Піша Іван Майсейчык, святар беларускай грэка-каталіцкай парафіі ў Антвэрпэне, Бельгія:

“Дарагія Сябры, мілыя ў Богу дабрадзеі і ахвярадаўцы,

шчыра Вам дзякую за тое, што Вы адгукнуліся на заклік ушанаваць памяць героя і мучаніка Вітольда Ашурка і ўсіх бязвінна забітых антыбеларускім рэжымам і ахвяравалі свае сродкі і высілкі.

ЗБОР ЗАВЕРШАНЫ. Сабрана 3569.16 еўра, на 69 еўра больш, чым было патрэбна на выгатаўленне і інсталяцыю манумента.

Гэтая “лішка” пойдзе на кветкі да манумента на свяце асвячэння: ад кожнай з 39-ці сямей ахвярадаўцаў па 1,77 еўра…

Свае ахвяраванні прыслалі 39 чалавек (сямей), унёсак кожнага ёсць бясцэнным не толькі ў ахвяраваных сродках, але і ў той салідарнасці, якой наш народ патрабуе як ніколі.

Перад кожным з Вас схіляю сваю галаву і абяцаю адправу Боскай Літургіі ў інтэнцыі кожнага з Вас.

Беражы Вас Бог у гэты ліхі час.

Справаздача і спіс ахвярадаўцаў пададзены ніжэй у маёй ленце.”

Асвячэнне помніка адбудзецца падчас Літургіі на Дзяды, 31 кастрычніка.

РР: Як так атрымалася, што Антвэрпэн, горад у Бельгіі, стаўся выспачкай нацыянальнага, культурнага і рэлігійнага жыцця беларусаў у Заходняй Еўропе? Бо апрача Лондану, дзе рэлігійнае жыццё беларусаў не спынялася з паваеннага часу, вы хіба другая дзейсная пляцоўка.

Айцец Ян Майсейчык: Ну так. Вы кажаце праўду. Гэта провід Божы, канечне ж, і збег пэўных акалічнасцяў. Тут згуртавалася ў свой час вельмі шмат беларусаў, якія пакінулі Бацькаўшчыну з самых розных прычынаў. У той самы момант, гэта 20 гадоў таму, на гэтай зямлі апынуўся і я. І вынікла ідэя сярод тутэйшых беларусаў, што нам трэба гуртавацца ў хрысціянскую грэка-каталіцкую грамаду. Мы зрабілі шэраг пэўных захадаў і ўрэшце рэшт былі далучаныя ў дыяцэзію горада Антвэрпэна, у каталіцкую дыяцэзію. І нашая парафія была прызнаная як парафія свайго права, часткай рыма-каталіцкай парафіі Святога Сэрца ў горадзе Антвэрпэне. І ўжо дзевятнаццаты год, дзякуй Богу, мы маем магчымасць разам з усімі беларусамі і ўсімі, каму патрэбна гэта царкава, маліцца і спазнаваць сваю традыцыю.

РР: Па фотаздымках, якія часам вы публікуеце, відаць, што ў вас там сапраўдны інтэрнацыянал. Людзі розных нацыянальнасцяў, нават расаў, прысутнічаюць на набажэнствах.

Айцец Ян Майсейчык: Безумоўна. Канечне, нашая парафія беларуская, у тым сэнсе, што асноўная мова набажэнстваў у нас беларуская. Асноўная мова казання – таксама беларуская. І таксама мы арыентуемся на беларускую царкоўную гісторыю і ўвогуле беларускую культуру. Але насамрэч да нас прыходзяць, і ў хоры спяваюць, украінцы, і армяне часам прыходзяць, і расейцы прыходзяць. Хто шукае Бога і шукае магчымасці засяродзіцца на Евангеллі, паслухаць казанні і нейкім спосабам перамяняць сваё жыццё, то дзверы нашай царквы адчыненыя для ўсіх, таму што наша царкава каталіцкая. Каталіцкая царкава, па перавазе, ёсць царквой наднацыянальнай насамрэч, таму так ёсць.

