawet nie chodzą do szkoły.

— O czym marzysz?

— Aby wrócić do domu. Widziałam obrazy Chagalla, Soutine’a i ich nostalgia rezonuje ze mną. Wiem na pewno, że zawsze zobaczę moją rodzinną działkę, mój zakątek z białoruską przyrodą, stanie się to dla mnie marzeniem. Wrócimy. I zacznę rysować całe to piękno – kwiaty, przyrodę, zasłony w oknach, przyjaciół, cóż, cokolwiek. Ale to już po zwycięstwie. Teraz jestem trochę „żołnierzem” i moją bronią jest sztuka… A potem pojadę do Niomania[białoruska rzeka], szukać białych kwiatów lepiężnika, malować dęby i słowika na dębie… Jestem drzewiasta, mam dużo korzenię, wolę zostać w jednym miejscu i nigdzie nie wychodzić. Jestem jak hobbit…

Chciałabym, żeby wojna na Ukrainie szybko się skończyła…

Marzę też o spotkaniu z tymi, których rysuję. Kiedy ukażą się na woli, pomaluję ich ponownie, ale już nie ze zdjęcia i tym razem w inny sposób. Wyobrażam ją sobie jako zupełnie inną galerię z tymi samymi ludźmi, ale już wolnymi.

— Czy to będą portrety na nowych fragmentach tapety?

— Będą to portrety na białych kartkach papieru, które wypełnimy radością i szczęściem.

Prace Xishy Aniolavy można oglądać na jej Instagramie.

Ксенія Ангелава, творчая мянушка Ксіша Анёлава. Нарадзілася 12 верасня 1975 года ў Менску. У 1996 г. скончыла тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Акторка, радыёвядучая, мастачка. Маці дваіх дзяцей. З 2011 года займаецца іканапісам. Працы Ксеніі і яе маці Алены Пятросавай упрыгожваюць храмы Беларусі, Украіны, Расеі, Грузіі, Францыі, Нямеччыны, Польшчы. З лістапада 2020 года малюе партрэты беларускіх палітзняволеных. Жыве ў Варшаве, працуе гідам у «Белым доме» паркава-палацавыга комплекса “Лазенкі Крулеўскія”.

— Ксіша, вы вучыліся на іканапісца, малявалі абразы і фрэскі для праваслаўных храмаў і нават рабілі мазаікі. А дзе знаходзяцца вашы творы?

— Сапраўды, я намалявала багата абразоў для беларускіх храмаў, адвучылася ў іканапіснай школе для гэтага. Мы з маёй светлай памяці маці, Пятросавай Аленай Юр’еўнай, разам рабілі мазаікі, фрэскі для цэркваў. Яна была архітэктарам, працавала з каменем, доўгі час як навуковец даследавала гісторыю архітэктуры Беларусі, а потым пачала рабіць мазаікі… Як яна гаварыла, усё жыццё да гэтага ішла. У нас з мамай быў цудоўны тандэм, які наўрад ці можна ўжо паўтарыць, і для мяне гэта было вялікім шчасцем, у тым ліку як для дачкі. Усе нашыя сумесныя працы для мяне — асаблівая памяць. Напрыклад, увесь фасад царквы ў Рубяжэвічах у нашых мазаіках. Гэта невялікая царква, пераробленая з гаспадарчай будыніны, якая стаіць на беразе рэчкі. Таксама нашыя работы ёсць у Ратамцы, Рубяжэвічах, Новай Мышы, Плісе, Шчарцы і іншых невялікіх сельскіх цэрквах. Тут, у Варшаве, я распісала капліцу пры ліцэі Станіслава Косткі. Многа абразоў я напісала на шыферы — тады яны добра вытрымліваюць знадворныя ўмовы захавання, іх можна выстаўляць на фасад. У пэўны час мы аказаліся персонамі нон грата на розных праваслаўных выстаўках, мерапрыемствах у Беларусі, бо трымаліся сваёй манеры пісьма, блізкай да лакальнай, беларускай, а не да маскоўскіх іканапісных трэндаў, якія лічыліся вартымі распаўсюджвання.

— Як адбілася на вашай творчасці беларуская рэвалюцыя 2020 года?

— Для мяне зараз творчасць — частка паўсядзённасці ў добрым сэнсе гэтага слова. Пасля падзеяў 2020 года я малявала, стварала ад трывогі, перажыванняў. Падзеі пабуджалі да дзеянняў (як у Паўля Тыліха: трэба нешта рабіць, бо інакш мы ўпадзём у роспач, адкуль няма выйсця). Творчасць для мяне — лек ад роспачы, бяссілля. Цяпер я стараюся працаваць кожны дзень, каб не спыніцца, не стаміцца. Можна сказаць, што завёўся нейкі рухавік, і гэтая з’ява мае характар не «спружыны», а больш доўгатрывалы патэнцыял. Да таго ж цяпер мой творчы настрой больш стабільны, мне нічога не пагражае, бо я знаходжуся ўжо ў бяспецы, у Польшчы.

— А вам пагражаў арышт у Беларусі?

— Непасрэдна мне не пагражалі, але шмат было званочкаў, і надышоў крытычны момант, калі стала ясна, што трэба ехаць, калі не хачу, каб мае дзеці (я ў іх адна) пазбавіліся маці. У Беларусі многа выпадкаў, калі дзяцей палітвязняў аддаюць у прытулак.

— Як вы пачалі пісаць партрэты беларускіх палітвязняў?

