Урочышча Курапаты на паўночна-усходнім ускрайку Менску — знакавае месца для Беларусі, якое зьяўляецца сымбалем сталінскіх рэпрэсіяў для сусьветнай супольнасьці. Менавіта ў Курапатах у чэрвені 1988 года яшчэ пракуратурай БССР была адкрытая першая ў Савецкім Саюзе крымінальная справа па факце масавых расстрэлаў НКВД напрыканцы 1930-х гадоў. Менавіта паводле матэрыялаў гэтай справы ў Курапатах НКВД расстраляла найменш 30-32 тысячаў чалавек. Незалежныя дасьледчыкі называюць лічбу да 100 тысяч, а першаадкрывальнік гэтага месца, вядомы палітык Зянон Пазьняк у свой час назваў лічбу да 250 тысячаў. Менавіта ён прапанаваў і канцэпцыю мемарыялізацыі гэтага журботнага месца — Народны мемарыял Лес крыжоў.

Адкрыцьцё гэтага ўрочышча пасьля публікацыі ў газеце ЛІМ 3 чэрвеня 1988 года артыкула Зянона Пазьняка і Яўгена Шмыгалёва “Курапаты — дарога сьмерці” мела эфект выбуха ў тагачасным беларускім грамадзтве, бо паўстагодзьдзі да гэтага тэма масавых сталінскіх рэпрэсіяў была пад забаронай. Тады ў Курапатах пачаліся першыя мітынгі. Шмат хто ставіў тут крыжы і помнікі сваім рэпрэсаваным сваякам, расстраляным і бязь зьвестак загінулым у ГУЛАГу, а затым шэсьце сюды на Дзядзы стала шматгадовай традыцыяй.

Але нашчадкам сталіністаў і НКВД, якімі лічаць сябе сённяшнія беларускія ўлады, якія фактычна аднаўляюць палітыку масавых рэпрэсіяў савецкага часу, гэтае месца муляла ўвесь час. Крымінальную справу па факце масавых расстрэлаў адкрывалі яшчэ некалькі разоў “па просьбах ветэранскіх арганізацыў”, спрабуючы даказаць, што там расстрэльвалі людзей не энкавэдысты, а нацысты, але высновы археолагаў і адмыслоўцаў былі адназначнымі. Тым не менш, кнігі “незалежных дасьледчыкаў”, якія прытрымліваюцца нацысцкай версіі, працягваюць выходзіць да гэтага часу.

У 2000 годзе падчас пашырэньня Менскай кальцавой дарогі Курапаты спрабавалі зьнішчыць і тады паўстала знакамітая паўгадавая варта. У 2018-м годзе на адной з ускраінаў гэтага журботнага месца, нягледзячы на пратэсты грамадзкасьці адчынілі забаўляльны комплекс “Паедзем-Паядзім”. А напярэдадні Вялікадня 2019 года пачаўся вядомы курапацкі Крыжалом, калі па загадзе беларускага дыктатара было зьнесена шмат вялікіх крыжоў з боку гэтай рэстарацыі.

Увесь час кіраваньня Лукашэнкі тут адбываецца духоўнае змаганьне паміж праўдай і маной, сьвятлом і цемрай. Але, на маю думку, гэтае месца мае асаблівую Божую абарону, бо магло быць зьнішчанае безьліч разоў. Дарэчы паводле шматлікіх успамінаў сьведкаў зносаў цэркваў і крыжоў у савецкі час, тыя, хто іх знасіў, доўга не жылі і мелі незайздросны лёс. І як напрыканцы 1980-х з Курапатаў пачалося вызваленьне беларускага грамадзтва, дык зараз тут яно і скончыцца, сякера пры корані дрэва ўжо ляжыць (Мт 3:10).

У нашай краіне прасцей быць алкаголікам і дэбашырам, чалавекам, які б’е сваю жонку ці заводзіць бойкі ў грамадскіх месцах, чым чалавекам з перакананнямі.

У ІЧУ на Скарыны з’явіліся падвоеныя правілы для людзей, якіх арыштоўваюць па адміністрацыйных артыкулах аб пікетах. Страшныя людзі: тое сэрцайка ў акне павесяць, а можа, і горш — чысты белы аркуш паперы альбо ў Курапатах (!) расказваюць пра Курапаты. Злачынцы, карацей. Іх мала проста затрымаць. Мала проста арыштаваць і ізаляваць ад працы і дзяцей. Іх трэба трымаць у турмах, дзе для такіх, як яны (!), ёсць свае парадкі.

