С чего всё начиналось

По наблюдению «ХВ», ситуация во взаимоотношениях РКЦ в Беларуси с действующими государственными властями начала меняться с 2023 года. До этого, на протяжении примерно двух лет, после действий и публичных заявлений католического духовенства относительно событий 2020 года, эти взаимоотношения были холодными.

Изменения начались, прежде всего, с информационной повестки, которую стала формировать РКЦ, а затем и государство — в части отношений с католиками.

Показательным и, наверное, переломным моментом стала ситуация с Красным костёлом в Минске. В сентябре 2022 года здесь произошел пожар, обстоятельства которого так и остались невыясненными, после которого храм закрыли, выселили из него приход, а впоследствии начали масштабную реконструкцию здания. Она должна завершиться к апрелю 2027 года, и до сих пор судьба принадлежащего государству храма — передадут ли его верующим — остается неизвестной.

Так вот если сразу после пожара Курия Минско-Могилевской епархии осторожно, но твердо заявляла на своих официальных ресурсах о том, что пожар был лишь в помещении сакристии, а сам богослужебный зал не пострадал и остается пригодным для эксплуатации, просила о молитве о скорейшем возобновлении богослужений, то после марта 2023 года о ситуации «забывают».

Последняя публикация на официальном сайте епископата на эту тему была о молитвенном бдении в интенции скорейшего возобновления богослужений в Красном костеле. Тогда же говорилось о том, что в храме «случился пожар, причины которого до сих пор не названы, верующие и духовенство не имеют возможности молиться в своей святыне, собственником которой является государственное учреждение».

Борьба верующих, молитвенная и не только, за возвращение храма с тех пор не остановилась: были новые обращения прихода к властям, тяжелые будни в отключенной от всех коммуникаций плебании. Но на официальных ресурсах РКЦ тема больше никак не освещалась.

Сейчас, в 4-ю годовщину закрытия храма, экс-настоятель ксендз Владислав Завальнюк рассказал, что ему пришлось оставить плебанию по распоряжению Митрополита Минско-Могилевского архиепископа Иосифа Станевского.

Власть — в одни руки

С действиями этого иерарха можно связать основные изменения, произошедшие во взаимоотношениях РКЦ и беларусского государства. Иосиф Станевский был назначен на эту должность еще в 2021 году, но в первое время руководства архиепархией особенно не проявлял своей позиции, демонстрируя, скорее, «позитивный нейтралитет».

2023 год, несмотря на смену официальной риторики РКЦ в Беларуси, прошел без особых перемен во взаимоотношениях с властями.

Но стоит отметить, что председателем Конференции католического епископата Беларуси до мая 2024 года был епископ Витебский Олег Буткевич, а затем эта должность перешла тоже к Станевскому. Таким образом, он стал во главе как архиепархии, так и епископата.

По наблюдению «ХВ», примерно с этого времени заявления архиепископа Станевского становятся более выраженными, а изменения во взаимоотношениях РКЦ и государства — более заметными и начинают перерастать в единую связку.

Очередным переломным моментом в этой связи можно назвать конференцию «Во имя мира и благополучия», которую католическое духовенство во главе со Станевским провело в Национальной библиотеке в январе 2025 года.

На конференцию пригласили не только представителей государственных властей, но и пропагандистов, формирующих идеологию беларусского государства — таких как Вадим Гигин.

Этим масштабным совместным мероприятием РКЦ в Беларуси как будто хотела показать: мы — свои, не враги государству, у нас общие ценности и цели, мы поддерживаем власть и сотрудничаем с ней.

Именно такой главный посыл несло в себе мероприятие, во время которого было заявлено о «конструктивном сотрудничестве» властей с РКЦ и о том, что якобы «во взаимоотношениях с религиозными организациями государство руководствуется конституционно закрепленными принципами равенства всех религий и вероисповеданий перед законом и учитывает их влияние на формирование духовных и государственных традиций беларусского народа».

Тогда же Станевский вручил медали в том числе нескольким чиновникам.

«Костел и государство — это семья семей»

Далее риторика Станевского становится еще более ярко выраженной в контексте тезисов государственной идеологии. Он начинает вносить ее при проведении сугубо религиозных мероприятий: например, во время проповедей на святых Мессах говорить о значимости победы в Великой Отечественной войне — это один из столпов как российской, так и современной беларусской идеологии.

Даже при проведении Будславского феста в 2025 году архиепископ несколько раз упоминает победу в войне в контексте общенациональной благодарности, а католические приходы тем временем подключают к акции «общенациональной молитвы» о жертвах войны и за «мир и благополучие».

Станевский становится постоянным участником возложений цветов к военным памятникам, а в его риторику входит тезис о том, что «Костел и государство — это семья семей», который он периодически повторяет в официальных выступлениях.

Причем, даже там, где упоминать государство, казалось бы, не было никакой необходимости. Совсем свежий пример: на встрече епископов в Риме в октябре 2026 года в своем выступлении о положении семей в Беларуси Станевский касается не только духовной стороны вопроса, а вновь утверждает, что «Костел и государство — это семья семей» и подчеркивает:

«Правительство Беларуси обеспечивает дополнительное финансирование для многодетных семей (трое детей и более). Государство предлагает субсидии и вносит свой вклад в строительство квартиры. Наши матери также имеют возможность ухаживать за своими детьми дома до трех лет, получая зарплату и сохраняя работу».

То есть, в Ватикане беларусский епископ перед иерархами других стран хвалит государственную систему за само собой разумеющиеся социальные стандарты, которые должно предоставлять государство. Но это преподносится как заслуга властей в публикации на официальном ресурсе РКЦ в Беларуси.

Дела духовные, дела государственные

Стремление архиепископа Станевского демонстрировать «единство» с властями иногда приносит ущерб для духовной сферы. К примеру, в 2026 году он, вместе с главами других конфессий, посещал концерт ко Дню единения народов Беларуси и России в Великий пост, более — в Великий четверг.

Известно, что в этот период христиане не участвуют в праздничных мероприятиях. Однако по случаю Дня единения народов Беларуси и России Митрополит сделал исключение, либо не смог отказаться от приглашения.

Еще один пример встраивания РКЦ в госсистему с подачи Станевского — практика предоставления диспенсации (освобождения) от обязанности соблюдать пятничный пост в выходные дни, приуроченные к светским государственным праздникам.

В 2026 году он освободил от обязанности воздержания от потребления мясных блюд в День труда, который пришелся на пятницу. А ранее предоставлял диспенсацию в День женщин, День Победы и на Новый год.

Не только Станевский

С подобных действий Митрополита берут пример и подхватывают его риторику и некоторые другие епископы и священники. Правда, пока это единичные случаи.

Так называемый «геноцид беларусского народа» — следующая ключевая для идеологии тема, тоже военная. Здесь кроме Станевского проявил себя епископ Пинский Антоний Демьянко, который в январе 2026 года, во время святой Мессы за священников — жертв Второй мировой войны говорил, что она стала «настоящим геноцидом нашего народа».

Позже этот тезис стали вводить в целом в лексику РКЦ — даже греко-католики Беларуси объявляли о проведении акции скорби по жертвам «геноцида беларусского народа».

Интересно, что этот же епископ Пинский вместе с православным иерархом в 2025 году под коммунистическими флагами участвовал в пропагандистской акции против Польши в Березе.

Очередным шагом по встраиванию в систему идеологии приходской жизни католиков на локальном уровне можно назвать событие, до этого небывалое в РКЦ. В апреле 2026 года в Шклове в костеле святых апостолов Петра и Павла состоялось открытие «мемориального алтаря».

Это произошло в честь очередной юбилейной даты — 85-летия начала Великой Отечественной войны. Как сообщалось официально, Беларусским фондом мира во взаимодействии с Минско-Могилевской архиепархией в шкловском костеле создали мемориальный алтарь «в память об уроженцах Шкловщины, которые мужественно защищали Родину от врага и отдали свои жизни в годы Великой Отечественной войны».

Торжественная церемония открытия и освящения мемориального объекта прошла с участием Генерального Викария Минско-Могилевской архиепархии епископа Александра Яшевского, председателя Шкловского райисполкома Сергея Бартоша, первого заместителя председателя правления РОО «Белорусский фонд мира» Александра Чирко, представителей общественности и прихожан.

Кстати, провластная организация «Беларусский фонд мира» подписала 15 мая меморандум о сотрудничестве с Конференцией католических епископов Беларуси. Официально сообщается, что «документ станет очередным этапом масштабной системной работы Беларусского фонда мира по укреплению взаимодействия с основными традиционными религиозными конфессиями страны».

Отмечается, что «подписание соглашений должно сохранить для будущих поколений свидетельство того, что в наше время государственные, общественные и религиозные институты Беларуси умели объединяться ради мира, добра и человека».

Это подтверждает, по мнению «Христианской визии», что подписание меморандумов с католиками, иудеями и мусульманами, носит, скорее формальный характер и выглядит как декларация. С помощью таких акций власти хотят задокументировать встраивание конфессий в систему государственной идеологии.

Кроме того, впервые во время Дней молодежи Гродненской епархии РКЦ, которые проходили 1-3 мая 2026 года в Сморгони, одним из пунктов программы стала молитва за жертв войн и возложение цветов к братской могиле советских воинов и партизан.

Ранее подобных мероприятий на встречах католической молодежи не было. Поскольку тема войны является для беларусских властей идеологической, можно предположить, что в продвижение нарративов по этой теме хотят более широко вовлечь католиков.

На малой родине Лукашенко за его лично помолился епископ

Очередной этап демонстрации расширения лояльности продемонстрировали в том же Шклове буквально на днях. Там впервые в истории Католической церкви в Беларуси молились лично за Александра Лукашенко — по наблюдению «Христианской визии».

Это произошло 10 октября в приходе святых Петра и Павла в Шклове – на малой родине правителя. В этот день по случаю областных «Дожинок» святую Мессу в Шклове служил Генеральный викарий Минско-Могилевской архиепархии епископ Александр Яшевский. Как отмечается на сайте беларусского епископата, иерарх принял участие в торжествах областного фестиваля-ярмарки по приглашению председателя Могилевского облисполкома Анатолия Исаченко.

Месса прошла в рамках «Дожинок», на ней присутствовало чуть более 10 человек. Епископ Яшевский «молился за Главу государства Александра Лукашенко, прося для него нужных милостей и Божьего благословения в служении ради развития страны, поддержки беларусской деревни и людей труда», говорится в публикации.

Также прозвучала молитва «за всех, кто отвечает за развитие Могилевского региона и беларусской деревни: глав районов, руководства Могилевского горисполкома, помощника Президента Республики Беларусь — инспектора по Могилевской области Надежду Котковец, председателя Могилевского облисполкома Анатолия Исаченко, а также всех, кто служит добру Могилевщины».