— Я пішу гэтыя партрэты, бо дала абяцанне, зарок перад Богам, і гэта другі такі зарок у маім жыцці.

Першы раз давала пасля пратэстаў 1996 года, калі з Акадэміі мастацтваў павыганялі таленавітых мастакоў, у тым ліку майго найлепшага сябра Яна Ціхановіча, таксама з палітычных прычын. Гэта былі першыя пратэсты супраць дзяржаўнага перавароту, які здзейсніў Лукашэнка, знішчыўшы парламенцкую рэспубліку ў Беларусі. Мастакоў тады моцна прынізілі, частка з’ехала, Ян неўзабаве памёр на выгнанні, а ягоны бацька, Генрых Ціхановіч, ад такой страты таксама хутка пакінуў гэты свет. Пасля гэтай першай хвалі рэпрэсій я вырашыла — Янка больш не можа маляваць, то буду маляваць я, бо я не толькі сябравала з ім, але і вучылася ў яго гэтай справе…

А другі раз я дала зарок «працягваць справу» пасля забойства Рамана Бандарэнкі ў 2020 годзе. Я нібы стала адчуваць адказнасць за ўсё, што адбываецца, каб усё гэта, што мы перажылі і зрабілі, не было дарма.

Мне здаецца, што сустрэча з нашымі палітвязнямі «вочы ў вочы» можа пакінуць глыбокае ўражанне на гледача. Мы чытаем, чуем звесткі пра нашых вязняў. Я спадзяюся, што калі чалавек бачыць партрэт, ён па-іншаму ўспрымае асобу на ім, бо нехта, малюючы, прапусціў «праз сябе» яго ці яе лёс і асобу. Малюючы, я спадзяюся, што спрацуе «ланцужок ад цябе-да-мяне-ад-мяне-да-цябе» і далей. І гэтыя ланцужкі вельмі чалавечыя, бо ёсць розніца — проста чытаць вачыма паэзію і бачыць, як нехта яе дэкламуе.

— Вам як мастачцы заўжды быў блізкі партрэт?

— Папраўдзе, я не партрэтыстка. Спачатку я пісала святых, абразы, а потым пачала пісаць партрэты, а не наадварот, чаму вельмі рада. Партрэтысты — гэта людзі, якія даволі дакладна пішуць сваіх герояў. Але ў мяне было трошку іншае бачанне канцэпцыі стварэння партрэтаў беларускіх палітвязняў, якія я пачала маляваць у 2020 годзе. Важным было тое, што я ў пэўны момант пазбавілася ўнутранага пачуцця «пісаць так, каб камусьці гэта падабалася», і мне стала лягчэй. Бо партрэты вязняў — гэта не зусім партрэты ў поўным сэнсе, гэта «іконы» беларускай рэвалюцыі… У іх прысутнічае вялікая доля мастацкай умоўнасці.

Яны не заўсёды падобныя да саміх палітвязняў — я іх не бачыла ўжывую, а пісала са здымкаў, якія знайшла ў інтэрнэце, часцей за ўсё гэта яшчэ і благія здымкі… І з гэтага зрабіць партрэт, падобны да арыгінала, досыць складана. Я б хацела, каб мне даравалі мае героі, хто сябе так не бачаць, як я іх намалявала… Так што мае партрэты — гэта мастацкі спосаб, у нейкім сэнсе авангард. Мая мэта — каб не забыліся пра іх, нагадваць пра іх любымі дасяжнымі сродкамі… Тут зусім іншыя мастацкія задачы. У гэтым сэнсе мне думаецца, што вельмі добра, што я, не быўшы партрэтысткай, пачала маляваць вязняў.

— Значыць, для вас маляванне ікон і партрэтаў палітвязняў — блізкія па сутнасці працэсы?

— Калі пішаш іконы, больш сочыш за сваім унутраным станам, пачуццямі, каб не самаразбурацца… І гэта вельмі падобна да таго, як я пішу палітвязняў — мне часам трэба памаўчаць, кудысьці не пайсці, заставацца ў пэўнай цноце, каб напісаць кагосьці. Такім чынам я раблюся іх невербальным голасам, тэхнічным сродкам перадачы іх слова, інтэнцый. У гэтым сэнсе мала чым адрозніваюцца працэсы.

— Як вы выбіраеце, каго намаляваць?

— Я чытаю агульную інфармацыю пра чалавека, у большасці выпадкаў гэта звесткі, якія падае праваабарончы цэнтр «Вясна». Я пільна сачу за інфармацыяй ад іх, бо яны па-ранейшаму працуюць у кожным горадзе. Часта я малюю вязняў пасля або перад іх судамі, у сувязі з нейкімі звесткамі, якія даходзяць да нас з-за таго боку мура… Яшчэ мне пішуць родныя палітвязняў, іх сябры — напрыклад, я кагосьці намалявала, але ў гэтай жа справе праходзяць яшчэ іншыя людзі, яны «падказваюць» мне такім чынам, каго намаляваць. Але часцей за ўсё я пішу рандомна, на нейкую сістэмнасць мяне не хапае… Для мяне няма больш або менш “важных” палітвязняў. Я выбіраю тых, да каго адчуваю эмпатыю, тут галоўную ролю грае чалавечы фактар… Мяне могуць уразіць вочы чалавека, ягоныя словы…. Не было ні разу, каб я кагосьці не хацела маляваць.

— Ці назіраеце вы за творчасцю іншых мастакоў пратэстнага руху?

