Офицеры секретной полиции КГБ предложили освободить заключённого католического священника, отца Генриха Околотовича, если он согласится подбросить материалы нунцию Ватикана в очевидной попытке его скомпрометировать. Он отказался. Офицеры КГБ заявили, что ещё «много раз придут к священнику в тюрьме, чтобы, возможно, он передумал», — рассказал освобождённый политзаключённый Андрей Крылов. Офицеры КГБ пытаются вербовать информаторов в религиозных общинах — как в Беларуси, так и за её пределами. «Режим пытается представить Церковь и её священников шпионами», — говорит один из религиозных лидеров.

Офицеры КГБ предложили освободить заключённого католического священника, отца Генриха Околотовича, и позволить ему вернуться в приход, если он согласится пригласить нунция Ватикана в гости и тайно подбросить ему флешку. Он отказался, сказав КГБ: «То, что вы от меня требуете, — это преступление, и я не могу предать Бога, как не могу совершить этот поступок». Офицеры КГБ заявили, что ещё «много раз придут к нему в тюрьму, чтобы, возможно, он передумал», — рассказал группе «Христианская визия» освобождённый политзаключённый Андрей Крылов.

Попытка КГБ завербовать о. Околотовича произошла в следственном изоляторе КГБ в столице Минске — либо вскоре после его ареста в ноябре 2023 года, либо летом 2025 года (см. ниже).

Сотрудникам Forum 18 не удалось связаться с офицерами КГБ в Минске. Дежурный КГБ по Могилёвской области — области, где содержится о. Околотович, — повесил трубку, когда Forum 18 позвонило 30 октября (см. ниже).

Чиновник, ответивший по телефону 31 октября в офисе заместителя уполномоченного по делам религий и национальностей Сергея Герасимени, сказал, что Герасименя недоступен. «Я не уполномочен отвечать на какие-либо вопросы», — сказал он Forum 18 и повесил трубку.

Офицеры секретной полиции КГБ (которая сохранила то же название со времён советского периода) по-видимому, участвуют в программе по обеспечению политики режима, включая сферу религии. «КГБ стремится выявлять и подавлять любые угрозы режиму», — сообщил Forum 18 один человек, внимательно следящий за религиозной ситуацией. «У него нет отдельной религиозной политики. Оно относится к приходам и религиозным общинам так же, как к бизнесам или любым другим организациям» (см. ниже).

Офицеры КГБ стремятся оказывать давление на религиозных лидеров, заставляя их подписывать обязательства о сотрудничестве и посещать регулярные встречи, где КГБ даёт им задания. КГБ особенно нацелено на религиозных лидеров, которые обучались или имели связи на Украине или в Польше, а также на тех, кто поддерживает контакты с лицами, считающимися частью оппозиции за рубежом. Кроме того, КГБ направляет шпионов в белорусские религиозные общины за границей (см. ниже).

Офицеры КГБ также пытаются вербовать информаторов внутри религиозных общин, которые будут сообщать о событиях, представляющих интерес для КГБ. Такие информаторы тайно записывают проповеди или речи на богослужениях и докладывают КГБ, если считают, что записи содержат комментарии, которые могут вызвать обеспокоенность у органов. Затем КГБ вызывает таких религиозных лидеров и спрашивает, почему они сделали те или иные высказывания (см. ниже).

КГБ может оказывать давление на религиозных лидеров, чтобы заставить их исключить из общин членов, воспринимаемых как оппозиционеры, или хотя бы отстранить их от руководящих ролей. Так, офицеры вызвали одного католического священника и потребовали, чтобы он снял одного человека с должности в приходе. Священник не хотел этого делать, но почувствовал себя обязанным попросить этого человека добровольно уйти с позиции. «Священник, обращаясь с этой просьбой, указал на ту ситуацию, в которой мы живём», — рассказал Forum 18 этот человек. Он подчинился просьбе священника (см. ниже).

Религиозные лидеры не любят говорить о каких-либо связях или контактах с секретной полицией КГБ. Некоторые стыдятся этого, опасаясь потери авторитета, если связи станут известны. Другие боятся мести режима им самим или их родственникам.

Религиозные лидеры и другие собеседники Forum 18, опрошенные в октябре, просили не называть их имена из-за чувствительности темы и страха перед репрессиями режима против них самих или других людей.

Усиление контроля режима с 2020 года

Контроль режима над обществом — включая религиозные общины — усилился после жестокого подавления протестов против сфальсифицированных президентских выборов в 2020 году.

Контроль режима над религиозными общинами ужесточился ещё больше после вступления в силу в июле 2024 года нового Закона о религии. Осуществление свободы религии или убеждений без разрешения государства по-прежнему запрещено. Все зарегистрированные религиозные общины обязаны были подать заявки на перерегистрацию до 5 июля 2025 года. Чиновники отказались предоставить подробные данные о том, сколько религиозных общин получили обязательную повторную регистрацию, а сколько — нет.