Отмечается, что «во время Евхаристии верующие молились за будущее Могилевщины, мир, благополучие и развитие сельского хозяйства, просили, чтобы белорусская земля оставалась плодотворной, а в деревнях сохранялись жизнь, трудолюбие и верность добрым традициям».

В Католической церкви принято молиться в целом за власть на святых Мессах во время молитвы верующих. Однако впервые такая молитва прозвучала лично за Лукашенко и других чиновников.

…И не только «Дожинки»

В памятных военных акциях помимо епископов активно участвуют и некоторые священники, настоятели приходов. Здесь можно отметить, например, ксендза Виталия Стригу, настоятеля в Крупках. Во время официального Дня независимости в 2026 году он не просто участвовал в совместной с властями акции, но и прикрепил к сутане официальную бутеньерку, которая в беларусской идеологической системе заменяет российскую георгиевскую ленту и указывает на приверженность идеологическому курсу.

Этот же священник представляет РКЦ на других местных официальных мероприятиях — таких как «Зажинки» и «Дожинки», выступая под официальной госсимволикой.

К официальным областным «Дожинкам» в 2026 году присоединился и тот самый приход в Шклове. Накануне праздника, который прошел в райцентре 10 октября, епископ Александр Яшевский призвал «католиков Шклова и всей Могилевщины» в святой Мессе благодарения за урожай, приуроченной к областным «Дожинкам».

Еще одной попыткой влиться в государственный идеологический контекст стало участие РКЦ в Дне беларусской письменности в 2026 году. Мероприятия тоже проходили в Могилевской области — в городе Костюковичи, а главными темами фестиваля были «Год беларусской женщины», «85-я годовщина начала Великой Отечественной войны», «юбилеи классиков беларусской литературы», «пятилетка качества».

Здесь в официальной части участвовали два иерарха — архиепископ Иосиф Станевский и епископ Александр Яшевский. Благотворительная организация Caritas, издательство архиепархии, салезианская община представляли на Дне письменности свои мероприятия.

…Тогда мы идем к вам

Со своей стороны государственные власти стали участвовать в мероприятиях РКЦ. Тенденция стала очевидной с нынешнего года, когда в крупных католических фестах в Беларуси обязали участвовать руководителей районов. Это стало понятно после феста в Браславе, который прошел 22 августа.

Как сообщали ресурсы райисполкома, «в мероприятии приняли участие председатель райисполкома Елена Бабинская и председатель районного Совета депутатов Нина Пучинская». Более того, глава района, как видно на одном из фото, выступила перед участниками феста.

В ранее прошедших этим летом крупных католических фестах также участвовали главы райисполкомов. В Трокелях присутствовал председатель Вороновского райисполкома Александр Часнойть (в прошлом году местную власть представлял председатель райсовета депутатов), в Будславе в числе почетных гостей был председатель Мядельского райисполкома Александр Пранович.

Чиновники также стали появляться на католических встречах молодежи, приходских праздниках, других костёльных мероприятиях.

Избавление от неподконтрольных

Стремление католического духовенства демонстрировать властям свою лояльность и пытаться встроиться в госсистему можно объяснить пастырскими целями. Очевидно, некоторые из них реализовываются в том числе благодаря сотрудничеству с государственными органами, но от других проблем в пастырской деятельности такое сотрудничество не спасает.

В первую очередь, это проблема острой нехватки священников — особенно в Пинской епархии и восточной части Минско-Могилевской архиепархии. Там многим священникам приходится обслуживать сразу по два-три, иногда и четыре прихода. Проблема усугубляется тем, что власти продолжают высылать польских священников из страны.

Государство преследует свою цель — избавиться от иностранных граждан священнослужителей, которых труднее контролировать. То, что это обостряет кризис с нехваткой священников в РКЦ, власти не учитывают и продолжают следовать своему курсу. Лояльность иерархов в этом плане не повлияла на позицию госорганов.

Только с начала 2026 года в Беларуси отказывались продлевать разрешение на религиозную деятельность в стране как минимум 17 священнослужителям. Некоторые из них уже покинули Беларусь, другие, насколько известно «ХВ», ожидают рассмотрения заявлений на получение беларусского гражданства. В единичных случаях разрешения были продлены на небольшой срок.

Эта проблема настолько болезненная, что ее озвучил даже архиепископ Иосиф Станевский — правда, очень мягко и не на сайте епископата, а на Ватиканском ресурсе.

В интервью беларусской службе Vatican News Митрополит упомянул «кадровые вызовы, с которыми сталкивается Костел в Беларуси»:

«Вопрос кадров остается острым: количество духовенства в самой Беларуси постепенно уменьшается, особенно в восточных регионах. На Могилевщине один священник вынужден обслуживать по три прихода, преодолевая сотни километров».

Архиепископ Станевский отдельно отметил: ситуация осложняется и тем, что священники из Польши, служившие десятилетиями, все чаще не получают разрешения на дальнейшую работу.

На внутренних беларусских ресурсах РКЦ эта тема никак не поднимается. В официальных публикациях сохраняется позитивный тон и стремление представить картину взаимоотношений Костела и государства как если не идеальную, то радужную.

Алесь Чумакоў — удзельнік і саліст культавага гурта “Стары Ольса”, гусляр, выканаўца калядных песень. Чумакоў быў затрыманы ў снежні 2025 года, вызвалены ў верасні 2026 года па выніках перамоваў з дэлегацыяй ЗША, прымусова вывезены ў Літву. Зараз музыка жыве ў Польшчы. 

Калядны квіз 

Наталля Гарковіч (далей НГ): Алесь, вітаю на волі ў Варшаве. Як ты сябе адчуваў у зняволенні? Ці маліўся? 

Алесь Чумакоў (далей АЧ): Маліўся як умею. І думаў, што ў Бога наконт мяне ёсць нейкі план, што Ён мяне тут не кіне, бо план у Яго на мяне — добры (усміхаецца). Бо было адчуванне, што я яшчэ не ўсё зрабіў. Быў давер Богу і пачуццё, што ўсё адбываецца па нейкім наканаванні ад Яго непасрэдна.

НГ: Як думаеш, чаму гэты этап адбыўся ў тваім жыцці?

АЧ: Ёсць уражанне, што трэба прайсці пэўны шлях. І я яго цалкам прымаю і іду. Гэты этап проста трэба прайсці, і далей будзе сонейка, будзе добра.

Алесь Чумакоў у Варшааве, Верасень 2026

НГ: Цябе схапілі напярэдадні Калядаў… Як ты перажываў Каляды за кратамі?

АЧ: У нас з Таццянай Ячнай ¹традыцыя — штогод на Каляды спяваць калядныя песні. Не будзем іх спяваць — то год будзе такі сабе. І 25 снежня я мусіў згодна з нашай традыцыяй спяваць. А ў мяне ад збіцця пры затрыманні і здзекаў знік голас… Усё ж сабраў сукамернікаў і кажу — не ведаю, якія ў вас былі планы на час пасля вячэры, але зараз буду спяваць калядныя песні. Раздаў ім па аркушыку і прапанаваў квіз: адгадваць краіны, адкуль паходзяць песні, якія я заспяваю. Гэта было наўпрост у камеры. 

НГ: Не пакаралі за такое?

АЧ: Спяваў ціхенька, голас дрыжэў і ніхто, акрамя сукамернікаў, не чуў. Таму і санкцый за такую творчасць не было абсалютна.

НГ: Ці многа адгадалі?

АЧ: Я песень дванаццаць праспяваў, і, напэўна, горшы вынік — тры з дванаццаці. Здаецца, лепшы вынік — сем ці восем адгаданых.

НГ: А што спяваў?

АЧ: Грузінскую “Аліло”, аўстрыйскую “Звон звоніць дзінь-дзілінь-дзілінь”, румынскую “У Віфлееме ў ноч Раства”, “Учора з вячора”. Але апошняя — агульная для Беларусі, Украіны і Польшчы ў варыяцыях. Не ўсе здолелі назваць правільныя тры краіны, былі варыянты (усміхаецца).

НГ: Ці прыходзілі ў СІЗА святары?

АЧ: За ўвесь гэты час, што я правёў за кратамі, ніхто не прыходзіў. У цэлым там ёсць прадстаўніцтва толькі праваслаўнай царквы. Прадстаўнікі іншых канфесій адсутнічаюць. Ёсць абмежаванні на права мець сімволіку і прадметы культу.

НГ: Напрыклад?

АЧ: З прадметаў культу нельга з сабой мець нічога ўласнага, незавадскога вырабу. Зробіш сабе, умоўна кажучы, з хлеба крыжык ці пацеркі — гэта абавязкова канфіскуецца. Знаходка такіх рэчаў пры рэгулярных вобшуках можа быць прычынай рапарту і адпраўкі ў ШІЗА. 

НГ: Ці сустракаліся табе вернікі ў турме?

АЧ: У першы тыдзень маё ўражанне было такое, што тут шмат яскравых вернікаў, бо ўсе ў чымсьці вернікі. Хтосьці жыве з верай у сэрцы і не паказвае людзям навонкі. А бываюць людзі, па якіх бачна адразу, што яны свядома імкнуцца жыць з Богам. Першага я сустрэў у ЦІПе² на Акрэсціна, калі адбываў адміністратыўку (пазней ужо пачаўся крымінальны пераслед). У камеру да нас пасялілі праваслаўнага хлопца, які трымаў пост, бо гэта быў снежань. Ён сказаў, што ўжо доўгі час нічога не есць. Адпаведна, ён і выглядаў як чалавек, які доўгі час толькі п’е вадзічку з крана. Проста лётаў, як анёлачак. Гэта лёгкасць была ў кожным ягоным руху, у кожным слове.  

Калі я пабачыў турэмную ежу, думаў: зараз сам буду як той вернік, бо не хачу гэта есці, гэта страшна. Але як паглядзеў, да чаго гэта прыводзіць, то, канешне, ужо еў. Хоць есці гэта ўсё — проста пакута.

Алесь расказаў таксама, што разам з сукамернікамі ўгаворваў гэтага верніка не рабіць сабе жыццё яшчэ больш пакутлівым, але той выбраў сваё. Верніку і так сядзелася цяжка: ён трапляў у траекторыю хады “мацёрага” сядзельца (які супрацоўнічаў з адміністрацыяй), і той аднойчы нават ужыў фізічную сілу — падняўшы ад зямлі за шыю, прыціснуў верніка да нараў. Як у “Зорных войнах” Дарт Вэйдэр… Урэшце, ужо адміністрацыя разбіралася ў канфлікце і развяла гэтых двух па розных камерах. 