— Так, канешне, але яна вельмі розная і не заўсёды ў мяне да яе добрае стаўленне. Напрыклад, гэтай зімой адбылася выстава ў Варшаве са стэндам з т.зв. “пакаяльнымі відэа”. Я гэтага не разумею, гэта нееэтычна, я не магла на гэта глядзець. Як і не разумею рэжысера Андрэя Курэйчыка, які здымае падзеі пра Акрэсціна, калі яшчэ зусім нічога са жніўня 2020 года ні ў турмах, ні ў краіне не змянілася, мы яшчэ жывем у моманце болю і траўмы. Мне незразумелы пасыл гэтых людзей. У мяне ён зусім іншы, і ён не грунтуецца на пустым хайпе.

— Ці адчуваеце вы сувязь з людзьмі, якіх малюеце?

— Уявіце, вось зусім нібыта чужы чалавек, але ты ведаеш, які ў яго колер вачэй, углядаешся ў іх, жывеш яго рысамі. Яны ўжо не чужыя для мяне… Я веру і адчуваю, што ў нас наладжваецца нейкая сувязь, нават на адлегласці.

— Каго вы намалявалі апошнім на гэты момант?

— Паўла Севярынца. Праўда, гэта ўжо трэці ягоны партрэт, які я стварыла, таму што… Павел — Чалавек… І ўжо больш за 1000 дзён ён за кратамі…

— Колькі вязняў вы ўжо намалявалі?

— Каля 500… Не паспяваю… У 2020-м, калі пачынала, іх было менш за 100, а цяпер 1,5 тысячы, і гэта толькі тыя, каго прызналі палітвязнямі вясноўцы. Іншыя аб’яднанні праваабаронцаў, напрыклад Dissidentby, гавораць пра больш як 1750 чалавек, а рэальна іх разы ў 3-4 больш, бо пра многіх мы проста не ведаем. Мноства людзей сядзіць не паводле «палітычных» артыкулаў, але з палітычных матываў, напрыклад «за эканоміку»…

— Ці ўдаецца ўбачыць тым, каго вы малюеце, свае партрэты?

— Мне важна, каб яны ведалі, што пра іх памятаюць, што іх малююць… Часам удаецца перадаць партрэт нават «туды»… Часта словы не даходзяць, не праходзяць цэнзуру, а мае партрэты здаюцца цэнзарам дзіцячымі малюнкамі, і іх прапускаюць. Партрэты малюю на шпалерах, яны менш за ўсё нагадваюць нешта палітычнае. Стыль іх напісання — адзін са спосабаў абысці перашкоды….

— Вы таму і выбралі такі матэрыял?

— Не толькі. Я адмовілася ад белага аркуша, каб нашыя вязні не запаміналіся на фоне шэрых дзвярэй з надпісам «Нормальное положение дверей закрытое», калі з іх выбіваюць «пакаянні» на камеру… Хочацца, каб мы іх памяталі на партрэтах шчаслівымі, без страху і болю ў вачах. Тым больш, мы ведаем, што іх за кратамі катуюць, умовы ўтрымання пастаянна пагаршаюцца, і яны дакладна выглядаюць іначай, чым на “датурэмных” здымках. Гэта робіць сведчанне пра іх праз партрэты эмацыйна вельмі цяжкім. Я выбрала шпалеры як матэрыял, бо ў турме не клеяць шпалераў, там манахромныя сцены — і гэта тое, чаго ім больш за ўсё хочацца пазбавіцца. Таму фон для іх партрэтаў — нейкая ўтульнасць, жыццё, фарбы, вясёлыя патэрны, усё, што з’яўляецца антытэзай да турэмнай шэрасці. Яны ж у турме ўсе бясколерныя… На малюнкі, якія я бачу «адтуль», без болю глядзець не магу. Работы Алеся Пушкіна, напрыклад, проста рвуць сэрца…

— Ці шмат вы маеце расходаў пры такім масавым напісанні партрэтаў?

— Мне такіх пытанняў ніхто не задае. Матэрыялы сапраўды расходуюцца хутка, і колькі іх ідзе, дакладна палічыць немагчыма. Часам, тыя ж шпалеры або папера для скрапбукінгу дастаецца бясплатна, і гэта вялікая радасць для мяне, але так не заўсёды. Таму, калі я іду, напрыклад, па хлеб, малако, то купляю таксама маркеры і іншыя матэрыялы: гэты артыкул выдаткаў упісаны ў мой сямейны бюджэт. Таму што гэта для мяне мой штодзённы хлеб… Я даўно не лічу сродкаў, каб раптам не пачаць шкадаваць.

— Чаму вам такая блізкая тэма палітвязняў? Гэта нешта асабістае?

— Мой прадзед Ярашэвіч Ніканор Казіміравіч таксама быў палітвязнем, ён знішчаны гэтай жа сістэмай… Забілі таксама ягонага бацьку і братоў… Мы нават не ведаем, дзе яны дакладна пахаваныя. Я проста не ў стане маўчаць, бо так нельга… Але я не ведаю, калі б у мяне ў сям’і не было прыкладу гэтага болю, ці хапіла б мне адвагі і мужнасці не маўчаць… Ужо 100 гадоў мы мучымся і маўчым. Назбіралася крытычная маса сямейнай гісторыі болю і пакут, на якую зверху яшчэ дадаліся падзеі ў Беларусі, а затым ва Украіне… Я ж зусім не мужны і не смелы чалавек… Але мая сям’я — прыклад трываласці і мужнасці, бо ў свой час іх пазбавілі асноўных правоў. Таму цяпер уся мая чалавечая і хрысціянская эмпатыя скіраваная ў гэтую плынь. Таксама тое, што я раблю і зрабіла — прыклад маім дзецям, яны бачаць, што гэта цэнтр жыцця сёння, а не проста тое, што непакоіць; што мая дзейнасць — гэта спосаб і прыклад, як рэагаваць на тое, што адбываецца.