Калі каротка: людзей у камеры больш, чым спальных месцаў. Матрацаў няма. Бялізны няма. Ацяплення няма. Вокны свішчуць. Цёплых рэчаў няма, бо перадачы затрыманым не ўзялі. Зміцер за выходныя памяняў 3 камеры. У першай спалі на падлозе з іншымі затрыманымі — спінамі адзін да аднаго, каб хоць неяк было цяплей. Чалавек, які выйшаў з гэтай камеры ў панядзелак, сказаў мне, што сінімі прачыналіся ўночы ад холаду. Надвор’е бачылі? А цяпер усё тое ж ды яшчэ без ацяплення і цёплых рэчаў.

У суботу 4-х «палітычных» хлапцоў перавялі ў 2-мясцовую камеру, дзе сіфоніла з незачыненага акна. Нагадаю, што ні коўдраў, ні матрацаў такім людзям цяпер не дазволена. Цёплых рэчаў усё яшчэ няма. У ноч на нядзелю ад холаду чатыры разы падымаліся самі, каб, прысядаючы і адціскаючыся, можна было хоць троху разагрэць цела. А яшчэ двойчы прачыналіся ад па-за чарговых праверак у 23 гадзіны і ў 2 альбо 3 ночы. Трэба было пашыхтавацца і, мяркую, прадставіцца. І праўда, можа, дзенуцца куды гэтыя вязні праз прыадчыненыя вокны.

І самае ж што: ведаеце, як яны адрэагавалі, калі Зміцер распавёў пра гэтыя начныя праверкі ў судзе? Яны смяюцца. Смяюцца і здзекліва дадаюць, што праверак мала, а трэба было б дадаць яшчэ ў 4! Чалавек скардзіцца на кепскі фізічны стан з-за недасыпаў, выглядае стомленым, а з яго рагочуць, што мала, мала адыграліся яшчэ!

Раней апраўдваліся з-за загадаў зверху, а зараз, глядзіш, і спадабалася. Увечары нядзелі хлопцаў перавялі ў чатырохмясцовую камеру, таксама без матрацаў і коўдраў. Я думаю, не варта казаць, як баляць косткі ад сну на дошках на падлозе. Яшчэ відаць і дзякаваць трэба, што дошкі, а не бетон. Уноч на панядзелак да іх чацвярых дадалі яшчэ 4 чалавекі. Камера, нагадаю, усё тая ж, на 4 месцы. Але калі спальных месцаў няма, дык чаму б не запхнуць туды ўсіх васьмярых?

Бо ў іншых камерах жа нармальныя ўмовы, туды няможна. Там сядзяць нармальныя хуліганы, дэбашыры, людзі, што былі п’янымі ў грамадскіх месцах. У іх ёсць коўдра і матрацы, бялізна і падушкі. Да іх няможна. Яшчэ ў студзені такой дзічы на Скарыны не было.

І мне хацелася верыць, што можна застацца чалавекам у гэтай сістэме. Цяжка, але можна. Гэта вера да канца не забіта. Думаю, не забіта і ў Змітра. Бо сукамернікі расказвалі, як ён спрабуе дабрацца да іх сумлення. Бясспынна гаворыць, што яны ўдзельнічаюць катаванні людзей. Стварылі гета для палітычных. Ці пачуе іх нехта там? Я не ведаю.

Апавяданні пра здзекі ў Жодзіне, на «Акрэсціна», цяпер і ў ізалятары на Скарыны становяцца часткай нашага штодзённага жыцця. Ненармальнае і нечалавечае нам хочуць выдаць за новую рэчаіснасць, узаконіць незаконнае. Пішуцца новыя правілы і інструкцыі і вешаюць ім у камеры, каб бачылі, што ім дазволена, а што не. І быць чалавекам выходзіць ужо не дазволена? Мець да сябе чалавечае стаўленне ўжо не ў новых інструкцыях? Не па правілах?

У часы нашых бабуль і дзядуль таксама пісаліся свае інструкцыі: якога колеру мусяць быць валасы і скура, якога паходжання мусіць быць чалавек. Здавалася, як можна ўсё гэта паўтарыць? Як можна чалавеку зноў адмовіць у ягонай Боскай сутнасці? Аказалася, што можна. І досыць хутка мы забываемся на ўрокі гісторыі. Усё, што адбываецца цяпер у Беларусі, гэта не палітычны крызіс. Гэта гуманітарная катастрофа.

Наша Ніва

Приближается светлый праздник Рождества. Это время, когда мы зажигаем яркие огни среди холодной зимы, собираемся всей семьей, отдыхаем и радуемся.

Однако в этом году праздник Рождества омрачён пережитым террором на нашей земле. Для многих верующих события в Беларуси напоминают библейскую историю. Как и две тысячи лет назад, боясь за свой трон, царь Ирод приказывает своим солдатам убивать невинных людей, а многие семьи вынуждены бежать в чужую страну.