НГ: Ён сядзеў па палітычнай справе?

АЧ: Я не пытаўся. У ЦІПе не ўсё зразумела: адзін аднаго распытваем і бачым, што ніхто не ведае дакладна, за што ўзялі, бо гэтыя адміністратыўныя прысуды — чыстая фікцыя. Я сядзеў, напрыклад, за тое, што “не падпарадкоўваўся міліцыянтам”. Пры тым што я ніводнага міліцыянта нават не бачыў, каб ім не падпарадкоўвацца! Мяне і затрымлівалі, і ў РАУС прывезлі КДБшнікі.

НГ: Ці атрымлівалася ў турме стасавацца па-беларуску?

АЧ:  Як з кім… З некаторымі і па-ангельску размаўлялі, і па-беларуску, і па-руску. Я намагаўся пакрысе вучыць мовы і стасаваўся з некаторымі на іх родных мовах.

9 месяцаў бяссоння, карцэр і дыскрымінцыя вернікаў-палітвязняў

НГ: “Анёлак” быў адзіным практыкуючым вернікам за кратамі, якога ты памятаеш?

АЧ: Ёсць яшчэ гісторыя пра верніка, неверагодна цікавая. Я зараз прывяду інфармацыю, якая часткова грунтуецца на расповедах гэтага чалавека, але ў мяне няма падстаў яму не верыць. Назавем яго Паўлам. Сутыкнуліся мы ў ІЧУ. 

Ізалятар часовага ўтрымання — гэта наступная ўстанова пасля ЦІПа, калі людзі ўжо атрымліваюць крымінальны пераслед. Каля 90% палітычных праводзяць туды праз карцэр. І вось Павел заехаў да нас, а палітычных там была пераважная большасць, менавіта туды.

НГ: Раскажы падрабязней пра карцэр. 

АЧ: Гэта пакойчык плошчай прыблізна 2,5 х 1 м. З гэтай прасторы велізарную частку з’ядае так званы “п’едэстал” з дзіркай. Побач ракавіна. А роўна-роўна па цэнтры — прыкаваны да бетоннай падлогі маленькі зэдлік. Нас было на гэтую прастору дзевяць чалавек у час пік. Звычайна лічба вагалася ад сямі да дзевяці. Калі на ноч заставаліся сямёра, то думалі: вось сёння, хоць па чарзе ў дзве партыі, паспім — на гэтай бетоннай падлозе. Вакол гэтага зэдліка могуць размясціцца тры чалавекі з камфортам, чатыры — трохі скруціўшыся.

НГ: За 9 месяцаў у зняволенні ты хоць здолеў паспаць нармальна?

АЧ: Было 9 месяцаў бяссоння, і дагэтуль сон парушаны. Я і зараз не магу прыйсці ў зразумелы графік, мець мінімальную якасць сну, каб, прачнуўшыся, сказаць, што арганізм неяк аднавіўся, адпачыў. 

НГ: Жах… Але працягні, калі ласка, гісторыю Паўла. 

АЧ: Я прабыў у карцэры сем дзён, ён прыехаў дзень на другі і з’ехаў за дні два да мяне, гэта быў снежань 2025 года. Павел быў асуджаны паводле палітычннага артыкула “за абразу прэзідэнта” на паўтара года пазбаўлення волі, прайшоў усе колы Акрэсціна, СІЗА, паехаў у калонію, і на выхадзе з калоніі яго ўзялі пад белы ручкі кдбшнікі: “Хацеў выйсці? Не, давай на другое кола”. Так зноў ён апынуўся ў карцэры. І вось у яго новая крымінальная справа, яшчэ нейкі эпізод. Я ўпершыню гутарыў з чалавекам, які толькі-толькі прыехаў з калоніі. 

НГ: Гэта заўважалася па ім?

АЧ: Павел выглядаў як марафонец, у якога няма ані кропелькі тлушчу ў арганізме. З ацёкамі на нагах… У вязняў праз аднаго ногі ацякаюць, я таксама з гэтым сутыкнуўся ў СІЗА. 

Павел сядзеў у калоніі “Ваўчыныя норы”, там ёсць праваслаўная царква. Ці то з асабістай перасцярогі святара, ці то па загадзе адміністрацыі, але ў тую царкву не пускаюць людзей з жоўтымі біркамі. На ўваходзе ў храм святар запытваецца ў вязня, за што той сядзіць. Калі Павел распавёў, што сядзіць за “абразу прэзідэнта”, святар выгнаў яго, сказаўшы, што ў храм Паўлу ходу няма.

Мусульмане ў беларускіх вязніцах

Мусульманам, паводле сведчанняў музыкі, у зняволенні трымацца сваіх рэлігійных практык яшчэ цяжэй, чым іншым вернікам.

АЧ: На Акрэсціна, да пераводу ў Калядзічы, са мной у камеры быў мусульманін. Ён пытаўся, у якім напрамку знаходзіцца Мекка, спачатку ў адзін кут глядзеў-паглядаў, потым у другі. Потым пачаў вылічаць, дзе сонца, і ў рэшце рэшт стала ясна, што поўдзень — гэта бок камеры, дзе прыбіральня стаіць. Жахлівая катастрофа. Мы паразмаўлялі пра гэта, леглі спаць і а чацвёртай прачнуліся ад таго, што гэты мужчына рухаецца ў кут і пачынае спяваць свае малітвы. 

Чумакоў сутыкаўся з мусульманамі за кратамі яшчэ некалькі разоў. Ён распавёў гісторыю “цудоўнага, вельмі добрага, шчырага хлопца з Дагестана”. На вялікае здзіўленне сукамернікаў, той трапіў у камеру з доўгай барадой. У СІЗА ўсіх прымушаюць галіцца. А яго з-за бардака ў адміністрацыі пасля арышту не паспелі пагаліць: “як у тым анекдоце: то цвікі не падвезлі, то чэрці п’яныя”, пасміхаецца музыка. Гэта было хутка выпраўлена, хоць звычайна машынку для стрыжкі ў СІЗА выпрасіць амаль немагчыма. Гэты хлопец строга выконваў ісламскія правілы, у тым ліку пост, паколькі Чумакоў быў з ім у адной камеры напярэдадні Ураза-Байрама. Вернік еў толькі пасля заходу сонца і толькі нешта адмысловае, у невялікай колькасці. У звычайным жыцці, паводле яго ж расповедаў, чытаў Каран па-арабску. Пасля заканчэння посту мусульманіну было вельмі цяжка харчавацца ў беларускай турме: большасць прадуктаў было са свінінай. Калі ён нарэшце дазволіў сабе трохі гарчыцы і хлеба, у яго пачаліся моцныя болі. Сукамернікі доўга дамагаліся для яго мэдычнай дапамогі, ён ляжаў скручаны ад болю, пакуль нарэшце яго не забралі ў шпіталь. Праз некалькі дзён яго перавялі ў іншую камеру, і далейшы ягоны лёс невядомы.

НГ: За што ён сядзеў?

АЧ: Ён дальнабойнік. Заехаў у Беларусь з зарэгістраваным у Расеі траўматычным пісталетам. Пазней выявілася, што зброю можна было лёгка перарабіць у баявую. У Беларусі такую зброю мець нельга, а ён проста забыўся, што пісталет з ім. Траўмат знайшлі, распачалі крымінальную справу, яму пагражаў вельмі вялікі тэрмін.

НГ: Па якіх яшчэ крымінальных справах сядзяць?

АЧ: “Бандытаў-бандытаў” там проста адзінкі. Астатнія засвяціліся ў дробных парушэннях: у некага знайшлі грам, у некага ў крыві рэшткавы адсотак рэчыва, кагосьці ўзялі з грашыма, якія ён вёз у канверціку невядома адкуль невядома каму. Ніякай доказнай базы няма. У любой іншай краіне гэта не было б падставай для затрымання. У нас сістэма працуе як канвеер. Чалавека, калі ўзялі, адпусціць не могуць, прыдумаюць усё на свеце, прымусяць падпісаць паперу, што ён вінаваты…

НГ: Расскажы пра новае СІЗА ў Калядзічах. Яно адрозніваецца ў лепшы ці горшы бок ад Акрэсціна?

“Жывёльны свет” на Акрэсціна і Вялікдзень са Змітром Бабіцкім

АЧ: Мне на Акрэсціна было найбольш цяжка. Напэўна, праз тое, што там бегаюць тараканы, клапы — іх там вельмі-вельмі шмат. Усе вязні пакусаныя. Толькі я, напэўна, нясмачны, бо мяне ніхто не ўкусіў (смяецца). Гэтыя казуркі на мяне не лезлі, хоць некалькіх я з сябе скінуў. 

НГ: У цябе проста “імунітэт”, назапашаны гадамі спеваў… 

АЧ (смяецца): Сярод гэтага мурашніка жыць дзіка непрыемна, і незразумела — як можна, каб такое было ў цэнтры Еўропы… У Калядзічах жа паўсюль кафля, хоць, кажуць, там ёсць паверхі, дзе ляжыць драўляная падлога. Але ўздыбленай драўлянай падлогі з “жывёльным светам”, як на Акрэсціна, там няма. Я нават адзенне, калі прыехаў з СІЗА на Акрэсціна, у Калядзічах не здаваў на “пражарку”, палічыў чыстым, хоць яно і было такое смярдзючае (24 дні я правёў на Акрэсціна ў ім сярод клапоў). Неяк з сабой не прывёз ніводнага перасяленца, бо калі б нешта бегала па падлозе, мы б пабачылі. СІЗА ў Калядзічах як бы і новае, але па камерах шмат чаго паламанага. Паламаныя ўсе дзверцы шафаў: падчас шмонаў, бывае, яны застаюцца ў руках супрацоўнікаў, адрываюцца.

НГ: Значыць, ужо не новае тое СІЗА. 

АЧ: Правільна будзе так сказаць: ёсць адчуванне, што нядаўна яно было новым. Яно выглядае як толькі пабудаванае, але яго нібыта наўмысна разнеслі. У адміністрацыі ёсць працэдура: кожны дзень прыходзіць з драўляным малатком — прастукваць. Мы жартавалі, што лічынка суддзі прыйшла. Супрацоўнікі практыкавалі заўсёды настукваць падчас праверак ці імперскі марш з “Зорных войнаў”, ці застаўку XX Century Fox. Гэта давала нейкую долю пазітыву. Спачатку, канешне, я жахнуўся ад усяго, а потым пачаў пазітыў знаходзіць вось у такіх дробных рэчах.

НГ: Ці былі сярод тваіх сукамернікаў дзеячы культуры?