РР: Драматычныя і трагічныя падзеі ў Беларусі за апошні год наклалі, відаць, і на вашую суполку моцныя ўражанні. Гэта відаць і па ініцыятыве стварыць манумент Вітольду Ашурку.

Айцец Ян Майсейчык: Так. Летась не толькі беларускі народ у Беларусі, але і ўсе вернікі нашай парафіі перажылі вялікі стрэс і моцнае перажыванне мелі, таму што тое, што адбывалася ў Беларусі, яно выходзіла за ўсялякі здаровы сэнс, за ўсялякае разуменне. Немагчыма было без слёз нават нешта прамаўляць у тых падзеях, якія там адбываліся. Ну і далейшае развіццё, што столькі ахвяраў, катаванняў, здзекаў, а потым і смяротныя ахвяры, як то Аляксандр Тарайкоўскі, Раман Бандарэнка, Вітольд Ашурак, і не толькі іхнія смерці, але перадусім як улады ставіліся да іх смерцяў. Гэта выклікала маральныя пакуты ў нас усіх. А смерць Вітольда… Вітольд вернік, які навярнуўся да царквы Божай, да нацыянальнай культуры, і ўсё сваё жыцця прысвячаў служэнню свайму народу. Ён займаўся ўшанаваннем памяці змагароў паўстання 1863-64 гадоў, увекавечваў іхнюю памяць, ставіў крыжы. Ягоныя лісты з турмы зрабілі на нас вялікае ўражанне. Дэвізам гэтай ідэі – ушанаваць ягоную памяць і памяць усіх, хто загінуў, паслужылі ягоныя словы з ліста: «Вашая нязломнасць супрацьстаяць цемры і пошасці натхняе слабых і дае надзею стомленым. Перамагае той, хто не здаецца». Ідэяй стварыць манумент памяці сталі менавіта гэтыя словы: „каб натхніць слабых і даць надзею стомленым”. І што героі не паміраюць, яны не сыходзяць назаўсёды, як і сам Вітольд піша ў адным з лістоў: «Мы абавязкова вернемся, проста час быць героямі прыйшоў для вас».

РР: А дзе плануеце вы ўсталяваць гэта манумент?

Айцец Ян Майсейчык: Гэты манумент будзе ўсталяваны ў самім храме, у самой царкве. У нас ёсць ужо традыцыя ўшанавання пэўных гістарычных падзеяў у гісторыі беларускага народа. У нас ёсць шыльды, якія прымацаваныя да прыступкаў іканастаса алтара ў гонар Аршанскай бітвы, у гонар Кастуся Каліноўскага, у гонар 500-годдзя выдання беларускай Бібліі, у гонар мітрапаліта кіеўскага і ўсяе Русі, ураджэнца Наваградчаны Язэпа Вельяміна-Руцкага. Таму гэта ў гэтай традыцыі. Але гэты манумент будзе выглядаць трошкі іншым, таму што ён будзе большага памеру і будзе асобна стаць там, дзе мы молімся за ўсіх спачылых, і будзе імправізаваным такім алтаром, дзе можна ставіць знічы за ўсіх загіблых за волю і незалежнасць Бацькаўшчыны, і перадусім маліцца за Вітольда, як верніка каталіцкай царквы.

Цалкам размова.

Размаўляў Якуб Сушынскі, Беларускае Радыё Рацыя

“Радыё Рацыя” ўзяло інтэрв’ю святара Яна Майсейчыка, пробашча беларускай грэка-каталіцкай парафіі ў Бельгіі, дзе рыхтуюцца ўсталяваць помнік Вітольду Ашурку.

РР: Як так атрымалася, што Антвэрпэн, горад у Бельгіі, стаўся выспачкай нацыянальнага, культурнага і рэлігійнага жыцця беларусаў у Заходняй Еўропе? Бо апрача Лондану, дзе рэлігійнае жыццё беларусаў не спынялася з паваеннага часу, вы хіба другая дзейсная пляцоўка.