Летом 2025 года чиновники вновь допрашивали многих церковных лидеров о том, что они думают о президенте России Владимире Путине, рассказали Forum 18 их близкие. Церковные лидеры сочли такие вопросы странными. Другие отметили, что чиновники задавали аналогичные вопросы и в предыдущие годы.

КГБ «стремится выявлять и подавлять любые угрозы режиму»

«КГБ стремится выявлять и подавлять любые угрозы режиму», — сообщил Forum 18 один человек, внимательно следящий за религиозной сферой. «У него нет отдельной религиозной политики. Он относится к приходам и религиозным общинам так же, как к бизнесу или любой другой организации».

Собеседник отметил, что на местном уровне ведущую роль в проведении религиозной политики режима играют идеологические отделы местных исполнительных комитетов. Однако секретная полиция КГБ берёт на себя руководство в любой ситуации, которую режим считает угрозой или потенциальной угрозой своему правлению.

Даже если КГБ не разрабатывает саму политику режима по контролю над религиозными общинами, он играет важную роль в её реализации. «Режим пытается представить Церковь и её священников шпионами», — сказал Forum 18 один религиозный лидер, ныне находящийся за пределами Беларуси: «У КГБ одна цель: находить врагов. Режиму нужны внешние враги».

Религиозный лидер добавил, что указания по религиозной политике исходят от Администрации президента. «КГБ затем выполняет эти указания. А уполномоченный [по делам религий и национальностей] не имеет значения».

Контроль режима над обществом — включая религиозные общины — усилился после жестокого подавления протестов против сфальсифицированных президентских выборов в 2020 году, рассказали Forum 18 несколько собеседников.

КГБ пытался использовать заключённого священника, чтобы заманить в ловушку нунция?

С 2005 года католический священник отец Генрих (Геннадий) Околотович (родился 8 апреля 1960 года) служил настоятелем прихода церкви святого Иосифа в Воложине Минской области, в 75 километрах к северо-западу от Минска.

16 ноября 2023 года власти арестовали отца Околотовича и поместили его в следственный изолятор секретной полиции КГБ в Минске. Во время следствия на отца Околотовича оказывали давление, требуя оговорить католических епископов страны. Он отказался это делать.

30 декабря 2024 года Минский областной суд приговорил его к 11 годам лишения свободы по обвинению в государственной измене на закрытом процессе. Среди прочего, его обвиняли в том, что он якобы отправлял за границу информацию о военных самолётах на авиабазе недалеко от его прихода. Его также обязали выплатить огромный денежный штраф. Отец Околотович решительно отверг обвинения.

1 апреля 2025 года, за неделю до его 65-летия, Верховный суд в Минске отклонил апелляцию отца Околотовича. Заседания снова проходили в закрытом режиме. После этого его отправили в исправительную колонию в Бобруйске для отбывания наказания.

Летом 2025 года секретная полиция КГБ пришла к отцу Околотовичу в тюрьму в Бобруйске, «скорее всего, чтобы заставить его оклеветать прихожан или других клириков Католической церкви», — рассказал 13 сентября группе «Христианская визия» освобождённый политзаключённый Андрей Крылов.

Крылов сидел в Бобруйске вместе с отцом Околотовичем, а также с другим католическим священником, находящимся под стражей, отцом Анджеем Юхневичем.

Тюремные власти перевели отца Околотовича на несколько недель в следственный изолятор КГБ в Минске. Там ему дали какие-то бумаги для прочтения и, по-видимому, заставили их подписать. «Там не хватало какого-то документа, и они сказали, что не могут отправить его по почте или спецкурьером, потому что это был документ особо чувствительного, секретного характера, поэтому они повезли его туда сами», — вспоминал Крылов.

Затем тюремные власти вернули отца Околотовича в исправительную колонию № 2 в Бобруйске.

«Потом его вызвали и сказали, что к нему придёт КГБ и поговорит с ним», — рассказывал Крылов об отце Околотовиче. «Они сказали ему, что он должен миллион евро, и ты же понимаешь, что ты имеешь столько же отношения к этим самолётам и к этому миллиону евро, сколько я к балету. Это неправда, ты же знаешь, но подпиши эти бумаги. И тогда мы тебя отпустим, Околотович, и ты будешь свободен. Мы больше ничего тебе не сделаем.»

Отец Околотович рассказал Крылову, что КГБ требовало от него, чтобы после освобождения и возвращения к служению в приходе в Воложине он пригласил нунция Ватикана посетить приход. «И тайно, как будто случайно, передал бы флешку послу Ватикана. То есть создать компрометирующие доказательства против посла. Но Околотович отказался.»