АЧ: Так, Зміцер Бабіцкі і Сяргей Салаш. Мы перасякліся ў ІЧУ на Акрэсціна. Хлопцы пяць гадоў трымалі арт-прастору пад бокам ва ўсіх уладаў, і неяк у іх атрымлівалася гэта рабіць у Барысаве. Фантастыка проста! Колькі яны добрых справаў зрабілі, колькі выставаў, колькі праглядаў кіно, колькі канцэртаў, колькі сустрэчаў для моладзі! Дзяржава для людзей і блізка столькі не тое што не робіць, а імкнецца рабіць, каб гэтага не было, каб людзі не гуртаваліся, каб больш за тры не збіраліся. 

Я дакладна ведаю, што Зміцер шчыры каталік. Мы з ім па каталіцкай традыцыі адзначалі Вялікдзень. Нават гатавалі пасху з тварагу і нейкіх яшчэ прысмакаў. Зміцер выклікаў карпуснога, казаў: свята, можа вы нам тэлевізар уключыце са службай, ці мы куды б схадзілі… Але яму адказалі, што ксяндза выклікаць немагчыма, а ёсць толькі праваслаўны святар, і да яго трэба запісвацца на паўгода наперад, бо “вас тут шмат, а ён адзін, да ўсіх не паспее”. Адзначыць свята, паслухаць віншаванні ад клірыкаў сваёй канфесіі там няма шанцаў… Але на наступны дзень пасля свята ў бягучым радку па тэлевізары, якія яшчэ па некаторых камерах працуюць, можна пабачыць “Учора прэзідэнт павіншаваў усіх вернікаў канфесіі са святам”.

НГ: Але неяк адсвяткавалі?

АЧ: Святкаванне ў нас было сціплае. Былі малітвы перад ежай, мы святкавалі ўдвух, пачаставалі ўсіх ахвочых. На Вялікдзень у перадачах прапускалі хатнія булкі, асвячоныя булачкі. Але адмысловыя — без разынак. На каталіцкі Вялікдзень перадавалі каталікам, на праваслаўны — праваслаўным. 

Не ўключайце малдаванам тэлевізар

Складаць музыку і спевы ў тых цяжкіх умовах творцу не выпадала, ён заняўся перакладамі: Перакладаў спевы на мовы, на якіх размаўлялі сукамернікі. Гэта былі між іншых узбекская, румынская. Нечакана ў беларускай турме выявіўся цікавы турэмны “адукацыйна-палітычны” фактар. Разам з музыкам сядзелі шматлікія малдаване — ўсе збольшага вельмі простыя людзі, вясковыя хлопцы з Прыднястроўя ці Кішынёва, для якіх палітыка — гэта нешта вельмі далёкае.

АЧ: Ім бы танныя энерганосьбіты, сяброўства з Расеяй, прарасейскага Дадона… Яны куплялі нешта ў адным месцы, прадавалі дзесьці ў іншым і да зняволення ў беларускай турме зусім не цікавіліся палітыкай. Аднак беларуская прапаганда зрабіла з іх прыхільнікаў еўрапейскай будучыні для сваёй радзімы.

НГ: Як гэта?

АЧ: Што такое навіны ў беларускім тэлевізары? Праз слова: “а ў Латвіі такое, а ў Малдове гэткае”… Якраз у той перыяд, як малдаване з намі сядзелі, у кожным выпуску рэжымных навін было пра Малдову, пра якое-небудзь спыненне гідрастанцыі, пра рыбу, што ў Днястры падохла. Адным словам, паміж звесткамі з палёў і візітамі Аляксандра Рыгоравіча да розных афрыканскіх правадыроў распавядалі, як у Малдове кепска жыць. Слухаў, слухаў наш малдаванін у камеры гэта ўсё… — і выдаў мне аднойчы на імправізаваным курсе румынскай мовы пра Малдову! Што Малдова сямімільнымі крокамі ідзе ў Еўразвяз, што яны з Румыніяй адвеку былі адзінай і непадзельнай краінай, што дэмакратычны курс, які выбрала Мая Санду, — адзінае выратаванне дзяржавы. 

НГ: Атрымалася беларуская турэмная дэмакратызацыя малдаван?

АЧ: Так! Не садзіце малдаван у беларускія турмы ці не ўключайце ім тэлевізар хаця б (смяецца). Бо яны ж пачынаюць разумець, куды патрапілі, і ў іх змяняюцца цалкам палітычныя погляды!

НГ: А што вам з тваім настаўнікам румынскай удалося перакласці?

АЧ: “Ружу-Кветку” беларускую народную, а таксама тры песні Віктара Цоя!

НГ: Разам спявалі?

АЧ: Я сам сабе спяваў, а з ім — не. Ён настаўнік, ён мае памылкі маўленчыя выпраўляў. Трэба адзначыць, паэтычныя здольнасці гэтага чалавека шыкоўныя. Калі нехта чытае зараз гэтае інтэрв’ю і хоча дапамагчы добраму чалавеку, паэту, які робіць цудоўныя пераклады, скантактуйцеся са мной! Я б даверыў інфармацыю надзейным людзям, можа, хто б яму якіх цыгарэт перадаў. Яму будзе прыемна.

Збіццё па метадычцы і гвалт за Wargaming

НГ: А што ты зрабіў перш за ўсё на волі ў сэнсе творчасці? Ці хацелася граць на гуслях? Спяваць?

АЧ: Хацелася дакрануцца да гусляў. Пальцы ўсё памятаюць, але ёсць пэўная праблема. 

Два пальцы так і не аднавіліся пасля збіцця ў бусіку. Быў пашкоджаны локцевы нерв — калі мяне білі нагамі, вельмі трапна ўдарылі ў гэты нерв, і два пальцы ў мяне выключыліся месяцы на чатыры цалкам. 

Я іх не адчуваў. Усе апошнія месяцы ў СІЗА я ўжо іх больш-менш кантраляваў, але зараз усё роўна яны нібыта прышытыя. Калі нешта хутка трэба на гуслях усімі пяццю пальцамі сыграць, на гэтыя пальцы я не магу разлічваць.

Паводле Алеся, ў бусіку яго моцна збівалі недзе васьмёра кдбшнікаў пасля затрымання дома, пасля чаго на целе засталіся шматлікія гематомы. Яны давялі мужчыну да такога стану, што праз дзесяць дзён яго не хацелі прымаць у СІЗА: “быў расквечаны кветачкамі па целе, якія сыходзілі некалькі месяцаў” – сведчыць музыка.

АЧ: Мяне збіваў атрад спецыяльнага прызначэння. Але дома кдбшнікі паводзілі сябе вельмі ветліва, па-людску, хоць і жартавалі бязглузда.

НГ: Б’юць усіх? 

АЧ: Па словах іншых палітзняволеных, гэта стандартная працэдура. І праз яе праходзілі ўсе. Не ўсе прызнаюцца, шмат каму сорамна. А я думаю, што мне варта пра гэта сказаць! І сказаць таксама, што гэта не мой унікальны выпадак. Гэта адбываецца ва ўсіх людзей, якіх затрымліваюць па палітычных артыкулах, — збіццё ў бусіку, калі ў цябе яшчэ справа не дакладна сфармаваная. Наперадзе яшчэ допыты, ад цябе хочуць атрымаць нейкую мінімальную інфармацыю, і збіццё абавязкова будзе. Абмінуць немагчыма, у іх метадычка такая.

НГ: Якую інфармацыю з цябе выбівалі?

АЧ: Пыталіся пра ініцыятыву “Да зор”. А я асабліва нічога не ведаю. Казаў ім: хлопцы, каб ведаў, сказаў бы ўсё на свеце, але ж я проста музыка. Вось за музыку мне прыляцела, ну і за тое,  што быў у байцы фірмовай War Gaming. Казалі: ага, ты там на артылерыі гуляеш? На нашы танкі снарады зверху скідваеш. На табе яшчэ за гэта…

НГ: Пасля збіцця ў бусе ці білі, здзекаваліся фізічна? 

АЧ: Наколькі я зразумеў, у іх усё адбываецца па пэўнай схеме, методыцы. Наўрад ці да мяне было адмысловае стаўленне, якое патрабавала выключных здзекаў. Гэтыя здзекі сістэмныя. Напрыклад, сёння будзем нагамі біць, заўтра зробім страшэнны твар і будзем чымсьці шантажаваць. Усё гэта ў мяне было. Пасля сямі дзён у карцэры —  звычайная камера пры пастаянным святле, без матрацаў. Ты не можаш выспацца, арганізм адмаўляе, глузды проста не працуюць. Падчас утрымання ў карцэры яны прыходзяць, суюць нейкія паперкі з абяцанкамі, што зараз падпішаш — і гэта ўсё скончыцца. І, не разумеючы проста, што ты і дзе ты, падпісваеш тую паперчыну такі шчаслівы — канешне, давайце, хлопцы, падпішу, дзе тут распісацца ў сваім расстрэле… А потым гэта ўсё выкарыстоўваюць. 

НГ: І ў выніку?

АЧ: Спачатку ў маім прысудзе напісана прамым тэкстам: змешчаны ў гэтую ўстанову па падазрэнні ў 342-м артыкуле — ва ўдзеле ў маршах. Потым ім стала нецікава гэта. У іх адразу быў запланаваны артыкул па экстрэмісцкай дзейнасці, бо яны ў мяне знайшлі перапіску з Радай культуры. І тэарэтычна гэтага ім абсалютна хапала. Можна было не катаваць мяне. Ёсць абвінавачанне, і ўсё — хай едзе ў сваё СІЗА. Але працэдура ёсць працэдура, і я мусіў праз яе прайсці.

НГ: Спадзяюся, Алесь, будзе нашым сядзельцам надзея, што яны выйдуць і ніхто больш не трапіць у няволю… На жаль, адных выпускаюць, другіх саджаюць.

АЧ: Гэта жахліва. Я баюся, што яны перамелюць усю краіну. Колькі людзей праз мяне прайшло —  божачкі! Па справе Гаюна — процьма, і ўсе яны вельмі добрыя хлопцы, яны праходзілі праз СІЗА вельмі хутка: прылятаюць на Акрэсціна дні на тры, потым хуценька да суда тры месяцы, потым на СІЗА і на сваю хімію. Але тыя, ў каго ёсць яшчэ нейкія “эпізоды”, канешне, атрымліваюць тэрміны ў калоніі. Але там такія цудоўныя людзі. Які кепскі чалавек можа засняць перамяшчэнні вайсковай тэхнікі?  Канешне, толькі добры (смяецца). Аднаго на допыт выклікалі і прасілі патлумачыць, чаму ў яго ў чаце пост з фоткамі “вось гэтага бронетранспарцёра”. А той і кажа: ведаеце, я сам лагістыкай займаюся, у чат скінуў, каб людзі ведалі, што тут, на дарозе, небяспека, каб аб’язджалі, каб лагістыка не была парушаная… А за якую лагістыку, кажуць, ты хваляваўся, калі размяшчаў фота, на якіх самалёт і верталёт?.. 