Айцец Ян Майсейчык: Ну так. Вы кажаце праўду. Гэта провід Божы, канечне ж, і збег пэўных акалічнасцяў. Тут згуртавалася ў свой час вельмі шмат беларусаў, якія пакінулі Бацькаўшчыну з самых розных прычынаў. У той самы момант, гэта 20 гадоў таму, на гэтай зямлі апынуўся і я. І вынікла ідэя сярод тутэйшых беларусаў, што нам трэба гуртавацца ў хрысціянскую грэка-каталіцкую грамаду. Мы зрабілі шэраг пэўных захадаў і ўрэшце рэшт былі далучаныя ў дыяцэзію горада Антвэрпэна, у каталіцкую дыяцэзію. І нашая парафія была прызнаная як парафія свайго права, часткай рыма-каталіцкай парафіі Святога Сэрца ў горадзе Антвэрпэне. І ўжо дзевятнаццаты год, дзякуй Богу, мы маем магчымасць разам з усімі беларусамі і ўсімі, каму патрэбна гэта царкава, маліцца і спазнаваць сваю традыцыю. <…>

РР: Драматычныя і трагічныя падзеі ў Беларусі за апошні год наклалі, відаць, і на вашую суполку моцныя ўражанні. Гэта відаць і па ініцыятыве стварыць манумент Вітольду Ашурку.

Айцец Ян Майсейчык: Так. Летась не толькі беларускі народ у Беларусі, але і ўсе вернікі нашай парафіі перажылі вялікі стрэс і моцнае перажыванне мелі, таму што тое, што адбывалася ў Беларусі, яно выходзіла за ўсялякі здаровы сэнс, за ўсялякае разуменне. Немагчыма было без слёз нават нешта прамаўляць у тых падзеях, якія там адбываліся. Ну і далейшае развіццё, што столькі ахвяраў, катаванняў, здзекаў, а потым і смяротныя ахвяры, як то Аляксандр Тарайкоўскі, Раман Бандарэнка, Вітольд Ашурак, і не толькі іхнія смерці, але перадусім як улады ставіліся да іх смерцяў. Гэта выклікала маральныя пакуты ў нас усіх. А смерць Вітольда… Вітольд вернік, які навярнуўся да царквы Божай, да нацыянальнай культуры, і ўсё сваё жыцця прысвячаў служэнню свайму народу. Ён займаўся ўшанаваннем памяці змагароў паўстання 1863-64 гадоў, увекавечваў іхнюю памяць, ставіў крыжы. Ягоныя лісты з турмы зрабілі на нас вялікае ўражанне. Дэвізам гэтай ідэі – ушанаваць ягоную памяць і памяць усіх, хто загінуў, паслужылі ягоныя словы з ліста: «Вашая нязломнасць супрацьстаяць цемры і пошасці натхняе слабых і дае надзею стомленым. Перамагае той, хто не здаецца». Ідэяй стварыць манумент (https://t.me/christianvision/1253)памяці сталі менавіта гэтыя словы: „каб натхніць слабых і даць надзею стомленым”. І што героі не паміраюць, яны не сыходзяць назаўсёды, як і сам Вітольд піша ў адным з лістоў: «Мы абавязкова вернемся, проста час быць героямі прыйшоў для вас».

РР: А дзе плануеце вы ўсталяваць гэта манумент?

Айцец Ян Майсейчык: Гэты манумент будзе ўсталяваны ў самім храме, у самой царкве. У нас ёсць ужо традыцыя ўшанавання пэўных гістарычных падзеяў у гісторыі беларускага народа. У нас ёсць шыльды, якія прымацаваныя да прыступкаў іканастаса алтара ў гонар Аршанскай бітвы, у гонар Кастуся Каліноўскага, у гонар 500-годдзя выдання беларускай Бібліі, у гонар мітрапаліта кіеўскага і ўсяе Русі, ураджэнца Наваградчаны Язэпа Вельяміна-Руцкага. Таму гэта ў гэтай традыцыі. Але гэты манумент будзе выглядаць трошкі іншым, таму што ён будзе большага памеру і будзе асобна стаць там, дзе мы молімся за ўсіх спачылых, і будзе імправізаваным такім алтаром, дзе можна ставіць знічы за ўсіх загіблых за волю і незалежнасць Бацькаўшчыны, і перадусім маліцца за Вітольда, як верніка каталіцкай царквы.