Я обращаюсь к беларуским верующим разных религий и конфессий. Большинство из вас не приняло того беззакония, которое совершает режим. Вы заявили, что это не только политическая, но и духовная проблема. Вы признали, что это не только преступление, но и грех. Вы не согласились, что место вашей вере только в храмах по выходным. Вы решили следовать ей везде и всегда.

С первых дней после выборов лидеры церквей и остальные верующие осуждают ложь и насилие,  призывают к диалогу, утешают пострадавших. Христиане разных традиций, иудеи и мусульмане едины в молитве о мире в Беларуси. Не раз инициативы верующих объединяли всё общество. В августе по предложению Змитра Дашкевича беларусы стали в живую цепь через весь Минск от Куропат до Окрестина в знак осуждения террора. Тысячи людей прощались с Романом Бондаренко и в католическом Кафедральном соборе, и в православной церкви Воскресения Христова. Молитва “Магутны Божа” стала гимном, который беларусы поют и в храмах, и на площадях, и во дворах.

Беларуские верующие не побоялись назвать зло злом. За это они подверглись преследованиям. Вся Беларусь ужаснулась, когда силовики заперли людей в Красном костёле. Одним из первых политзаключенных стал христианский демократ Павел Северинец. Митрополит Тадеуш Кондрусевич выступил против фальсификаций выборов, и за это ему уже четвертый месяц не дают вернуться домой в Беларусь. Сейчас в заключении находятся католические священники Вячеслав Борок из Росон и Виталий Быстров из Ивацичей. В Гомеле 25 суток провёл в тюрьме православный священник Владимир Дробышевский. Епископ Юрий Кособуцкий и отец Сергий Лепин осудили уничтожение мемориала Романа Бондаренко, за это их вызывали в прокуратуру. В Бресте, Витебске, Волковыске, Лиде людей судили только за то, что те публично молились.

Я выражаю свою поддержку вам и всем остальным, кто пострадал за правду. Я восхищаюсь смелостью белорусских верующих и благодарю вас за обличение зла и заботу о пострадавших. Вы доказываете, что “истина” и “милосердие” для беларусов не просто слова, а священные ценности. Вы вдохновляете всех нас идти вперёд и не сдаваться.

За месяцы протеста беларусы доказали, что ни символы, ни языки, ни различия в вере не могут нас разделить, если мы действительно вместе. Мы поняли, что мы – большая семья, мы увидели в соседях и согражданах братьев и сестёр. Сейчас мы не просто ждём праздника Рождества, но и готовимся к нему. Так же, как и к рождению новой Беларуси мы готовимся каждый день. И я верю, что скоро мы встретим этот праздник вместе.

– Мяне клічуць Натальля К., памятаеце такое прозьвішча?

– Не, – трохі разгубіўся я, бо заўсёды няёмка забыцца на чыёсьці імя ці прозьвішча.

– Мой тата даў Вам суткі ў Першамайскім судзе.

– О! – ужо ўзрадаваўся, бо памятаць прозьвішчы ўсіх сваіх судзьдзяў ніяк ня мог, – дзе ж іх упомніш усе тыя суткі, столькі іх было.

– 14 дзён выпісаў ён вам.

– О, дык я памятаю! – перапоўніла мяне зьдзіўленьне. – І да таго, і пасьля таго ўвесь час давалі 15, а тады раз – і 14! І я запомніў іх аж дасюль! Гэта быў 2006 год, за Чарнобыльскі шлях.

– Так, 2006-ы.

– І як тата Ваш, шчэ працуе?

– Не, памёр. Прабачце яго!.. Тады ж не было чалавека, які займаўся адміністрацыйнымі справамі. А тата проста рабіў сваю працу…

– Так, на жаль рабіў, – уздыхнуў я, – будзем спадзявацца, што ён потым за гэта выбачыўся… Бог зь ім, я ні на кога не трымаю крыўдаў, галоўнае, што цяпер мы разам.

– Так, цяпер мы разам! – падхапіўся мужчына, спадар Алег. – Ці мог я падумаць паўгады таму, што я буду цяпер!.. Мы ж во – праз дарогу працуем. Я глядзеў, як стаіцё вы тут пад бел-чырвона-белым сьцягам і лічыў вас гэтымі, як яго… Не, не змагарамі нават… во – барцунамі! А 9 жніўня як шора з вачэй звалілася! Дык гэта ж наш нацыянальны сьцяг! Гэта ж наш сьцяг!

– Наш! – пацьвердзіў я.

– І вось стаіш ты тут, а я быў супраць, што стаіш!