НГ: Як ты сам для сябе адказваеш на пытанне: дзеля чаго пакутуюць людзі ў Беларусі?

АЧ: Цяжка асэнсаваць, што усяго толькі дзеля таго, каб нейкая групоўка людзей сядзела пры карыце. Я проста не магу гэта зразумець. 

Мне пашчасціла вырвацца досыць хутка. А людзі паклалі жыцці… Хто памёр, хто згубіў незваротна здароўе, ёсць людзі, у каго разваліліся сем’і, хто не здолеў развітацца са сваімі памерлымі сваякамі. Дзеці без бацькоў, бацькі без сваіх паловак, без сваіх дзяцей… 

У мяне ў галаве не ўкладаецца, як можа невялічкая групка бандытаў рабіць такія злачынствы. І пакуль я лічу, што ключавое слова — ПАКУЛЬ. Пакуль гэта ўсё ім сыходзіць з рук… Яны адчуваюць сваю непакаранасць.

Гуслі ад Полацка да Гданьска і Звянігарада Галіцкага ў адзінай культурнай прасторы сярэднявечча

НГ: Спачуваю, што табе прыйшлося гэта перажыць, Алесь. І добра, што гэта ў мінулым. Распавядзі, калі ласка, пра тое, што ёсць зараз. Пра творчыя планы. 

АЧ: Цалкам гатовы новы альбом! Засталася толькі вокладка.

НГ: Колькі там песень?

АЧ: Трынаццаць. 

НГ: Ну што, Каляды будуць з гуслямі?

АЧ: Абавязкова! Ужо запланаваў два канцэрты — Люблін і Варшава нас чакаюць. Я цяпер адкрыты да прапановаў: знаходжуся ў Польшчы, не магу выязджаць за яе межы. Калі ласка, мы з Таццянай Ячнай прыедзем у любы куточак Польшчы і адыграем святочную праграму. Хто ахвочы нас прыняць? Гэта можа быць касцёл, царква, нейкая прастора на 15-30 наведвальнікаў. Мне вельмі падабаюцца ўтульныя кампаніі. Увогуле, гуслі — гэта інструмент, які раскрываецца са слухачамі сам-насам. 

НГ: Ці захавалася жаданне ствараць інструменты?

АЧ: Так! Як толькі з’явіцца магчымасць працаваць з дрэвам. Па-першае, я хачу аддзячыць Польшчы. Я хацеў бы прысвяціць пэўны час польскім гуслям, якія тут былі ў XII, XIII стагоддзі, паказаць, што ў раннім сярэднявеччы цяперашніх межаў не было. Гэта лірападобныя гуслі. Нешта падобнае было ў Полацку, яно выяўлена на цэгле Спаскай царквы. На тых жа самых гуслях ігралі і ў Гданьску, і ў Звянігарадзе Галіцкім. Хачу гэтымі інструментамі паказаць яшчэ адну грань нашай еднасці.

НГ: Ці ёсць ужо накіды, дзе абсталяваць доўгачасовую творчую прастору?

АЧ: Я з задавальненнем паслухаю прапановы, але ключавое слова тут — доўгачасовую. Не хачу бегаць па гасцях, бо гэтая праца вельмі шумная. Велізарны пыл і шум ад іншага чалавека трываць у сваёй майстэрні ці ў іншым часовым памяшканні ніхто не будзе. Трэба выбраць такое месца, каб суседзяў не бянтэжыць гучнай працай станкоў, каб драўляны пыл не замінаў нікому. 

НГ: Колькі патрэбна часу, каб зрабіць гуслі? “Базавыя”, без адмысловых упрыгожванняў.

АЧ: Калі пасяліцца ў майстэрні і толькі рабіць гуслі, можна зрабіць, напэўна, за тыдзень. Але немагчыма займацца толькі адным інструментам. Звычайна ўсім кажу, што гуслі робяцца месяц, і гэта праўда. 

НГ: А што б ты сказаў аматарам тваёй творчасці? Многія дагэтуль слухаюць “Старога Ольсу” і іншую музыку, створаную з тваім удзелам…

АЧ: У музыцы ёсць тое, дзеля чаго варта жыць. Музыка гуртуе людзей. Музыка натхняе людзей на жыццё. Музыка — гэта тое, што прывядзе вас туды, куды трэба. Музыка вас падтрымае заўсёды. У добрай музыцы жыве Бог. Ён там — ёсць… 

НГ: Дзякуй вялікі за размову!

1. Таццяна Ячная –  напарніца Алеся Чумакова па сцэнічным выкананні калядных песень.  ︎
2. Цэнтр ізаляцыі правапарушальнікаў ︎

Дзячэнка заходзіць у цэрквы — найперш праваслаўныя, але паказвае і касцёлы. Наведвае набажэнствы, удзельнічаў у велікодным хрэсным ходзе, з веданнем віншуе гледачоў з царкоўнымі святамі. І нават цытуе Псалмы, звязваючы іх з падзеямі ўласнага жыцця.

А на Дзень беларускага пісьменства выступае з прамовай па-беларуску.

На думку Васілевіч, улада баіцца самастойнага маральнага аўтарытэту цэркваў: «Раптам яны будуць слухацца больш Бога, чым людзей». Імкненне паставіць супольнасці пад поўны кантроль яна звязвае са страхам паўтарэння 2020 года, калі вернікі выступалі супраць гвалту, фальсіфікацыяў і беззаконня.

Пры гэтым маўчанне вернікаў і святароў не азначае згоды: многія захоўваюць перакананні, але баяцца, што адкрытае выступленне пастара ці прыхаджанаў абернецца рэпрэсіямі супраць усёй супольнасці — аж да пазбаўлення рэгістрацыі і ліквідацыі.

Нават у такой сістэме асоба чыноўніка мае значэнне: пра папярэдняга ўпаўнаважанага Аляксандра Румака з сімпатыяй адгукаліся нават прадстаўнікі пераследаваных супольнасцяў. Як праявіць сябе Дзячэнка, пакажа час. Больш пра прызначэнне і становішча вернікаў — у размове для «Белсата».

Преследование религиозных организаций

В условиях авторитарного режима сложилась система регулирования религиозной сферы, которая приводит к регулярному вмешательству государства в кадровую политику и автономию религиозных организаций, защищенную правом на свободу религии и убеждений. Одним из способов преследований религиозных организаций стал процесс перерегистрации, итоги которого власти официально так и не озвучили.

В сентябре 2026 года из мониторинга данных портала ЕГР экспертной организации Lawtrend не менее 35 религиозных организаций, принудительно ликвидированных после завершения обязательной перерегистрации: 20 — в Могилёвской области и 15 — в Брестской. Решения областные суды принимали с декабря 2025-го по июль 2026 года.

Больше всего среди ликвидированных протестантских общин:

• 8 пятидесятнических;
• 7 баптистских;
• 3 общины христиан полного Евангелия;
• 2 лютеранские.

Также ликвидированы приходы:

• 6 православных;
• 3 греко-католических;
• 2 римско-католических.

В перечень вошли также армянская апостольская и иудейская общины, община Церкви Христовой и община Международного общества сознания Кришны.

Преследование через обвинения в экстремизме 

Признание независимых средств массовой информации, веб-сайтов, телеграм-каналов, социальных сетей, а также символов, связанных с мирным протестом, «экстремистсткими материалами» беларусских религиозных деятелей и сообществ, а также публикаций, посвященных деятельности религиозных организаций и верующих, является в Беларуси систематическим. Это является одним из способов ограничения права на свободу информации и давления на религиозное сообщество.

25 сентября 2026 года суд Полоцкого района и Полоцка признал «экстремистской информационной продукцией» Facebook-страницу Екатерины Евченко. Евченко живёт и работает в Санкт-Петербурге. На своей странице она время от времени комментировала события в Беларуси. Что именно стало основанием для решения суда, из опубликованной записи не ясно.

Евченко — одна из создательниц петербургского Центра помощи беженцам. Центр работал при Православной общине апостольской традиции во имя Святой Троицы, которую возглавляет правозащитник и архиепископ ОПОАТ Григорий Михнов-Вайтенко. Вместе с ним Евченко организовывала медицинскую помощь людям, выехавшим из Украины, а также привлекала психологов для работы со взрослыми и детьми.

Новости политзаключенных христиан и свобода религии в заключении

На конец сентября 2026 года в нашем списке политзаключенных христиан находится 25 человек, имена которых известны правозащитникам, но также постоянно пополняется список бывших политзаключенных — о преследовании которых до их освобождения или включения в список «экстремистов» не было известно. На данный момент нами зафиксировано как минимум 68 христианок и христиан, являющихся бывшими политзаключенными.

В сентябре 2026 года в список политзаключенных была добавлена 56-летняя католическая верующая Галина Устюгова из Бешенковичей. Ее имя появилось в обновлённом списоке МВД «лиц, причастных к экстремистской деятельности». Устюгову признали виновной в «содействии экстремистской деятельности» (ч. 1 и 2 ст. 361-4 УК), «участии в экстремистском формировании» (ч. 3 ст. 361-1), «разжигании вражды» (ч. 1 ст. 130), «дискредитации Республики Беларусь» (ст. 369-1) и призывах к санкциям (ч. 3 ст. 361). Приговор ей вынес Минский городской суд. Какое наказание получила женщина, неизвестно, однако сейчас она его отбывает.

В открытом профиле Устюговой во «ВКонтакте» указано, что она католичка. На своей странице женщина время от времени делилась трансляциями католических богослужений и новостями Католической церкви. Ранее Устюгова много лет возглавляла отдел землеустройства Бешенковичского райисполкома и была депутатом районного Совета депутатов 28-го созыва. Позднее она работала специалистом по проведению обследований в районном отделе статистики. Последнее найденное публичное упоминание о её работе датируется августом 2025 года.

В сентябре 2026 года стало известно, что у православной верующей и художницы, 48-летней Оксаны Шаляпиной в колонии обнаружили онкологическое заболевание. Шаляпина находится в гомельской женской колонии № 4. Сейчас большую часть времени она проводит в медсанчасти. Получает ли женщина надлежащую медицинскую помощь, неизвестно. Оксана Шаляпина участвовала в художественном оформлении Свято-Успенского монастыря в Жировичах. В ноябре 2025 года её приговорили к трём годам лишения свободы по статье о «содействии экстремистской деятельности» — за помощь политзаключённым, находившимся под стражей.