Отец Околотович сказал, что сказал КГБ: «То, что вы от меня требуете, — это преступление, и я не могу предать Бога, как не могу совершить этот поступок». Офицеры КГБ заявили, что ещё «много раз придут к нему в тюрьму, чтобы, возможно, он передумал», — вспоминал Крылов.

Остаётся неясным, произошла ли попытка КГБ оказать давление на отца Околотовича, чтобы вовлечь его в заговор с целью скомпрометировать Апостольского нунция в Беларуси, во время его содержания в следственном изоляторе КГБ в Минске после ареста в ноябре 2023 года, или летом 2025 года — после того, как его перевели обратно в этот изолятор из лагеря в Бобруйске.

С 2020 по 2024 год Апостольским нунцием в Беларуси был архиепископ Анте Йозич. Папа Франциск назначил Иньяцио Чеффалиа новым Апостольским нунцием 25 марта 2025 года. Он был рукоположён в сан архиепископа 22 мая и прибыл в Беларусь в конце июня.

Остаётся неясным, каким образом КГБ намеревался скомпрометировать Апостольского нунция. Как аккредитованный дипломат, он и его сотрудники обладают дипломатическим статусом и, следовательно, иммунитетом.

Дежурный сотрудник КГБ по Могилёвской области повесил трубку, когда Forum 18 позвонил 30 октября.

Адрес для писем отцу Околотовичу и отцу Юхневичу:

213800, Могилёвская область, г. Бобруйск, ул. Сикорского, д. 1, Исправительная колония № 2 управления ДИН Министерства внутренних дел по Могилёвской области

КГБ шпионит в религиозных общинах

Многие источники сообщили Forum 18, что чиновники часто открыто посещают религиозные общины, чтобы проводить проверки и слушать, что говорится на богослужениях. Режим уже давно использует осведомителей внутри религиозных сообществ.

Офицеры КГБ также пытаются вербовать информаторов в религиозных общинах, которые будут сообщать о событиях, представляющих интерес для КГБ, а также отслеживать социальные сети религиозных лидеров.

Такие информаторы тайно записывают проповеди или выступления на богослужениях и сообщают в КГБ, если считают, что в записях содержатся высказывания, которые могут вызвать обеспокоенность у органов. После этого КГБ вызывает таких религиозных лидеров, спрашивает, почему они сделали конкретные комментарии, и угрожает им наказанием.

«Некоторые члены общины подписали документы, что будут доносить на меня», — рассказал Forum 18 один религиозный лидер. «Некоторые подписали, но мне не сказали. Другие сказали, но объяснили, что сделали это под давлением. Когда человек приходит в офис КГБ, у него нет другого выхода, кроме как подписать. Так что многие подписали.»

Когда КГБ вызвал этого религиозного лидера, офицеры «сказали, что всё про меня знают», добавил он. Офицеры приводили факты, которые могли исходить только от осведомителей.

КГБ пытается устранять предполагаемых оппозиционеров из руководящих ролей в религиозных общинах

Согласно репрессивному новому Закону о свободе религии, вступившему в силу 5 июля 2024 года, лица, внесённые либо в «Список организаций и лиц, причастных к террористической деятельности», либо в «Список граждан Республики Беларусь, иностранных граждан или лиц без гражданства, причастных к экстремистской деятельности», не могут быть руководителями или основателями зарегистрированных религиозных организаций.

Лидеры религиозных общин, среди рядовых членов которых есть люди, воспринимаемые режимом как оппозиционеры, оказываются в трудном положении. КГБ может вызвать религиозных лидеров и попытаться получить от них сведения об этих людях, либо потребовать, чтобы они исключили таких людей из религиозной общины или, по крайней мере, сняли их с любых руководящих должностей.

Несколько лет назад КГБ вызвал одного католического священника и потребовал, чтобы он снял предполагаемого оппозиционера с должности в приходе. Священник не хотел этого делать, но почувствовал себя обязанным попросить этого человека добровольно уйти с позиции. «Священник, озвучивая эту просьбу, сослался на ту ситуацию, в которой мы живём», — рассказал Forum 18 этот человек. Он подчинился просьбе священника.

КГБ с подозрением относится к лидерам, обучавшимся в Украине и Польше

Режим имеет напряжённые отношения с несколькими соседними странами, включая Польшу на западе и Украину на юге. Отношения режима с Россией на востоке остаются близкими.

Секретная полиция КГБ особенно обеспокоена религиозными лидерами, которые обучались в семинариях и колледжах в Украине или Польше и затем вернулись служить в религиозных общинах в Беларуси. «Священники, которые учились в Украине или Польше, находятся под более пристальным надзором», — сообщил Forum 18 один человек, который знает ситуацию с религиозными сообществами.