– Я стаю, каб мы зьвярнулі ўвагу на прычыну, каб зразумелі, што Лукашэнка – гэта заканамерны, лагічны вынік нераскаянага, неасуджанага камунізму.

– Так, цяпер мы ведаем! Я хоць за Савецкі саюз галасаваў, але за гэтую поскудзь ніколі не галасаваў! Але супраць вас быў. А цяпер, цяпер шоры як зваліліся з вачэй – гэта ж нацыянальны, гэта ж наш родны сьцяг!

– Прабачце нас! – паглядзела на мяне са сьлязьмі на вачох Натальля!

– Дык няма Вам за што выбачацца перада мною! – аж зусім няёмка стала мне і я яе абняў.

– За тое, што 20 год Вы былі адзін! – не згадзілася яна і я ледзь сам стрымаў, каб не падкацілі сьлёзы.

– Ды ня быў я адзін…

– Мала было вас!

– Мала.

– Але цяпер нас многа!

– Цяпер многа!

– І цяпер мы пераможам!

– Цяпер пераможам!

Мы памаўчалі. І Натальля сказала: “Я даўно хацела папрасіць у Вас прабачэньня за тату!” Зноў даўкі камяк падступіў мне пад горла. “Дзякуй, цяпер мы разам”, – усё, што змог адказаць я і мы абмяняліся на разьвітаньне нацыянальным, родным нашым поклічам: – Жыве Беларусь! – Жыве вечна!

І я застаўся з цяжкімі думкамі пра тое, зь якой жахлівай эпохі, зь якой антычалавечай сыстэмы мы выходзім – дзеці са сьлязьмі на вачох просяць прабачэньня за ўчынкі бацькоў. Гэта цяжка і для таго, хто просіц, і нават для таго, у каго просяць, бо абодва перажываюць адно. Але яшчэ цяжэй, калі праліта нявінная кроў, калі ўжо няма ў каго перапрасіць, бо хто тады прабачыць? Але ёсьць Той, Хто прабачае, і нават прагне прабачыць – Нябесны Тата, Які дзеля нявіннай крыві Сына Свайго прабачае і правіны чалавека, і правіны народа. Былі б мы толькі гатовыя прасіць. І мне здаецца, што мы, як нацыя, ужо падыходзім да таго моманту, калі скажам: “Мы даўно хацелі папрасіць у Цябе прабачэньня!” І прабачэньне Таты зробіць нас адроджанымі людзьмі ў адроджанай краіне.

Крыніца

Храм. В Минске их больше 30. Выбран этот. ВОСКРЕСЕНИЯ ХРИСТОВА! Случайно? для тех, кто ищет знамений, Господь сегодня солнцу нимб выдал.

А еще это тот самый храм, первый настоятель которого, о. Владимир, начинал служить в Куропатах. Иконописец этого храма Анатолий Кузнецов создал целый иконостас под открытым небом – десятки икон на камнях в Куропатском лесу. А теперешний настоятель, отец Евгений – он взял на себя немалый подвиг для сегодняшнего дня. Нравственное падение власть удерживающих так глубоко, что могли и тут начать хватать людей. Так вот, отец Евгений был ответственным за связи Белорусского Экзархата со СМИ до о. Сергия Лепина. Я за 20 лет работы общалась с тремя пресс-секретарями, и все оказались светлыми и честными людьми, хотя разные до невероятности. Первым был архим. Алексий Шинкевич, его честные проповеди потрясают Минск. Хочется верить что и отца Сергия на этом посту Господь сохранит от всякой беды.

Я еще и при трех митрополитах успела поработать. Митрополит Филарет – глубочайшее почтение и любовь. Митрополит Павел – у меня многое в душе протестовало в период суда над Грозовым, и когда он не заступился за кресты в Куропатах. Но слава Богу, заступился за людей. Митрополит Вениамин. У него, наверное, еще время выбора…

Елена Михаленко

В том, что умершему нужны наши молитвы, сомнений нет, это факт. С этим никто и не спорит. Это действительно, по-христиански.
Но также по-христиански было бы заявить, что само-то убийство – тяжкий грех и уголовное преступление! И что совершившие его – подлежат суду и их совесть нуждается в глубочайшем покаянии перед Богом. И что поиск убийц – долг христианской совести и профессиональной ответственности тех, кто служит обществу, нося погоны сыщиков и следователей. И только тогда можно будет рассчитывать на выход из тупика, когда общество будет знать правду.

А пока, ему лишь врут про алкоголь в крови Романа и арестовывают врача, сообщившего подлинные данные из его медицинских документов. И вызывают в прокуратуру священников, давших нравственную оценку сносу мемориала. Якобы та способствует росту напряжённости в обществе. Само же убийство, видимо, никак не влияет на умонастроения граждан, оставляя их равнодушными и спокойными.