16 сентября 2026 года в рамках очередного раунда переговоров режима в Беларуси со специальным посланником США Джоном Коулом, в числе 25 освобожденных беларусских политзаключенных на свободу вышли и были вывезены заграницу двое православных и один евангельский верующий.

Александр Чумаков — музыкант, известный в том числе исполнением рождественских песен в переводе на беларусский язык. Он был задержан в начале декабря 2025 года. Несколько недель назад Чумаков был приговорён к трём годам лишения свободы. В заключении он провёл около девяти месяцев.

Дмитрий Новожилов — православный верующий, бывший директор информационного агентства БелаПАН. Он находился за решёткой более пяти лет — с 18 июля 2021 года. По расчётам правозащитников, срок Новожилова должен был закончиться в конце 2026 года. В 2022 году Новожилова судили по делу БелаПАН. Процесс продолжался четыре месяца. Его признали виновным, в частности, по обвинениям, связанным с уклонением от уплаты налогов и «созданием экстремистского формирования», и приговорили к шести годам лишения свободы в колонии общего режима.

Павел Петрученя — евангельский верующий из Бреста, приговорённый к шести годам лишения свободы по делу «Чёрной книги Беларуси». Петрученя был задержан 13 декабря 2022 года. До 2018 года он работал в Департаменте охраны МВД. После задержания провластные телеграм-каналы опубликовали его «покаянное видео», в котором Петрученя говорил, что передал «Чёрной книге Беларуси» персональные данные сотрудников Департамента охраны, взятые из телефонного справочника. Ему предъявили обвинение по ч. 3 ст. 130 Уголовного кодекса («разжигание вражды или розни»). 2 июня 2023 года судья Брестского областного суда Николай Сенько признал Павла Петрученю виновным и приговорил его к шести годам лишения свободы в колонии усиленного режима. В заключении Петрученя провёл более трёх лет и девяти месяцев.

В сентябре 2026 года продолжилась история с имуществом освобождённого при посредничестве Ватикана и выдворенного из Беларуси ксендза Генриха Околотовича. Священник был осуждён по обвинению в «измене государству» на 11 лет лишения свободы, а также обязан выплатить компенсацию в размере почти миллиона евро. После его освобождения и вынужденного выезда из Беларуси власти продолжают конфискацию и попытки продажи его имущества в счёт погашения так называемой «задолженности».

В сентябре на продажу в очередной раз выставили икону «Восстание Христа от гроба» второй половины — конца XVIII века. Предыдущий аукцион первоначально завершился тем, что единственный участник согласился приобрести лот по установленной цене, однако позднее на сайте появилась информация, что «лот победителем не оплачен».

Таким образом, икону пытались продать уже в третий раз. Первоначально её оценили в 4 000 BYN, однако после неудачных торгов цену снизили до 2 400 BYN. В описании лота отмечается, что икона представляет собой европейский вариант сюжета «Воскресение Христа», вероятно, была создана для праздничного ряда иконостаса и имеет историческое и художественное значение. Однако очередные торги также не состоялись из-за отсутствия участников. Покупателей не нашлось и на принадлежавший Околотовичу Volkswagen Transporter 2007 года с начальной ценой 16 860 рублей.

После неудачных торгов площадка «БелЮрОбеспечение» предложила взыскателю оставить непроданное имущество себе в счёт погашения задолженности по исполнительному производству. Ранее власти также выставляли на продажу другие принадлежавшие священнику автомобили, иконы и земельный участок.

Продолжаются и попытки продать земельный участок Околотовича площадью 0,12 га в деревне Новая Мышь Барановичского района. Ранее «Христианская визия» сообщала, что участок с начальной ценой 6 600 рублей выставляется на торги с февраля 2026 года, однако желающих приобрести его не находилось. На октябрь 2026 года власти назначили уже шестой аукцион по продаже участка — с прежней стартовой ценой 6 600 рублей. Ранее «Христианская визия» также писала, что местные жители отговаривают потенциальных покупателей от приобретения участка, говоря: «это грех — брать чужое».

Международная адвокация и солидарность

2 сентября 2026 года состоялась встреча беларусского журналиста и бывшего политзаключенного Анджея Почобута с Папой Римским Львом XIV. Почобут рассказал американской католической новостной службе OSV News о том, что он попросил понтифика благословить его семью и Беларусь, а затем обсудил положение беларусских католиков с секретарём Ватикана по отношениям с государствами архиепископом Полом Галлахером.

Он также призвал западных католиков не забывать о священниках и мирянах, остающихся за решёткой. «Я надеюсь, люди будут помнить о судьбе священников и мирян-католиков, которые сейчас страдают в тюрьме, и своими молитвами покажут, что им не всё равно». Почобут рассказал, что около года провёл в одиночной камере, а любые проявления поддержки воспринимал как «протянутую дружескую руку» и напоминание, что заключённые не остались один на один с «огромной машиной власти».

Говоря о положении Католической церкви, Почобут заявил, что «Польша и католицизм воспринимаются здесь как угроза», а давление на католиков продолжается, несмотря на заявления властей о хороших отношениях со Святым Престолом. OSV News, в свою очередь, напоминает о вытеснении из Беларуси польских священников, уголовном преследовании духовенства и потере юридического статуса рядом католических общин после обязательной перерегистрации.

4 сентября 2026 года беларусская журналистка Ганна Любакова встретилась в Риме с секретарём Святого Престола по отношениям с государствами и международными организациями архиепископом Полом Ричардом Галлахером. Почти часовая беседа состоялась во время встречи нынешних и бывших участников программы молодых лидеров Мюнхенской конференции по безопасности.

Любакова рассказала Галлахеру об освобождении католических священников в Беларуси, но обратила внимание на то, что одновременно происходят новые аресты, а политический кризис продолжается. По словам журналистки, представитель Ватикана хорошо знаком с ситуацией в Беларуси и считает, что она ухудшается. Он также знает о недавних аудиенциях Анджея Почобута и Алеся Беляцкого у Папы Льва XIV.

См. другие ежемесячные мониторинги на странице по ссылке.

Па ўсім гледзячы, тыповы навуковы артыкул на царкоўна-гістарычную тэматыку, аналагічныя якому з пэўнай перыядычнасцю публікуюцца на епархіальных медыяпляцоўках. І якія маюць тую ці іншую ступень глыбіні і якасці даследавання. Напэўна, і гэты допіс — варты ўвагі. Але ў нашым выпадку ўвагу ён да сябе прыцягнуў незалежна ад свайго зместу. А толькі дзякуючы прыпісцы, якая стаіць адразу за назвай артыкула: (Перевод с белорусского Рады Николаевны Спото).

С белорусского, Карл!

Ушчыпнуўшы сябе за пятку, пахадзіўшы пяць хвілін на свежым паветры і сабраўшы эмоцыі ў кулак, фіксуем па пунктах:

– Беларусам.
– У Беларусі.
– Афіцыйны царкоўны СМІ.
– Перакладае навуковы артыкул з мовы арыгіналу — беларускай — на рускую мову.
Не з ангельскай, нямецкай ці японскай, а з беларускай…

Можа, у епархіяльнага сайта ёсць беларуская версія, дзе меўся быць змешчаны арыгінал артыкула, а пераклад зрабілі спецыяльна для рускай версіі?

Не, беларускай версіі ў сайта няма.

Дык вось, пытанне: што факт з’яўлення гэтага перакладу нам кажа пра дадзены СМІ? І пра Гродзенскую епархію Беларускага Экзархата РПЦ у цэлым?

Напэўна, што там працуюць людзі, якія сыходзяць з таго, што жыхарам Беларусі недаступны для чытання і разумення тэкст на беларускай мове, і таму ён патрабуе абавязковага перакладу на «зразумелую» рускую.

Ці, можа, яны ўсё-ткі разумеюць, што кагнітыўныя здольнасці беларусаў, дзякуй Богу, не роўныя нулю і, хай сабе і пасіўна, але беларускую мову яны ведаюць. Але — трэба ж адпавядаць нейкай «генеральнай лініі»!

Што гэта за лінія — адказ, здавалася б, просты. Русіфікатарская палітыка дзяржавы. Рэжым змагаецца з усім нацыянальным — і лаяльная яму царкоўная іерархія імкнецца не адставаць…

Але, як той казаў, ёсць нюанс.

Напрыканцы артыкула пасля спісу крыніц і літаратуры, якімі карыстаўся яго аўтар, ёсць спасылка: ИСТОЧНИК.

Пры пераходзе па ёй мы патрапляем на вялікі PDF-файл з 262 старонак — «Современные технологии сельскохозяйственного производства. Сборник научных статей по материалам XXVIII Международной научно-практической конференции», якая мела месца ў ГДАУ ў мінулым годзе.

Дадзены зборнік мае два раздзелы:
1) Экономика. Бухгалтерский учет
2) Социально-гуманитарные науки

Менавіта у другім раздзеле і знаходзіцца арыгінал гэтага артыкула. Аднаго з пяці, напісаных па-беларуску і змешчаных у зборнік, пры агульнай колькасці артыкулаў больш за сотню.

Усе жадаючыя могуць гэта лёгка праверыць. А мы прыкладзём пруф у выглядзе скрыншота.

То бок, атрымліваецца, што ў афіцыйным зборніку навуковых прац па матэрыялах канферэнцыі ў дзяржаўнай ВНУ, пры татальнай дамінацыі рускамоўных артыкулаў, тым не менш, ёсць месца і для матэрыялаў на беларускай мове, калі такімі іх робяць аўтары! І яны друкуюцца без перакладу! Хоць — яшчэ раз — прыхільнай да беларускай мовы ў навуковай і грамадскай сферы дзяржаўную палітыку ніяк не назавеш.

Але, як бачым, Гродзенская епархія нават тут імкнецца бегчы «наперадзе цягніка»! Дэманструючы лаяльнасць ужо не столькі рэжыму Лукашэнкі, колькі ўсходняму суседу.

P.S. 11 чэрвеня бягучага году архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі Антоній узяў удзел ва ўрачыстасцях з нагоды 75-годдзя заснавання ГДАУ (гл. выяву ў загалоўку).

Падчас паседжання яму было прысвоена званне ганаровага доктара ГДАУ. За «многолетнее плодотворное сотрудничество и значительный вклад в духовно-нравственное и гражданско-патриотическое воспитания студенческой молодежи».

Падаецца, што будзе слушным дадаць у гэтую фармулёўку і яшчэ адзін пункт: «За плодотворную деятельность по популяризации научных трудов ГГАУ посредством их переводов с белорусского на русский язык»…

Вільня. Верасень 2026

Амаль тры з паловай гады ў Вільні жыве парафія, якую ў побытавай свядомасці называюць беларускай. Гэтая назва, уласна кажучы, толькі фіксуе факт: яе сябры — пераважна беларусы апошняй хвалі эміграцыі, і для многіх прычынай апынуцца па гэты бок мяжы стала іх грамадская пазіцыя.