Частка 7. Беларусь – краіна, свабодная ад рэлігійнай нецярпімасці.

Нашыя госці:

Cястра Таццяна Гмыза – рыма-каталіцкая манахіня, сястра эўхарыстыка SJE (Вільня)

Архібіскуп Святаслаў (Логін) – прадстаяцель Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай Царквы, архіепіскап Навагрудскі (ЗША)

Айцец Аляксандр Шрамко – святар Беларускай праваслаўнай Царквы (Мінск)

Айцец Ян Майсейчык – пробашч Беларускай грэка-каталіцкай парафіі ў Антвэрпене, Бельгія

Рабін Рыгор Абрамовіч – Галоўны рабін Рэлігійнага аб’яднання абшчын прагрэсіўнага іудаізму ў Беларусі (Мінск)

Мадэратарка секцыі: Таццяна Крыхтова – вучоны-тэолаг, навуковая супрацоўніца Лабараторыі сацыялогіі рэлігіі Свята-Ціханаўскага універсітэта (Масква)

Зваротная сувязь: contact@belaruscongress.org Прэсс-служба: pressbelarusians@gmail.com

Таццяна Крыхтова: Хотелось бы спросить, как ваши конфессии приняли перемены, которые происходят в нашей стране, как вы реагируете на происходящие события и что для вас сейчас является наиболее актуальным?

Cястра Таццяна Гмыза: Паколькі мы служым Богу ў людзях, іх праблемы канешне не абыходзяць стараною і нас. У той сітуацыі, якая склалася ў нашай краіне мы не можам заплюшчыць вочы і сказаць, што нас не кранае тое, што адбываецца, мы не бачым гэтых праблемаў. Таму Касцёл не маўчыць, Касцёл заўсёды стаіць на баку тых, каго пераследуюць, хто церпіць, заўсёды ў розны спосаб стараецца падтрымаць гэтых людзей. І канешне, як ужо добра вядома, Касцёл сам таксама зазнае выпрабаванні. Напрыклад тое, што цяпер не дазваляюць вярнуцца на радзіму мітрапаліту Тадэвушу Кандрусевічу. Як сказаў наш біскуп Юры Касабуцкі падчас свайго казання, гэта спроба напужаць і закрыць рот усяму Касцёлу, каб ён не казаў тое, што думае. Гэта ідзе на ўвесь Касцёл, не толькі на мітрапаліта. Касцёл заўсёды павінен быць з тымі, каму мы служым. Для мяне асабіста з’яўляюцца прыкладам святары, якія заўсёды былі побач з людзьмі. Напрыклад, святары з вёскі Росіца, дзе падчас Другой сусветнай вайны забівалі людзей. Двум святарам дазволілі жыць, дазволілі быць свабоднымі, але яны былі да канца са сваім народам, са сваімі парафіянамі, да смерці, яны аддалі жыццё разам з імі. Для мяне гэта з’яўляецца прыкладам. І тое што Касцёл цяпер таксама не маўчыць, кажа, церпіць – гэта, можна сказаць, пазіцыя Касцёла.