Что ж, для себя в видео из Всесвятского храма храма я ничего нового не услышал. Если для священника снос крестов с места расстрела жертв сталинских репрессий, это лишь повод сказать, что виноваты в этом сами кресты, а точнее – их количество, то и снос мемориала в память погибшего, пусть даже и вполне аккуратный и приличный, – нравственно безупречное деяние. Всё весьма закономерно…

Р.S. И, кстати, насколько я помню, по следам Куропатских событий в БПЦ была создана комиссия по рассмотрению вопроса о том, чем Куропаты являются для христианской памяти и молитвы. А также для выработки взвешенного и объективного отношения к ним как возможному объекту религиозного почитания. Во главе, как раз, с отцом Фёдором.
Вот интересно, есть ли у этой комиссии уже какие-нибудь результаты работы и где с ними можно ознакомиться?

Фейсбук автора

— В церковь шла, увидела колонну людей, как по людям стреляют. Ее там и задержали, вот и все, — сын Ирины Александр говорит, что в Минск его мать приезжает один-два раза в неделю, и 1 ноября приехала за обувью и решила сходить в церковь.

Ирина позвонила дочери Елене, сказала, что ее отвезли в РУВД Октябрьского района Минска. Утром 2 ноября в РУВД Александру сказали, что его мать отвезли в Жодино. К обеду он поехал в Жодино, где ему сказали, что ее отвезли в Смолевичи. В Смолевичском РУВД она была до суда 3 ноября.

Суд Смолевичского района оштрафовал ее на пять базовых за участие в несанкционированном массовом мероприятии, говорит дочь Ирины.

— Где-то в 12 часов дня вторника, пока я не знала, отпустят ее или нет, мне позвонил следователь. Он спросил, где мама, — вспоминает Елена. — Я уверена была, что это смолевичский следователь и подумала, как же так, они расследование проводят, но следователь не в курсе, где она и что она, — рассказывает Елена.

Узнав от дочери, что Ирина в Смолевичах, следователь попросил перезвонить ему, как только она вернется домой.

Через несколько часов после звонка в дом Стануль пришли мужчина и женщина, сказали, как вспоминает Елена, что занимаются уголовными делами, «ловят всяких жуликов», что им «до этой политики дела нету».

— Посмотрели, нету ли у меня флагов дома, вайбер посмотрели, полки пооткрывали, проволоки искали, — рассказывает Елена. — Как они объяснили, каждого задержанного автоматически подозревают в диверсиях с прикручиванием проводочков на железной дороге.

Елена говорит, что мать позвонила следователю, как вернулась домой. Следователь сообщил, что она подозревается по 342 статье УК РБ и сказал приехать в Минск 4 ноября.

— Мама растерялась, сказала, что приедет, — вспоминает дочь. — Потом вспомнила, что, когда в суде была, ее встретили правозащитники и познакомили с адвокатом. Она позвонила адвокату, рассказала про ситуацию. И к пяти часам они поехали к следователю в Минск. Вечером она позвонила с телефона адвоката брату и сказала, что ее увозят в Окрестина на трое суток.

Адвокат Стануль подтвердила «Медиазоне», что Ирина одна из подозреваемых по уголовному делу. По мнению адвоката, постановление вынесли незаконно, так как человек не может привлекаться и к уголовной, и к административной ответственности за одно и то же.

— По закону надо было отменять постановление суда по административному делу, потом уже решать вопрос о возбуждении в отношении нее [уголовного] дела. Вину Ирина не признала ни по административному составу, ни сейчас, — говорит адвокат.

Медиазона

И вот, к этому святому для всех белорусов месту, в урочище Куропаты, двинулось сегодня шествие. Новые изверги, внуки тех чекистских палачей, угрожая боевым оружием, пытались не пустить, остановить, запугать. Но там, где были блокированы улицы, оставались поля и перелески, холмы и увалы. И по ним сотни людей пришли сегодня в это, воистину святое место, в это расстрелянное сердце белорусской земли, чтобы напитать свои живые сердца мужеством и силой, чтобы передать эту силу и это мужество тем, кто не смог дойти.

Белые и красные цветы у лика Христа, и затеплившиеся лампады, и бело-красно-белые ленты на крестах и, главное, полные любви и веры в Правду глаза людей – вот сила, которая, совершенно наверняка ниспровергнет тирана и его жалких в своих членистых панцирях-жуках защитников.

МУЖЕСТВО, ВЕРА И ПАМЯТЬ – вот оружие, побеждающее всё, встающее на его пути. Только сохраните мужество, дорогие белорусы, соедините его с верой в победу и в Подателя победы, и тогда священная память предков даст вам силы довершить начатый путь.