Але за гэтыя тры з паловай гады гэта ўжо не проста група людзей, аб’яднаных краінай паходжання, агульнай гісторыяй або агульным болем.

24 верасня парафія адзначала сваё прастольнае свята — дзень памяці беларускага святога, вызнаўцы Лявонція Карповіча.

За гэты час супольнасць прайшла некалькі прыступак няпростага станаўлення. Нават перахварэла некаторымі сваімі ўнутранымі хваробамі. І, магчыма, менавіта таму сёння яна становіцца цікавейшай за простую «беларускую парафію».

Бо гэта супольнасць людзей з няпростымі характарамі. Людзей з вялікім жыццёвым, грамадскім і царкоўным досведам. Людзей, многія з якіх прыйшлі сюды ўжо не з чыстай старонкі. У кагосьці за плячыма — досвед рэлігійнасці, якая ператварала адносіны з Богам у сістэму абавязкаў, а адносіны паміж людзьмі — у сістэму ацэнак. У кагосьці — стомленасць ад царкоўнага жыцця, дзе занадта шмат было правільнасці і занадта мала прасторы для жывога чалавека.

Таму тут паступова ўзнікла патрэба сустракацца не толькі на набажэнстве.

Не толькі разам маліцца, але і быць адзін ля аднаго.

Працягваць руку падтрымкі. Ствараць тую салідарнасць, пра якую так шмат гаварылася ў 2020-м. Не як лозунг мінулага, а як практыку сённяшняга жыцця.

Адным з найбольш прыгожых спосабаў такой сустрэчы сталі супольныя евангельскія чытанні. Некалькі чалавек садзяцца разам са Святым Пісаннем. Ёсць малітва. Ёсць цішыня. Ёсць магчымасць выдыхнуць пасля актуальнага і прыслухацца да важнага.

І амаль кожны раз адбываецца нешта вельмі беларускае.

Не ў тым сэнсе, што Евангелле пачынаюць тлумачыць выключна праз Беларусь. Хутчэй наадварот: Беларусь раптам пачынае выглядаць у святле Евангелля.

Евангелле, якое трапляе ў наша сёння

На адной з апошніх такіх сустрэч — якраз напярэдадні дня памяці святога Лявонція — чыталі ўрывак з Евангелля паводле Лукі пра ўкрыжаванне Іісуса Хрыста.

І там зноў прагучала малітва:

«Ойча, даруй ім, бо не ведаюць, што робяць».

Гэта адна з самых цяжкіх евангельскіх фраз для чалавека, які жыве ў доўгай гісторыі несправядлівасці.

Лука асабліва выразна праводзіць гэтую лінію праз сваю гісторыю. У Дзеях Апосталаў, напісаных тым самым аўтарам, Стэфан, першы пакутнік, перад смерцю таксама моліцца не аб помсце сваім забойцам: «Госпадзе, не залічы ім гэтага граху» (Дз. 7:60). Паралель настолькі выразная, што традыцыя заўсёды бачыла ў малітве Стэфана рэха малітвы Іісуса.

Ў Евангелля паводле Лукі гэтая малітва стала адным з найбольш моцных выразаў яго тэмы даравання ворагам.

І вось тут узнікае праблема, якую ўжо нельга абысці прыгожымі царкоўнымі словамі.

Чым даўжэй працягваецца нявызначанасць грамадска-палітычнай сітуацыі ў Беларусі, чым даўжэй адны беларусы застаюцца ў выгнанні, а іншыя працягваюць жыць у краіне пад ціскам рэпрэсіўнай рэчаіснасці, тым часцей паўстае размова пра немагчымасць дараваць тых, хто вінаваты ў гвалце.

У 2020-м «не даруем!» магло быць крыкам самападтрымкі. Крык дапамагаў вытрымаць страх. Дапамагаў не адчуць сябе бездапаможнымі перад гвалтам.

Але з часам крык можа стаць перакананнем.

І тады адбываецца нешта вельмі чалавечае і вельмі небяспечнае: тое, што калісьці дапамагала выжыць, пачынае патрабаваць, каб мы працягвалі жыць у ім.

Як крыўда становіцца асяроддзем

Ёсць слова, якое добра апісвае адзін з такіх механізмаў, — рэсэнтымент.

Гэта не проста крыўда. І нават не проста моцная нянавісць.

Паняцце ressentiment ў філасофіі апісвае стан, у якім перажытае бяссілле, крыўда, гнеў і немагчымасць непасрэдна адказаць на тое, што адбылося, пачынаюць доўга перапрацоўвацца ўнутры чалавека і ўплываць на яго ацэнкі, каштоўнасці і спосаб бачыць свет. Сучасная філасофская літаратура падкрэслівае, што эмоцыі накшталт крыўды і гневу могуць мець істотную ролю ў маральным жыцці.

Таму было б занадта проста сказаць: рэсэнтымент — гэта дрэнна. Не. Крыўда можа быць вельмі важным чалавечым сігналам. Якая кажа: са мной нешта зрабілі.

Гнеў можа сказаць: мяжа была парушаная. Памяць пра зло можа сказаць: гэта нельга паўтарыць.

Нават жаданне справядлівасці не трэба блытаць з прагай помсты.

У гэтым сэнсе здаровая рэакцыя на зло можа абараняць чалавека і супольнасць.

Небяспека пачынаецца ў іншым месцы. Калі сігнал становіцца асяроддзем. Калі памяць перастае дапамагаць будаваць будучыню і пачынае вызначаць яе. Калі чалавек ужо не проста памятае тое, што яму зрабілі, але паступова арганізуе вакол гэтага ўвесь свой унутраны свет. Тады крыўда становіцца не пачуццём, якое мы маем, а месцам, у якім мы жывём.

Люстраная зала

Мабыць, менавіта таму рэсэнтымент так лёгка распаўсюджваецца ў супольнасцях.

Ён нагадвае люстравую залу.

У такой зале немагчыма дакладна сказаць, дзе заканчваецца адзін вобраз і пачынаецца другі. Адзін позірк сустракае другі, другі адбіваецца ў трэцім, трэці вяртаецца назад — і праз некалькі хвілін ужо цяжка зразумець, дзе знаходзіцца сапраўдная рэч, а дзе толькі яе адлюстраванне.

Так працуе і калектыўная крыўда. Адзін чалавек расказвае пра сваю рану. Другі дадае сваю. Трэці ўзгадвае яшчэ адну. Памяць становіцца ўсё больш насычанай. Абвінавачанне — усё больш дакладным. Вінаватыя — усё больш адназначнымі. І паступова ўзнікае рэха, у якім кожнае наступнае абурэнне ўжо не столькі нараджаецца з рэальнага досведу, колькі атрымлівае энергію ад папярэдняга.

Так ствараецца рэсэнтыментальнае рэха.

Яно гучнае. Яно можа быць маральна ўзвышаным. Яно нават можа гаварыць мовай справядлівасці. Але чалавек, які доўга жыве ў такім рэху, паступова перастае чуць нешта іншае: уласны голас, голасы іншых і — самае небяспечнае — голас будучыні.

Калі супольнасць не мае гатовага адказу

У гэтай гісторыі ёсць яшчэ адзін важны эпізод.

Філосаф і метадолаг Уладзімір Мацкевіч, перажыўшы турэмнае зняволенне і вымушана апынуўшыся па-за Беларуссю, прапанаваў арганізацыйна-дзейнасную гульню як спосаб сумеснага пошуку стратэгіі выхаду з беларускай сітуацыі. Сярод магчымых варыянтаў на ролю замоўцы натуральна падыходзіла і царква — як інстытуцыя і як супольнасць, здольная захоўваць і збіраць тое, што мае доўгую перспектыву.

Гульня адбылася. З’явілася і справаздача каманды. І сярод высноў выявілася рэч, якая, магчыма, больш істотная за любую гатовую стратэгію: замоўцы на стратэгію няма.

На першы погляд гэта гучыць як расчараванне.

Але калі гутарка ідзе пра маладую супольнасць, гэта можа быць і вельмі дакладным дыягназам.

Парафія, пра якую ідзе гаворка, яшчэ не з’яўляецца інстытуцыяй, здольнай узяць на сябе такую ролю. Яна сама яшчэ праходзіць шлях станаўлення.

І, можа быць, гэта не недахоп.

Бо часам даросласць пачынаецца менавіта з прызнання: мы яшчэ не ведаем, што рабіць.

Не ведаем — але ўжо можам збірацца. Не маем стратэгіі — але можам захоўваць адносіны. Не можам змяніць усю сітуацыю — але можам не дазволіць ёй змяніць нас у нешта, чым мы самі не хочам стаць.

Задача з дзвюма зорачкамі

І тут малітва з крыжа раптам пачынае гучаць зусім інакш.

«Ойча, даруй ім…»

Гэта не інструкцыя для чалавека, які павінен самастойна стаць бездакорным і дараваць усім, хто яго пакрыўдзіў. Відавочна, што гэта не чалавечая задача ў яе поўным аб’ёме. Іісус не кажа: «Я Сам цяпер усё ўрэгулюю». Ён звяртаецца да Айца і перадае тое, што чалавечая рука не можа ўтрымаць.

І ў гэтым ёсць дзіўная антрапалагічная праўда: дараваць не заўсёды азначае перамагчы ў сабе крыўду. Часам дараванне пачынаецца з прызнання, што сам я гэтага не магу.

Гэта ўжо не слабасць. Гэта адмова ад ілюзіі ўласнай усемагутнасці. Менавіта тут і пачынаецца бяспека ад рэсэнтыменту. Не ў тым, каб забараніць сабе памятаць. Не ў тым, каб назваць зло дабром. Не ў тым, каб адмовіцца ад справядлівасці. Не ў тым, каб адмяніць адказнасць вінаватых. І нават не ў тым, каб прымусіць сябе адчуць цёплыя пачуцці да тых, хто зрабіў зло. А ў тым, каб не перадаць ім уласную будучыню.

Бо рэсэнтымент мае адну асабліва падступную ўласцівасць: ён захоўвае прысутнасць таго, хто зрабіў зло, нават тады, калі самога чалавека ўжо няма побач.

Ён працягвае яго дзеянне ўнутры ахвяры.

Той, хто прычыніў боль, зрабіў учынак адзін раз.

А мы можам працягваць яго ўнутры сябе гадамі.

Лічбы на старонцы

На той сустрэчы была яшчэ адна дзіўная рэч.

Лк. 23:34.