Айцец Аляксандр Шрамко: Что касается Православной церкви, здесь сложнее, то здесь несколько сложнее, потому что нет единой позиции. Как вы знаете, так же как и по отношению к митрополиту Тадеушу Кондрсевичу, были предприняты меры и к руководству Православной церкви. Митрополит Павел проявил частично сочувствие к пострадавшим, заявил о том, что надо, чтобы это всё расследовалось. Он это заявил осторожно, но, тем не менее, это стало причиной того, что его заменили на другого митрополита. Благодаря тому, что у нас всё взаимосвязано, руководство церковное и государственное, поэтому пошли по другому пути, не так, как с митрополитом Тадеушем Кондрусевичем. Но тоже попробовали сделать так, чтобы изменить настроения в руководстве Церкви. В результате поставили митрополита Вениамина, который, хотя начинал вроде бы с разговоров о диалоге и о том, что Церковь должна быть нейтральна по отношению к сторонам, на самом деле занял довольно ясную провластную позицию. Но ему противостоит, во-первых, архиепископ Артемий Гродненский, который открыто высказался в поддержку протестов и выступил против насилия, в Гродненской епархии священники и многие священники, которые может быть не всегда это говорят вслух, но всегда поддерживают. Насколько я знаю, в сообществе священников в принципе настроение такое, что все настроены против существующей власти, пусть не всегда публично, поддерживают протесты и поддерживают священников, в том числе экономически, которые оказались под давлением властей. Например, в Гомеле священника Владимира Дробышевский на два срока посадили в изолятор. Отцу Александру Богдану дважды дали предупреждение. Есть и другие, которых возможно ещё не судили, но какое-то давление оказывают. Настроение в подавляющем большинстве церковной среды в том, чтобы поддержать протестующих. В сознательной церковной среде, мне трудно сказать, что думают многие люди, которые только ходят в церковь и больше ничего. Их очень много, которые просто готовы ходить в церковь, хотя вообще не знают что там и как там, и даже, может быть, и не интересуются позицией Церкви. А вот люди, которые сознательно участвуют в политической жизни, сознательно проявляют свою веру публично, рефлексируют на эту тему, те в большинстве поддерживают движение, которое сейчас в Беларуси. Тем более что оно, как многие отмечают, показало лучшие стороны народа. Вопреки тому, что пропаганда говорит, будто выходят какие-то “отморозки”, наоборот, у людей появилась какая-то солидарность, теплота по отношению друг к другу. Отношения между людьми стали более христианскими даже на улице. Вот вышла моя тёща восьмидесятилетняя, и ей неожиданно молодой человек подарил цветы. Какая-то сердечность между людьми появилась. Почти каждый вечер возле моего дома устраиваются всякие представления, люди собираются с детьми, общаются, чай вместе пьют. Это соединяет людей и делает их отношения, прямо скажем, более христианскими. Поэтому нормальный человек, который себя считает христианином, не может этого не замечать, если он не превратил свою веру в идеологию поддержки власти в любом случае. Кроме того, есть такая группа Координационного совета “Христианское видение”, там есть представители разных конфессий, но довольно много, наверное, преобладают православные.

Архібіскуп Святаслаў (Логін): Пратэстоўцы выходзяць за праўду, за законнасць, гэта тое, чаму вучаць хрысціян. Таму зразумела, што нашая Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква з першых жа дзён падтрымала гэтых пратэстоўцаў. Нашая царква не мае рэгістрацыі ў Беларусі, адна з рэлігіяў, якая забаронена ў Беларусі на сёння. Але мы ўсё ж маем там нашым святароў, вернікаў, маем службы. Маем дзейнасць, яна невялікая, хача ахоплівае розныя гарады Беларусі. Але ж нашыя святары і вернікі, зразумела, прымалі ўдзел у розных мірных акцыях, асабліва калі паміналі забітых. Хацеў бы таксама сказаць, што гэтыя падзеі ў Беларусі вельмі аб’ядналі розныя рэлігіі і канфесіі. Напрыклад, мы вельмі вітаем пазіцыю Рыма-каталіцкай царквы, асабліва мітрапаліта Кандрусевіча. Каталіцкая царква адразу пачала праводзіць міжканфесійныя малітвы за Беларусь, у якім прымалі ўдзел і нашыя царкоўнаслужыцелі. Ад гэтага пацярпеў і сам мітрапаліт Кандрусевіч. Я сам ведаю, што такое забарона на ўезд у Беларусь. Я яе маю ўжо пяць гадоў, у 2017 годзе змог пабываць у Беларусі. Мая маці жыве ў Смаленску і яе я, зразумела, таксама не магу ўбачыць. Гэтыя падзеі аб’ядналі розных людзей і розныя рэлігіі.