Убитые в Куропатах, замученные по всей Белоруссии, по всему СССР и тогда, и до сего дня, они будут с вами, со всеми нами. Вернув им жизнь нашей памятью, мы возвращаем себе свободу, которую наши замученные предки сохранили перед самой страшной тиранией в истории человечества, свободу, которую ценой своей жизни они завещали нам, если мы будем достойны их.

Вы, пришедшие сегодня в Куропаты, достойны тех, память кого вы почтили.

ЖЫВЕ БЕЛАРУСЬ!

Фейсбук Андрея Зубова

Імпрэзу традыцыйна рыхтаваў Зміцер Дашкевіч. Але яго затрымалі і адправілі на суткі. Даследчыца беларускай літаратуры, пісьменніца і настаўніца Ганна Севярынец мяркуе, што Змітра адмыслова затрымалі напярэдадні мерапрыемства, каб перашкодзіць яго правесці. Між тым, Ноч усё роўна адбудзецца — Ганна Севярынец узяла арганізацыю на сябе.

Ганна Севярынец распавядала, што фармат сённяшняга мерапрыемства будзе адрознівацца ад папярэдніх. Вершы расстраляных паэтаў будуць чытаць не толькі літаратары, але і спартоўцы, і медыкі, і акцёры, і тэлевізійшчыкі, радыйшчыкі, і прадстаўнікі стачкамаў. Таксама ў спіс расстраляных, які зачытваецца кожны раз перад «Ноччу паэтаў», будуць далучаныя тыя, хто загінуў ужо на пратэстах.

Марыя Мартысевіч чытае свае вершы.

Наш карэспандэнт перадае, што сёлета сцэна для выступоўцаў знаходзіцца ў іншым месцы — далей ад Галгофы, бліжэй да рэстарацыі “Поедим поедим”.

На паркоўцы ля Курапатаў заўважаны машыны з дыпнумарамі Эстоніі, Вялікабрытаніі. Верагодна, дыпламаты прыехалі, каб выказаць сваю салідарнасць.

20:00. Імпрэза пачалася. Ганна Севярынец просіць людзей па магчымасці застацца пасля яе, каб абараніць тых, хто будзе збіраць апаратуру. Як заўжды, тут шмат міліцыянтаў у форме і без.

Ганна Севярынец: “Праз 80 гадоў пасля курапацкай трагедыі мы адчуваем той жа жах, які людзі адчувалі тады. Таму назва імпрэзы яшчэ адна: Курапаты-Акрэсціна”.

Імёны расстраляных пад звон зачытваюць Вольныя Купалаўцы.

Пасля імёнаў рэпрэсаваных у 1937-м прагучалі імёны Аляксандра Тарайкоўскага, Аляксандра Віхора, Генадзя Шутава і Мікіты Крыўцова, што загінулі падчас сёлетніх пратэстаў.

Наста Дашкевіч: “У 1937 годзе дзяржава знішчала класавых ворагаў. У 2020-м беларуская ўлада катуе і забівае свой народ. Тады нам так не балелі Курапаты і ГУЛАГ, як сёння баліць Акрэсціна. Мы бачым нашых збітых сваякоў — і гэта баліць. Мы ходзім па вуліцах, названых імёнамі катаў, і не звяртаем на гэта ўвагі. А ўсё гэта — звёны аднаго ланцугу. Гэта адбываецца тады, калі ўлада атрымлівпе ліцэнзію на гвалт. Але мы стаім тут, каб засведчыць, што каты будуць пакараныя, а ахвяры суцешаныя.

Наста Дашкевіч прачытала верш Надзеі Гарэцкай:

Ад крыжа ў Курапатах Да Акрэсцінскіх нар Галасіць узараты, Непакаяны шнар. І звініць кайданкамі Салідарнасці цяж Ад яроў з чарапамі Да смярдючых параш. Галасы зкатаваных І памерлых уздых Лямантуюць званамі І малітвай святых. Курапацкія стогны І Акрэсцін туга – Непазбежныя звёны Аднаго ланцуга.

Япіскап Леанід Вараненка ўпершыню ў Курапатах. Ён гаворыць, што “сэрца перарываецца ад таго, што адчувае тут. Нам трэба засвойваць гістарычныя ўрокі. Прычына цемры — покрыва маўчання. Заклік Евангелля — пакаяцца. Пакаяцца — значыць назваць рэчы сваімі імёнамі. Пакаяцца — значыць узяць адказнасць за маўчанне нашых бацькоў”.

Моліцца.