— Як змянілася ваша жыццё, у тым ліку творчае, пасля 24 лютага 2022 года?

— Кардынальна. Я помню відэа доўгіх ланцугоў вайсковай тэхнікі ў Мачулішчах яшчэ да 24 лютага, тады я плакала, бо добра зразумела, што гэта ўжо не «вучэнні». Я не спала 24-га ўжо ў 5 раніцы, а на наступны дзень у Варшаве з’явіліся бежанцы. Потым думаць пра гэта ўсё не было калі, бо я валанцёрыла ад першага дня.

— Што гэта быў за досвед?

— Да вайны я працавала ў Вольскім цэнтры культуры ў Варшаве, у асноўным з беларускімі дзеткамі. Пасля пачатку вайны я пераканала там людзей, што зараз прыедуць жанчыны і дзеці з Украіны, і мы мусім з імі працаваць. Я размалявала там сцены, працавала нават ноччу, каб паспець. Памяшканні былі задзейнічаны для прыняцця бежанцаў з Украіны. Дапамагаючы ім, я «курсіравала» паміж чыгуначным вакзалам і гэтым цэнтрам. Кагосьці трэба было размясціць у Варшаве, камусьці дапамагчы паехаць далей, з кімсьці маляваць, размаўляць або проста слухаць, шукаць родных… Вельмі ўражальны досвед. На гэта я аддавала ўвесь свой час.

— Як вас успрымалі ўкраінцы, ведаючы, што вы беларуска?

— Па-рознаму. З асабістага досведу магу сказаць, шо тут, у Варшаве, ты можаш аддаць апошнюю кашулю, але ўсё роўна ты заўсёды застаешся чужым чалавекам, з краіны каторага ляцяць ракеты. Гэта варта ведаць і, калі ёсць унутраны рэсурс, не скардзіцца на адсутнасць малейшай удзячнасці і працягваць дапамогу. Я, дарэчы, малявала партрэты бежанцаў, яны паехалі на выставу і потым мне гэтыя партрэты ніхто не вярнуў, іх забралі людзі, на іх намаляваныя. Украінцы знаходзяцца ў моцнай траўме, і я праз гэта ім дарую і ўсё разумею. Дадам, што ў мяне ёсць многа сяброў ва Украіне, з якімі мы ў выдатных адносінах, падтрымліваем і разумеем адзін аднаго вельмі глыбока.

— Ці працягваеце вы гэтую дзейнасць цяпер?

— Так, але ўжо не ў такім аб’ёме. Я вучу ўкраінскіх і беларускіх дзетак маляваць. Працую таксама з найбольш уразлівай групай уцекачоў — дзецьмі цыганоў з Украіны, якія тут, ды і ў прынцыпе, мала інтэгруюцца ў грамадства. Часцей за ўсё гэтыя дзеці не ходзяць нават у школу.

— Пра што вы марыце?

— Вярнуцца дадому. Я бачыла карціны Шагала, Суціна, і мне знаёмая іх настальгія. Я дакладна ведаю, што заўсёды буду бачыць свой куточак з той, беларускай, прыродай, ён у мяне трансфармуецца ў мару. Мы вернемся. І я адразу буду маляваць усю гэтую прыгажосць — кветачкі, прыроду, фіранкі на вокнах, сяброў, ды ўсё што заўгодна. Але гэта пасля перамогі. Зараз я трошку «салдат» з мастацтвам у якасці зброі… Паеду тады на Нёман, буду шукаць белакапытнік, маляваць дубы, салаўя на дубе… Я чалавек-дрэва, моцна пускаю карані, і мне б сядзець на адным месцы, нікуды не ехаць. Я як той хобіт…

Мару, каб вайна ва Украіне хутчэй скончылася…

Мару таксама сустрэцца з тымі, каго малюю. Калі яны выйдуць, я іх зноў намалюю, але ўжо не па фота і па-іншаму. Я сабе ўяўляю гэта як нейкую зусім іншую галерэю з тымі ж людзьмі, толькі ўжо вольнымі.

— Гэта будуць партрэты на іншых шпалерах?

— Гэта будуць партрэты на белым аркушы, якія мы напоўнім радасцю і шчасцем.

Паглядзець працы Ксішы Анёлавай можна ў яе інстаграме.

Цяпер Іван і Марыя з двума дзецьмі школьнага ўзросту змагаюцца з выклікамі эміграцыі, пошукаў сябе і дапамогай ўладкавання рэлігійнага і сацыяльнага жыцця суайчыннікаў. Напярэдадні Раства Вайтовічы нават зладзілі для беларусаў Варшавы і Кракава неверагодную Батлейку, якая збірала аншлагі на розных беларускіх пляцоўках.

Іван і Марыя распавялі “Хрысціянскай Візіі” пра складанасці пераезду, тугу па Радзіме, выкліках хрысціянскага служэння для дыяспары, чаму цяжкасці жыцця апошніх трох гадоў яшчэ ярчэй умацоўваюць іх веру, а таксама як зладзілі дле беларускіх сем’яў у Польшчы святочную Батлейку на Раство.