Нумар верша, у якім знаходзіцца гэтая малітва. Лічбы, якія для беларусаў апошніх гадоў маюць зусім іншае эмацыйнае значэнне. Выпадковасць? Вядома, нельга рабіць з нумара верша містычнае прадказанне гісторыі.

Але ў чалавечым жыцці сэнс часта нараджаецца не з таго, што падзеі загадзя нехта зашыфраваў, а з таго, што ў пэўны момант мы здольныя ўбачыць побач тое, што раней стаяла паасобку.

Вось парафіяне сядзяць разам.

Чытаюць тэкст.

І раптам сустракаюць адначасова і знаёмыя лічбы, і нечалавеча цяжкія словы:

«Ойча, даруй ім…»

Гэта не прароцтва.

Але гэта можа быць сустрэчай.

Сустрэчай, якая задае задачу з дзвюма зорачкамі.

Задачу, якую самім выканаць немагчыма.

І менавіта таму яна павінна быць адрасавана Айцу.

Неабыякавыя

Самае цікавае ў гэтай віленскай гісторыі нават не тое, што парафія ўжо знайшла адказ. Яна яго яшчэ не знайшла. І гэта добра. Бо адказная супольнасць — не тая, якая заўсёды мае гатовыя адказы. А тая, якая не дазваляе пытанню памерці.

Тут ёсць людзі, якія неабыякавыя да Беларусі. Якія не адмовіліся ад сваёй краіны. Ні ад памяці, ні ад справядлівасці, ні ад болю тых, хто застаецца ў Беларусі.

Але разам з тым яны спрабуюць зрабіць нешта значна больш складанае: не ператварыць гэты боль у новую форму няволі.

Таму яны збіраюцца. Чытаюць Евангелле. Моляцца. Размаўляюць. Слухаюць адзін аднаго. Спрачаюцца. Вучацца быць разам. І часам проста даюць адзін аднаму магчымасць выдыхнуць.

Гэта выглядае вельмі сціпла на фоне вялікай гісторыі.

Няма тут вялікай палітычнай сцэны, стратэгічнага штаба. Няма адказу на пытанне, калі і як скончыцца беларуская нявызначанасць. Пры гэтым  ёсць маленькая супольнасць, якая праходзіць вельмі важную школу чалавечага існавання: як застацца чалавекам, калі гісторыя доўга не дае магчымасці закрыць рану.

Маяк

Можа быць, цяпер царкве і не трэба спяшацца станавіцца замоўцам вялікай стратэгіі. Яе задача на гэтым этапе іншая. Быць месцам, дзе чалавек не губляе здольнасці чуць, дзе памяць не ператвараецца ў помсту, дзе справядлівасць не патрабуе нянавісці, дзе можна сказаць: «Мне балюча. Я не магу дараваць», — і не быць за гэта адкінутым.

І адначасова пачуць у Евангеллі нешта, што пераўзыходзіць нашы цяперашнія магчымасці. «Ойча, даруй ім…» Не лозунг, не маральны экзамен, не патрабаванне неадкладна стаць святым. Гэта напрамак, у якім чалавечая супольнасць яшчэ толькі вучыцца глядзець.

Сёння гэтая супольнасць — не замоўшчыкі стратэгіі, а дазорцы. Людзі, якія будуць заўважаць, калі мы зноў уваходзім у люстравую залю. Калі крыўда ўжо пачынае памятаць замест нас. Калі чужое зло становіцца галоўным аўтарам нашых уласных учынкаў. Калі «не даруем» ужо не абараняе чалавечую годнасць, а вызначае ўсю карціну будучыні.

І тады патрэбны нехта, хто скажа: спынімся. Паглядзім, дзе мы. Паслухаем. Памолімся. І паспрабуем не перадаць далей тое, што было перададзена нам. Зразумела, што дараванне — гэта не апошні пункт дарогі. Яно нават не тое, што мы самі здольныя здзейсніць. Яно больш падобнае да полымя, якое трэба зберагаць, пакуль яго сапраўдны агонь можа запаліць толькі Бог. А наша праца — не даць яму згаснуць. Пакуль мы ідзём праз тунэль невядомасці, і не бачым выхаду, і  яшчэ не ведаем, якой будзе Беларусь і якімі будзем мы самі. Пакуль няма стратэгіі і няма замоўцы яе.

Ёсць толькі людзі, якія ўсё яшчэ збіраюцца разам. І маленькі агонь паміж імі.

Менавіта так пачынаецца выхад з люстраной залы. Мы не перастаём памятаць. А нарэшце пачынаем бачыць — акрамя сябе і сваёй крыўды — яшчэ і дарогу.

Ілюстрацыя: Марк Шагал. Белае распяцце.

Оказалось, что часовня, хоть внешне и напоминает скорее православную, предназначена для Римско-католической церкви. Напомним, пока она остается закрытой и неосвященной спустя год после завершения строительства.

Зато в самих Пружанах по инициативе Зайцева и за его деньги начинается строительство нового костёла. Хотя в небольшом городе уже есть католический храм, и община католиков там довольно малочисленная, поэтому никакой нужды строить второй костёл в Пружанах нет.

Однако этот вопрос называют решенным еще как минимум год назад — уже тогда был готов проект и оговорена сумма, которая превышает 1 млн долларов.

«Христианская визия» нашла подтверждение: тот самый проект и описание будущего храма. Оказалось, что официально он будет называться «католический духовный комплекс “Каплица Св. Архангела Михаила”», хоть выглядит он как полноценный костёл.

Заказчиком «духовного комплекса» является якобы местная римско-католическая община Успения Пресвятой Девы Марии — существующего старого храма. Очевидно, что у маленького прихода нет и не может быть средств на возведение нового костёла.

Под проект выделен довольно большой участок (1,66 га), на котором предусматривается размещение не только «духовного комплекса» в неоготическом стиле, но и приходского дома, «Гефсиманского сада», приходского центра с пешеходными и прогулочными дорожками.

Об этом «ХВ» узнала из материалов общественного обсуждения проекта, которое райисполком проводил еще в апреле 2026 года. Представителем заказчика тогда было указано минское общество с ограниченной ответственностью «ЗА СТРОЙ», а разработчиком архитектурно-планировочной концепции объекта — ОАО Брестпроект.

Разгадку, зачем Зайцеву новый храм в Пружанах, и указание на то, что его проект еще более масштабный и дорогой, может дать факт 5-летней давности.

В 2021 году в соседних Ружанах появилась очень дорогая икона — святой Варвары. Тогда официально сообщалось, что по заказу неназванного мецената (который также оплатил ремонт храма) ее выполнил знаменитый брестский ювелир Николай Кузьмич — автор копии креста Евфросинии Полоцкой.

На фотографиях, размещенных на приходской странице, запечатлен, судя по всему, тот самый меценат. Он в маске (в то время бушевал коронавирус), но на одном из снимков в мужчине можно опознать Александра Зайцева.

Затем, уже в 2025 году, Николай Кузьмич сообщил о том, что создает серию из 12 уникальных икон, и первой из них была икона святой Варвары.

«ХВ» тогда узнавала, что каждая из этих икон Кузьмича стоит сотни тысяч долларов. Основными материалами икон являются золото, серебро, драгоценные и полудрагоценные камни. Все они изготавливаются с использованием техники перегородчатой эмали, в том числе техники древневизантийской эмали.

Весной 2026 года Кузьмич завершил очередную икону из серии — святой Екатерины.

Все эти иконы заказал и оплатил ювелиру Александр Зайцев. Ему они и принадлежат, а в храмы передаются только на хранение с подписанием соответствующих документов.

Зачем бизнесмену эти иконы и почему их именно 12? В серии драгоценных икон есть также образ святого Архангела Михаила. Очевидно, эта икона разместиться в новом «духовном центре», который станет главной «меккой» Зайцева.

12 — символическое число не только в христианстве. В эзотерике/оккультизме, например, — 12 знаков зодиака. Масонство также использует символику 12 в некоторых степенях и ритуалах.

О том, чтобы сам Зайцев практиковал эзотерику, подтвержденных данных нет. Однако его жена не скрывает своего интереса к таким вещам, называет себя ведьмой, а друг Зайцева — Олег Орлов — прямо говорит, что занимался оккультизмом.

По мнению «ХВ», 12 для Зайцева может быть неким магическим числом и может рассматриваться им как сакральная защита территории и её ресурсов: людей, леса и тех, кто лесом распоряжается.

Причём это очень локальный цикл: Пружаны, Ружаны, Беловежская пуща, беларусское Полесье — то есть малая родина и «зона влияния» Зайцева. В серии также есть «Матерь Божья, Владычица лесов» и святой Губерт, покровитель охотников — эти иконы образуют явную пару: лес как святыня и охотник/лесник как его ответственный хранитель. Святая Варвара добавляет защиту человеческой жизни и региона от бедствий.

Предполагается, что все 12 икон Зайцев хочет разместить в разных храмах (в каждом — по одной) на территории «своего» Пружанского района. Но на данный момент в районе лишь 10 католических костёлов и каплиц, причем некоторые — в виде сельских хат.

Поэтому, по предположению «ХВ», бизнесмен решил достроить еще несколько храмов, чтобы их в районе стало ровно 12. Главным из них будет «духовный комплекс» в Пружанах. Выходит, что часовня в деревне Кивачина, вероятно, была построена для того, чтобы разместить там одну из икон. Можно ожидать, что подобные каплицы могут появиться и в других деревнях Пружанского района.

Насколько известно «ХВ», представители духовенства епархии не поддерживают идею со строительством нового костела в Пружанах, называют Зайцева псевдо-меценатом. И объясняют: если бы бизнесмен имел благородные намерения, а не личную заинтересованность, он помогал бы местной Церкви там, где это действительно нужно. Например — в строительстве костела в Бресте, где в нем есть острая необходимость.

Но Зайцев поступает иначе и вкладывает огромные средства в собственные идеи: строит храмы и оплачивает дорогие иконы «под себя».

Праз некалькі месяцаў песні Чумакова загучалі ўжо на судзе. Яго абвінавацілі ў тым, што ён граў беларускую народную музыку і такім чынам нібыта «гуртаваў пратэставае ядро». У матэрыялах справы асобна згадваўся альбом з 11 беларускіх народных песень, які ўключылі падчас судовага пасяджэння. У выніку Чумакова асудзілі на два гады калоніі паводле артыкула аб удзеле ў «экстрэмісцкім фармаванні».

Пасля вызвалення музыка плануе выдаць як гэты альбом, так і асобны альбом калядных песень, запісаны разам з Таццянай Ячнай. Яны шмат гадоў перакладаюць на беларускую і выконваюць калядныя спевы розных народаў — ад польскіх да венесуэльскіх.