Ніну Багінскую сустракаюць апладысментамі.
— 29 кастрычніка 37-га года людзі былі вынішчаны рэпрэсіямі, падаўленне жыцця. Тут было не толькі падаўленне — было вынішчэнне нацыі. Не толькі інтэлігенцыі. Гісторыкі назвалі гэта канвеер смерці, чырвоны паток. Былі вынішчаны дзясяткі тысяч людзей. Беларусь упала на калені. Яна забыла сваю мову, нацыю. Невялікая колькасць людзей памятала пра гэта, яны працягвалі работу па адраджэнні нашай нацыі, і нарэшце, гэта адбылося напрыканцы 80-х гадоў. Але з прыходам да ўлады Лукашэнкі адраджэнне прыпынілася і пачаўся фашызм. Ён праявіўся ў тым, што людзей ізноў пачалі страляць. Зараз прыклад — арганізатары гэтай памятнай ночы альбо ў выгнанні, як Вячаслаў Сіўчык, альбо за кратамі, як Зміцер Дашкевіч. Гэта і ёсць вынішчэнне нашай нацыі. І таму я ў сваім сталым веку буду прыходзіць паўсюль, куды моладзь запрашае, бо я бачу, што яна не баіцца пашыць бчб-сцягі і выходзіць на акцыі пратэсту. Дзякуй моладзі. Жыве Беларусь!

Уладзімір Някляеў: “Я жыву ў доме, які стаіць на месцы, дзе калісьці стаяла бацькоўская хата Валерыя Маракова. Калі я штодня выходжу з хаты, я ўспамінаю яго і яго вершы. А калі я сядзеў у той жа турме, у якой у 1937-м сядзеў ён і ў якой яго расстралялі, я думаў, што можа, на гэтых нарах ляжаў ён ці нехта іншы. І я ўяўляю, як яны напружваліся, калі чулі шоргат, ведаючы, у якой краіне жывуць.

Паэт прачытаў верш, прысвечаны гэтаму.
Азіраючыся назад у жахі гісторыі, мы думаем: скончылася, гэта ўжо ніколі не паўторыцца, чалавецтва ідзе наперад. Але ў кожным руху ёсць адкаты назад. І мы зараз знаходзімся ў гэтым адкаце, калі ведаем, што нас могуць зноў расстраляць.

Але плакаць нам не час. Нам трэба змагацца, каб тое ніколі больш не паўтарылася. Жыве Беларусь!”

Усе разам спяваюць “Магутны Божа”.

Кацярына Ваданосава перад прамовай прачытала свой верш:

Страшна табе, мой дружа?..
Страшна. У зрэнках – цемра. Той, хто няпраўдзе служыць, Дулам у спіну цэліць. Ведаеш, я пад ранне Дзетак сваіх сніла: Быццам іх катавалі, Ботамі ў твар білі. Крыкам крывава-цяжкім Горла мне захліснула… Вось што было страшна. Болей я не заснула. Ну, а цяпер – ззаду Чорныя йдуць калоны. Страх – ўсё адно здрада: здрада каханым, родным. Так, нам зламаюць рукі, Так, нам растопчуць твары, Але нястрашна, слухай, – Ім не знявечыць мары. Дзеля чаго мы крочым Ускрайкам сваёй магілы? Каб нашым дзецям у вочы Смела глядзець маглі мы.

Са скрыпкай выйшла дачка Кацярыны Стэфа. Яна выконвае песню на верш Канстанцыі Буйло “Люблю наш край, старонку гэту”.

Вахту памяці прымаюць літаратары: Таццяна Нядбай, Марыя Мартысевіч, Максім Гаруноў, Дар’я Бялькевіч.

Нядбай гаворыць, што хацела б падзяліць гэтую сцэну з яшчэ чытырма арыштаванымі літаратарамі: Паўлам Севярынцам, Максімам Знакам, Змітром Дашкевічам і Дзмітрыем Строцавым. Яна чытае ўрывак з паэмы Тодара Кляшторнага “Калі асядае муць”.
Дар’я Бялькевіч чытае верш рэпрэсаванага паэта, філосафа Ігната Дварчаніна, верш сучаснага рэпрэсаванага Ігната Сідорчыка і свой уласны верш.

Наш карэспандэнт паведамляе, што ў Курапатах ужо некалькі соцень чалавек.
Максім Гаруноў чытае верш Мойшэ Кульбака. Ён распавёў, што зараз у Ізраілі яго дачка спадарыня Рая Кульбак глядзіць прамую трансляцыю Ночы расстраляных паэтаў.

Алесь Вяслаўскі выконвае песню на верш Янкі Купалы “Прарок” і песню на верш Ізі Харыка ў перакладзе Алеся Звонака “Я прачнуся”.