Свята сярод болю

2022 год выдаўся не зусім прыдатным для радасных святаў. Менавіта так Іван і Марыя тлумачаць, чаму вырашылі зладзіць беларускую Батлейку ў Варшаве напярэдадні Раства, калі настрой у многіх быў, мякка кажучы, не самы святочны.

“Нам хацелася зрабіць добрае свята для сем’яў з Беларусі і, магчыма, Украіны, якія былі вымушаны пакінуць родныя дамы ў пошуках бяспечнага прытулку. Хацелася так творча і ярка нагадаць пра надзею, якую прынёс людзям Хрыстос. Дарэчы, таксама ў цяжкіх абставінах. Хацелася, каб людзі адчулі нешта светлае такое,” — кажа Іван Вайтовіч.

Вайтовічы згадваюць, што дзесьці ў пачатку кастрычніка задумаліся, што было б няблага зладзіць невялікае свята для беларускіх сем’яў у эміграцыі. Часу было няшмат, але з дапамогай людзей з беларускай царквы Святой Троіцы ў Варшаве і польскай хрысціянскай супольнасці, якая месціцца на вуліцы Пулаўскай, атрымалася змайстраваць драўляную двухпавярховую скрыню для Батлейкі, стварыць два наборы лялек з гліны і дрэва для пастаноўкі, а таксама знайсці адаптаваны традыцыйны сцэнар. Усяго адбылося шэсць паказаў, якія агулам наведалі звыш шасціста чалавек, большасць з якіх — беларускія дзеці, чые бацькі былі вымушаны эміграваць праз палітычны пераслед.

“Сказаць, што нам няпроста тут — нічога не сказаць. Але хай адчуваеш стомленасць пасля рэпетыцый, паездак і інш — ты натхнёны і ведаеш, што пасеяў нешта значнае. Гэта дае сілы, насамрэч. Мы не толькі іншым дапамаглі, але і сабе, каб трымацца на плаву. Ва ўмовах эміграцыі важна захоўваць баланс адпачынку і працы. Важна не сядзець на канапе. Мы разумеем, хто як не хрысціяне могуць дапамагаць і служыць людзям вакол у такі цёмны і складаны час,” — мяркуюць Вайтовічы.

Батлейка ўяўляе сабой традыцыйны жанр вандроўнага лялечнага тэатра, які з’явіўся ў Беларусі прыкладна паўстагоддзі таму. З яго дапамогай батлейшчыкі распавядалі жыхарам Вялікага Княства гісторыю нараджэння Ісуса Хрыста ў Бэтлееме. Адсюль і пайшла назва гэтага жанру — “Батлейка”.

Кожная пастаноўка абдывалася з музычным суправаджэннем Хора Вольных Беларусаў, у якім таксама ўдзельнічае сям’я Вайтовічаў. Цікава, што дзейнасць хора пачалася яшчэ ў Беларусі ў 2020 годзе, у выглядзе мясцовай бараўлянскай ініцыятывы.

Уплыў веры на грамадзкае жыццё ў Бараўлянах

“Увогуле мы жылі цікавым і насычаным жыццём яшчэ да 2020. Улетку таго года яно сталася яшчэ больш насычаным. Працавалі і гадавалі дзяцей, збудавалі дом у Бараўлянах. Шмат займаліся грамадзкай дзейнасцю, бо мы цудоўна разумелі, што адбываецца ў краіне і да 2020 года. Мы пачалі шмат рэгіянальных ініцытываў, якія мелі сацыяльнае, культурнае і экалагічнае значэнне. Вера дапамагае чалавеку бачыць трошкі далей за ўласны сад і дом,” — кажа Іван Вайтовіч.

Мужчына ўзрушана гаворыць, што бачучы сацыяльную раз’яднанасць у Беларусі, іх сям’я прыняла рашэнне пабудаваць валейбольную пляцоўку за плотам уласнага дома. На ёй пачалі збірацца суседзі і нават людзі з навакольных раёнаў. Неўзабаве паўстала аматарская каманда, якая заняла прызавое месца на раённых спаборніцтвах. Агулам пляцоўка стала кропкай прыцягнення і камунікацыі.

Вайтовічы шмат укладалі ў разьвіццё лучнасці людзей у раёне. Яны ладзілі роварныя паходы, сплавы на байдарках, арганізоўвалі адкрытыя вячэры ды творчыя вечарыны на якія запрашалі вядомых выканаўцаў.

Яшчэ адным выклікам для Вайтовічаў у Беларусі была абарона зялёнага асяроддзя. Мясцовыя ўлады планавалі маштабную вырубку зялёных насаджэнняў пад забудову. Паўстала ініцыятыва супраць самаўладства. Грамада спрабавала легальным шляхам усталяваць дыялог з уладамі, каб знайсці рацыянальнае выйсце з сітуацыі. Таксама Марыя спрабавала балатавацца ў мясцовыя дэпутаты.