Айцец Ян Майсейчык: Калі адказваць на пытанне, што змянілася ўнутры нашай канфесіі ў сувязі з падзеямі апошніх месяцаў, то вельмі проста адказаць – нічога не змянілася. Таму што Беларуская грэка-каталіцкая царква арыентаваная на беларускую культуру і ўвесь час адчувае таксама ціск і дыскрымінацыю ў пэўным сэнсе. Таму пачуццё справядлівасці вельмі абвостранае ў кожнага беларускага грэка-каталіка. І калі адбыліся тыя брутальныя падзеі пасля выбараў, канешне, усе вернікі і святарства вельмі бурна на гэта адрэагавалі разам з народам. Беларускія вернікі не могуць мірыцца з тою несправядлівасцю, якая адбываецца ў нас у краіне на сённяшні дзень. Папярэднія суразмоўцы добра адзначылі падзеі, фігурантаў, аб’екты траўлі і пераследаванняў. Мы ведаем, што на сённяшні дзень рэдактар беларускай грэка-каталіцкай газеты “Царква” Ігар Бараноўскі знаходзіцца за кратамі. Айцец Ігар Кандрацьеў дыскрымінаваны рознымі пагрозамі, так што ён вымушаны “фільтраваць” свае выступы і знаходзіцца ў прыціснутым стане. Роля БГКЦ ў спробах аднавіць справядлівасць, я лічу, даволі высокая, нягледзячы на тое, што нашая канфесія даволі малая ў Беларусі. Але спадзяемся, што Бог пачуе нашы малітвы разам з братамі праваслаўнымі, рыма-каталікамі, габрэйскай і мусульманскай супольнасцямі, якія ўсе, я веру, вераць у справядлівасьць і намагаюцца яе аднавіць. І гэтая справядлівасць будзе адноўленая.

Рабін Рыгор Абрамовіч: Спасибо, что дали мне возможность сказать. Я немного могу сказать о протестующих. Я понимаю, что религия должна стоять на расстоянии, так скажем, от политики, хотя бы потому, что согласно уставу мы не занимаемся никакй политикой. Наверное, я последний человек, который должен был в этом участвовать. Но, раз уж я здесь, было очень важно выслушать коллег, это первое, а второе – сказать, что как бы мы ни удалялись от происходящего, называем ли мы это политикой, протестами, сложностями, процессом историческим, но вот двое моих лидеров молодёжной еврейской общины были просто схвачены ещё за сутки до выборов. Ещё до протестов, до того, что происходило в августе. За то, что у них были на руках белые ленточки, попали под арест. И мы задумались. Они не выходили на протест, ничего такого не делали, за что можно было бы сказать, что есть такой закон, есть правило о массовых мероприятиях, они его нарушили и пошли против правил. Это первый момент, о котором мы все задумались – и те, кто голосовали за Лукашенко, и те, кто голосовали за Тихановскую. Как уже было сказано коллегами, межконфессиональный мир – это одно из больших достояний Беларуси, это то, что ни в коем случае нельзя потерять. Наш диалог – это то, что мы можем “экспортировать”, показывать, как на протяжении веков все мы жили вместе. Конечно, нельзя сказать, что всё до конца мирно происходило, но это гордость, это то, что очень важно нам. В завершение моего обращения скажу, что к большому моему сожалению, я и рад бы отойти от этого и заниматься религиозной деятельностью, как и должен, но приходится учитывать, что во время мирных акций, протестов перекрывается движение, плохо работает Интернет. Поэтому когда мы обращаемся в коронавирусную пандемию к нашим пожилым людям через Интернет, мы учитываем, что приблизительно в это время он будет плохо работать. Мы звоним и говорим: давайте перенесём службу на другое время, или давайте раньше закончим, чтобы люди могли вернуться, потому что станции метро будут закрываться. Это всё нехорошо, и хочется только вместе сказать молитву за то, чтобы мы продолжали строить мирную Беларусь, где мы общаемся друг с другом и слышим друг друга, несмотря на то, что по-разному голосовали, по-разному выражаем мнение. Чтобы мы находили общее, общие точки где, как сегодня, мы слышим и слушаем друг друга.