Вось з такім жа плакатам Зміцер Дашкевіч хадзіў на маршы пратэсту.

Варту памяці працягваюць Вольныя Купалаўцы — Зоя Белахвосцік, Яўгенія Кульпачная, Юлія Шпілеўская. Акрамя прамоваў, яны таксама чытаюць творы расстраляных пісьменнікаў.
Зоя Белахвосцік, дэкламуючы, не можа стрымаць слёз. Зрэшты, не толькі яна. Купалаўцы сыходзяць са сцэны пад апладысменты з мокрымі вачыма.

Выступае пастар Вячаслаў Ганчарэнка. “На гэтай зямлі пралілося шмат крыві. Бог чуе кроў, якая крычыць з зямлі”, — гаворыць ён.
На курапацкую сцэну выходзіць Андрэй Хадановіч з гітарай. Сярод іншага, спявае “Муры”. Людзі спяваюць разам і хлопаюць. Запалілі ліхтарыкі мабільных тэлефонаў.

Варту прымаюць навукоўцы, выкладчыкі, настаўнікі Павел Баркоўскі, Ірына Раманава, Алесь Мінаў.

Павел Баркоўскі

Павел Баркоўскі выказвае словы падзякі арганізатарам Ночы расстраляных паэтаў. “Мы зрабілі вялікую памылку напачатку 90-х, што досвед Курапатаў і расстралянага грамадства не быў асэнсаваны людзьмі”.
Чытае верш Уладзіміра Дубоўкі “Ты мне гаворыш”, прысвяціўшы яго Змітру Дашкевічу і калегам, выкладчыкам і студэнтам, якія цяпер у няволі.

Ірына Раманава чытае верш “Песня мужыка”, які ў лютым 1937 года напісаў вучань 8 класа з вёскі на Магілёўшчыне Ягор Калбееў і паслаў яго ў газету “Звязда”. За гэты верш быў арыштаваны не толькі Ягор Калбееў, але і яго бацька і двое суседзяў, якія слухалі гэты верш і не данеслі. Усе яны былі сасланыя ў ГУЛАГ. Вярнуўся толькі бацька Ягора Яфім Калбееў.

Алесь Мінаў чытае верш Уладзіміра Някляева “Апошні паэт”.

Слова мае знакаміты ксёндз Вячаслаў Барок. Зачытаў радкі верша паэта Андрэя Зязюлі, які быў каталіцкім святаром. Ён памёр у 1921 годзе, але яго імя варта згадаць, бо ён стаяў ля вытокаў нацыянальнага адраджэння Беларусі. Вячаслаў Барок заклікаў пакаяцца ў грахах камуністычнага рэжыму. Ксёндз ладзіць малітву за ўсіх памерлых і ахвяраў таталітарнага рэжыму і таго злачыннага рэжыму, які цяпер пануе на нашай зямлі.

Да мікрафону выходзіць Зміцер Бартосік.
Далей варту памяці прымаюць спартоўцы — чэмпіёнка свету па штурханні ядра Надзея Астапчук і галоўны трэнер гандбольнага клуба “Віцязь” Андрэй Якаўлеў.
Надзея Астапчук зачытвае верш, які ёй даслаў Зміцер Дашкевіч

Андрэй Якаўлеў чытае ўласныя вершы. Сярод іх — верш пра яго калег, якія маўчалі, напісаны ў сярэдзіне жніўня.

Спартсменаў праважаюць авацыямі, воклічамі “Дзякуй!” і “Жыве Беларусь!”.

Далей — студэнты: Яўгенія Субат, Паліна Забела, Крысціна Забела. Дзяўчаты чытаюць вершы расстраляных паэтаў і сучасных.

Далучаюцца мінскія дактары: Андрэй Вітушка, Андрэй Любецкі, Дзмітрый Лапцэвіч.

Да мікрафона выходзіць журналістка Наталля Лубнеўская.

З Ліды прыехаў бард Сяргей Чарняк, ён прачытаў верш.

Сяргей Мельянец, чый дзед расстраляны ў Курапатах, таксама чытае верш.

Выходзіць пастар Антоні Бокун і вакальная група царквы Ян Прадвеснік. Імпрэза ідзе да заканчэння. Гаворыць, што тут (у Курапатах) вельмі моцна адчуваеш, што ёсць святло і цемра, і нельга заставацца нейтральным.
Яны будуць спяваць песню “Паўстань”, напісаную ў 2006 годзе.

Імпрэза завяршаецца ўсеагульнай малітвай “Ойча наш”.

А каб было весялей збірацца — прыехаў Піт Паўлаў з гітарай. 

Дзіяна Серадзюк, Яна Трусіла (фота), Новы час