Вайтовічы адзначаюць, што іхняя грамадзкая актыўнасць мае глыбокія карані ў веры:

“Я не магу аддзяліць сваю грамадзянскую пазіцыю ад веры. Гэта ўладкавана ў мой светапогляд. Безумоўна, любы хрысціянін не становіцца святым і ідэальным, бо ты грэшнік, і мы ўсе памыляемся. У тым ліку, калі хочам паклапаціцца і дапамагчы. Але калі тваімі дзеямі рухае клопат пра бліжняга і добрыя справы – гэта нармальнае жаданне. Напрыклад талаку зладзіць і прыбраць лес, зрабіць трэнажоры на вуліцы, каб усе людзі з ваколіцы маглі карыстацца і супрацоўнічаць. Я бачу, што дзеці суседзяў ходзяць па дарозе, дзе шмат машын, якія могуць іх збіць… А ў мяне ёсць веды, каб напісаць ліст у дзяржаўны ворган ці журналістаў запрасіць, каб у прэсе паднялі пытанне. Мы разам можам шмат зрабіць, каб знайсці выйсце і даць рады нашым агульным праблемам,” – падсумавала стаўленне да грамадзкага жыцця з пункту гледжання хрысціян Марыя.

У мясцовай баптысцкай царкве Вайтовічы таксама займаліся служэннем. Яны ладзілі хатнія групы па вывучэнні Бібліі, сямейны і жаночы клуб і шмат чаго яшчэ.

Праз актыўную грамадзянскую пазіцыю ў ліпені 2021 да Вайтовічаў прыйшлі

У дом вернікаў прыйшлі ў супрацоўнікі АМАП і КДБ. Марыя Вайтовіч згадвае, што затрыманне адбывалася надзвычай брутальна. Марыі было прад’яўлена абвінавачванне ў тэрарыстычнай дзейнасці.

“Першая рэакцыя была панічная — стрэс і страх. Ты не супраціўляешся, а табе пагражаюць зброяй, на цябе крычаць. Безумоўна, ад гэтага з’яўляюцца паніка і страх. Але гэта было і да таго, як яны ўварваліся. Затрыманне заняло менш за хвіліну. Я тады думала, што магу зрабіць, каб нікому не нашкодзіць. Калі я зразумела, што на сітуацыю няшмат магу паўплываць, я пачала маліцца, але ўсё калацілася. З намі быў 8-гадовы сын, ён калаціўся, як лісток, на кухні. Другі сын быў у садку. Нас нават пачалі шантажаваць дзецьмі. Мужа паклалі на падлогу. Было страшна, бо ты адказны за лёс тых, хто побач. Нават сабак,” — згадвае Марыя Вайтовіч.

Марыя кажа, што падчас арышту згадала словы аднаго старога пастара, які распавядаў, як бальшавікі разбіралі дом, а яго маці карміла злодзеяў абедам. Яна разумела, што нават гэтыя няшчасныя — таксама людзі.

“Я адчула за іх жаль і спачуванне, што яны такія бедакі. Не хацелася з імі спрачацца і лаяцца. Маладыя такія хлапцы былі. Было спякотна і я прапанавала ім вады папіць. Праявіла клопат. Словы малітвы разгорнутыя не йшлі. Я проста “Ойча наш” малілася, бо не магла ад стрэсу настроіцца на малітву,” – згадвае той дзень Марыя Вайтовіч.

8 сутак яны адседзела на Акрэсціна ў няведанні. Да яе не пушчалі адваката. Жанчыну проста трымалі за кратамі з прад’яўленым абвінавачваннем у тэрарызме. Марыя Вайтовіч адзначае, што гэта быў файны час для духоўнага аднаўлення.

“Столькі вольнага часу ў мяне не было больш ніколі і нідзе. Шмат можна было маліцца за ўсіх, паразважаць і правесці інвернтарызацыю свайго жыцьця. Я верыла, хаця дзяўчаты казалі, што ў Гомельскай калоніі будзе так, а ў Магілеўскай — так, усёроўна пойду дадому. Я шмат малілася і спадзявалася, каб пайсці дадому. Посціла”, — з сумам прыгадвае Марыя Вайтовіч.

Вымушаная эміграцыя

Вайтовічы ніколі не планавалі з’язджаць з Беларусі. Яны не маглі на гэта знянацку настроіцца і падрыхтавацца.

“Я жыла адным днём пасля арышту. Прыйшлося проста даверыць сваё жыццё невядомым людзям, каб выехаць з Беларусі ў Кіеў. Пазьней, калі пасля сонечнага Кіева мы селі ў цягнік і прачнуліся ў халоднай і дажджлівай Варшаве, я не прымала гэтага і не магла прыняць. Я не ўспрымала ні мову, ні архітэктуру. Не таму што я ныцік. Проста не была маральна падрыхтаваная. Быў жнівень і пачатак навучальнага году,” — распавядае пра дарогу да Варшавы Марыя Вайтовіч.

Жанчына адзначае, што ў такой няпростай сітуацыі развітання з Радзімай менавіта дзеці дапамаглі не закісаць. Яна таксама дадала, што прыйшлося без ведання мовы і разумення ляцець у школы, каб дзеці змаглі 1 верасня пайсці навучацца.

“Мы жадалі быць законапаслухмянымі. Мы ж беларусы. Не так лёгка даваліся пошукі жытла. Не вельмі хацелі заключаць дамову з тымі, у каго няма працы і сталага даходу, а ў дадатак яшчэ двое дзяцей. Было шмат людзей, якія дапамагалі. Дапамглі валанцёры. Мы не маглі нават двух слоў звязаць, давалі слухаўку, каб кантактаваць з дырэктарам школы. Беларусы шмат юрыдычнай дапмогі аказвалі і нават вопратку і кампутары падарылі, тэлефоны. Дзецям нам пасылка прыляцела ад вернікаў з Аўстрыі. Праз хрысціянскае і беларускае сеціва мы моцна адчувалі, што не выкінутыя на ўскраіну свету,” — згадвае Іван Вайтовіч.

Мужчына дадае, што на ўласныя вочы пабачыў сапраўдную хрысціянскую гасціннасць. Пастар польскай царквы, які не ведаў зусім сям’ю Вайтовічаў і ў вочы не бачыў Беларусі, аддаў на 10 дзён сваю кватэру.

“Проста далі ключы і кватэру з поўнай лядоўняй і мы так жылі. Потым нам далі свой офіс, бо мы не знайшлі жытло за 10 дзён, і так мы пражылі яшчэ 10 дзён. Унутрана было цяжка. Праўда адчувалася, што Бог дзейнічаў праз людзей. Вось яна была сусветная царква. Валадарства Божае не сканчваецца, калі ты з’язджаеш з Беларусі. Вернікі і людзі добрай волі клапаціліся пра нас. Гэта было адчуванне, і яно застаецца цяпер,” — дзеляцца Вайтовічы.

Перажыць наступствы гвалту дзецям яшчэ цяжэй, чым дарослым

“Неўзабаве нас нагнаў стрэс, які дзеці перажылі трошкі раней. У нас прыёмныя дзеці. Яны бачылі, што адбывалася ў 2020. Мы не раз былі ў колах АМАПу і ваеннай тэхнікі. Яны на ўласныя бачылі затрыманні, да нас дадому “праваахоўнікі” прыязджалі. Потым пераезды, потым уздрыгванні, калі мы бачылі ваенных і паліцыянтаў у форме,” — згадвае Іван Вайтовіч.

Мужчына адзначае, што ўжо ў Польшчы яны ўсё яшчэ ўздрыгвалі, калі бачылі паліцэйскіх ці паліцэйскія бусікі. Праз месяц у Варшаве пачалі праяўляцца новыя асаблівасці і складнасці адаптацыі. Іван Вайтовіч лічыць, што дарослыя мелі час на адаптацыю, а дзеці прабылі 10 дзён у Польшчы і пайшлі ў школьны калектыў, дзе нонстоп былі ў асяроддзі, у якім ўсе размаўляюць на іншай мове. Ён кажа, што дзеці, у адрозненні ад дарослых, не могуць сфармуляваць, як гэта складана.

“Мы нават не ўяўляем, праз што праходзяць дзеці, і мы дагэтуль прапрацоўваем стрэс. Нашыя дзеці, у якіх і так было шмат траўмаў ад нараджэння, цяпер праходзяць праз лютыя цяжкасці. Я дагэтуль не магу паўнавартасна працаваць, бо кожны дзень і тыдзень у нас праца над іх псіхалагічным станам”, — дадае пра стан дзяцей пасля пераезду Марыя Вайтовіч.

Вайтовічы мяркуюць, што любому чалавеку няпроста даецца пераезд. Яны адзначаюць, што мелі ў Беларусі вельмі ўладкаванае жыццё з царквой, дзецьмі, домам, працай. Але пасля пераезду твая адукацыя і досвед не маюць такога значэння, бо не кожную прафесію можна тут адразу інтэграваць у жыццё ды працаваць па спецыяльнасці. Паўстаюць выклікі банальна зарабляць на хлеб, аплаціць камуналку і жытло, якое даражэй. Вернікі падсумоўваюць, што ад пачатку эміграцыі ты бачыш, што ты ніхто і нішто, хаця пра іх добра паклапаціліся.

“Думаеш, якую мову вучыць, якую спецыяльнасць пацвярджаць ці засвойваць. Тым болей, было непрыняццё сітуацыі. Я падпарадкоўвалася таму, што адбывалася ў жыцці і давярала, але не ўспрымала. Выклікаў шмат,” — сумна ўздыхае Марыя Вайтовіч.

Што дае надзею ў такі час?

Разважаючы, у чым палягае надзея для чалавека ў такі супярэчлівы час, Вайтовічы ў адзін голас кажуць, што надзея толькі на Бога.

“Сілы надаюць людзі побач. Калі адчуваеш, што ты не адзін у гэтай сітуацыі, што ёсць людзі, якія адчуваюць і баяцца таго самага. Ты разумееш, што ты не адзін. Глядзіш на рэчаіснасць з пазіцыі вечнасці… Нас так вучылі ў царкве. У дадзены момант нам здаецца, што пануе безвыходнасць і трагедыя. Але так часта бывала ў жыцці, калі гэта мінае, ты азіраешся на тыя моманты, якія здаваліся невыноснымі і мегаскладанымі — і дзівішся, што з гэтага атрымалася нешта добрае ды карыснае,” — мяркуюць Вайтовічы.

Яны дадаюць, што ўдзячныя ў такіх абставінах Богу ўжо хаця б за тое, што ў іх сям’і над галавой не свісцяць кулі і не перажываюць гвалт бліжнія. Вайтовічы лічаць, што ўсё, што цяпер адбываецца, з’яўляецца прамым вынікам грахоўнасці свету. Праз гэта людзі робяць выбар на карысць зла. Аднак сярод няпростых абставінаў надзею сям’і дае разуменне таго, што ўсё знаходзіцца пад кантролем Бога, Які выводзіць нават з безвыходнай сітуацыі і робіць дабро са зла.

Пасля пачатку поўнамаштабнага ўварвання Расейскай Федэрацыі ва Украіну сям’я Вайтовічаў пачала валанцёрскую дзейнасць у адмысловым пункце дапамогі ўцекачам.

“Ты разумееш, што ёсць людзі, якім яшчэ горш. Ты можаш быць для кагосці кропкай апірышча. 24 лютага мы сядзелі ў ступары. Не маглі адключыцца ад навінаў, проста, каб рабіць бытавыя рэчы. Здавалася, што надыйшоў канец свету. Пачаў дзейнічаць валанцёрскі пункт дапамогі украінцам. І вось яна — надзея ў гэтых справах, і ты імкнешся дапамагчы, палепшыць сітуацыю тых, каму складаней, чым табе самому. Калі глядзіш на бамбёжкі, то думаеш, як бы сам сустрэў іх? Калі я гляджу на супольнасць вернікаў, то я бы хацеў быць разам з царквой і маліцца ў такі час,” – падсумоўвае Іван Вайтовіч.

Арганізацыя рэлігійнага жыцця ў Варшаве

Пасля пераезду ў Варшаву Вайтовічы пайшлі да евангельскай польскай царквы, якая была заснавана місіянерам з Кобрына. Неўзабаве туды пачалі прыходзіць і іншыя беларусы. Разам з палякамі яны пачалі думаць, як зрабіць, каб на набажэнствах было зручна тым, хто не ведае польскай мовы. Тым болей, што пасля пачатку вайны пачалі прыходзіць і ўкраінцы. Так паўстала служба перакладаў і некаторыя іншыя ініцыятывы ў хрысціянскім цэнтры на вуліцы Пулаўскай.

“Стараемся дапамагаць, робім малітоўныя вечары і семінары, вандроўкі, летні лагер сямейны рабілі. Пункт сустрэч мігрантаў і гуманітарнай дапамогі. Людзі атрымліваюць і матэрыяльную, і духоўную дапамогу,” — распавядаюць пра рэлігійную дзейнасць для беларусаў у Варшаве Вайтовічы.

Польская царква таксама дала памяшканне для рэпетыцый Хора Вольных Беларусаў і сустрэч. Нягледзячы на тое, што гэта не царкоўны праект, але беларусы тут сустракаюцца і разважаюць пра жыццё і пасля рэалізуюць розныя карысныя праекты. Месца сталася своеасаблівым пунктам сустрэчы аднадумцаў, якія імкнуцца дапамагчы суайчыннікам сярод няпростых акалічнасцяў.

На пытанне, ці складана ў такі час верыць, Вайтовічы адказваюць з лёгкай усмешкай: “Наадварот, мы не ведаем, як людзі без Госпада трымаюцца ў такі час”.

“Хрысціянская візія” абвяшчае збор у фонд салідарнасці для дапамогі рэпрэсаваным і тым, хто пад пагрозай пераследу цягам беларускага палітычнага крызісу і вайны ва Украіне хрысціянам.

У міжканфесійную назіральную раду па размеркаванні сродкаў уваходзяць:

Праваслаўны святар, протаіерэй УЛАДЗІМІР ДРАБЫШЭЎСКІ, які ў 2020 годзе правёў пад арыштам 25 дзён і цяпер з’яўляецца ўцекачом у Францыі;

Каталіцкі святар, ксёндз ВЯЧАСЛАЎ БАРОК, які ў 2020 годзе правёў пад арыштам 10 сутак і цяпер з’яўляецца ўцекачом у Польшчы;

Фонд салідарнасці будзе праводзіць агульныя і індывідуальныя зборы і падтрымліваць наступныя віды дапамогі рэпрэсаваным або тым, хто пад пагрозай пераследу хрысціянам:

— дапамога ў эвакуацыі або выездзе ў бяспечныя краіны – выдаткі звязаныя з візавай падтрымкай, пералёт і пераезд у бяспечную краіну;
— першапачатковая дапамога ў эміграцыі – выдаткі на арэнду жылля, харчаванне, гігіенічныя або медычныя выдаткі, страхоўка;
— выдаткі на юрыдычную дапамогу – на адваката, на напісанне скаргаў, на кансультацыі;
— дапамога палітвязням і іх сем’ям – збор перадачаў, дапамога пасля выхаду з месцаў пазбаўлення волі, аднаразовая або рэгулярная падтрымка сям’ёй;
— дапамога хрысціянам-уцекачам у складаных жыццёвых і пабытавых сітуацыях;
— дапамога беларускім парафіям, прыходам і супольнасцям у выгнанні;
— дапамога ва ўладкаванні на працу, у вырашэнні пытанняў па царкоўнай лініі — пошук стыпендый, месцаў служэння, вырашэння кананічных праблемаў.

Падобная дапамога будзе ажыццяўляцца ў індывідуальным парадку на запыт, сума дапамогі будзе залежыць ад рашэння групы “Хрысціянская візія” і наглядальнай рады, а таксама ад фінансавых магчымасцяў. У выпадку неабходнасці будуць аб’яўляцца індывідуальныя зборы.

Запыты на аказанне дапамогі адпраўляць праз бот у Тэлеграме: @christianvisionBot

Ахвяраванні прымаюцца:
1) на рахунак paypal – тут.
2) банкаўскім пераказам на наступны рахунак:

Атрымальнік: Christian Vision for Belarus
IBAN: LT543500010015775044
SWIFT/BIC: EVIULT2VXXX
Назва банка: Paysera LT, UAB\
Адрас банка: Pilaitės pr. 16, Vilnius,
LT-04352, Lithuania
Прызначэнне плацяжу: Charity