«Протестанты и греко-католики, обучавшиеся в Украине, находятся под подозрением», — рассказал Forum 18 один белорус, живущий за рубежом.

Большинство греко-католических священников получили своё богословское образование в семинариях на западе Украины — в сердце Украинской греко-католической церкви.

Некоторые протестантские пасторы учились в протестантских колледжах на Украине после обретения независимости в 1991 году.

Некоторые православные священнослужители также проходили обучение в Украине.

Один религиозный лидер, который ранее учился в Украине, был задержан несколько лет назад за административное правонарушение. В обмен на прекращение дела КГБ вынудил его подписать соглашение о сотрудничестве.

Многие римско-католические священники ранее обучались в университетах или католических семинариях в соседней Польше. Режим Александра Лукашенко оказывал давление на Римско-католическую церковь, требуя сократить количество польских священников, служащих в белорусских приходах, и готовить больше клириков в семинарии в Гродно.

Похоже, секретная полиция КГБ не испытывает серьёзной обеспокоенности в отношении религиозных лидеров — особенно православных священнослужителей, — которые обучались в России.

КГБ подозревает лидеров, имеющих контакты с предполагаемыми оппозиционерами за рубежом

Секретная полиция КГБ особенно обеспокоена деятельностью религиозных лидеров, которые выезжали за границу — особенно в страны Западной Европы — и которые, по мнению КГБ, имели там контакты с людьми или организациями (политическими, культурными или религиозными), которых режим считает частью оппозиции.

Среди таких зарубежных религиозных организаций — белорусский приход Вселенского Патриархата в столице Литвы, Вильнюсе. Настоятели прихода, священники отец Георгий Рой (в отношении которого в Беларуси возбуждено уголовное дело, и который по запросу Беларуси был внесён в список разыскиваемых лиц в России в 2024 году) и отец Александр Кухта, покинули Беларусь в апреле 2023 года. Оба затем вышли из юрисдикции Московского Патриархата, и их принял Вселенский Патриархат. Они создали приход в Вильнюсе, проведя своё первое богослужение (в Пасхальное воскресенье) в лютеранской церкви в апреле 2023 года. Позднее приход нашёл собственное помещение в центре города.

20 октября 2023 года Барановичский районный и городской суд признал Telegram-канал белорусского православного прихода в Вильнюсе «экстремистским». Ровно через неделю Инспекция по надзору за телекоммуникациями заблокировала доступ к этому Telegram-каналу на территории Беларуси на основании решения Министерства информации, как указано на сайте Инспекции.

КГБ шпионит в религиозных общинах за границей

Секретная полиция КГБ также имеет шпионов в религиозных общинах, обслуживающих белорусов за пределами страны, — сообщили Forum 18 религиозные лидеры, находящиеся за рубежом. Их задачей, по-видимому, является передача информации о людях, которых режим считает своими противниками — будь то лидеры или члены общин, — а также о любых оппозиционных высказываниях или планах.

«Экстремистские» группы, СМИ, сайты

Правозащитные организации — такие как «Вясна» и Human Constanta, — а также независимые медиа входят в число многочисленных групп, которые суды, Министерство внутренних дел или секретная полиция КГБ объявили «экстремистскими».

Любой, кто делится, копирует или ставит отметку «нравится» под материалом с сайта, признанного «экстремистским», рискует быть наказанным по статье 19.11 Кодекса об административных правонарушениях («Распространение, производство, хранение и перевозка информационной продукции, содержащей призывы к экстремистской деятельности или пропагандирующей такую деятельность»).

Любой, кто присоединяется к деятельности такого сайта или предоставляет ему информацию либо интервью, рискует быть наказанным по статье 361-1 Уголовного кодекса («Создание или участие в экстремистской организации») или статье 361-4 («Поддержка экстремистской деятельности»).

Режим объявил «экстремистскими» и заблокировал множество новостных сайтов и каналов в социальных сетях, связанных с религией.

Правозащитники из различных христианских церквей Беларуси создали группу «Христианская визия» в сентябре 2020 года — на фоне протестов против сфальсифицированных президентских выборов — с целью документировать нарушения свободы религии и вероисповедания, а также других прав человека. (В настоящее время группа зарегистрирована в Литве под названием Christian Vision for Belarus.)

18 августа 2023 года Инспекция по надзору за телекоммуникациями заблокировала доступ в Беларуси к сайту «Христианской визии» на основании решения Министерства информации, как указано на сайте Инспекции.

Между августом 2023 и мартом 2024 года несколько судов признали «экстремистскими» Telegram-канал «Христианской визии» (дважды), а также страницы организации в Instagram, Facebook, Twitter, «ВКонтакте» и «Одноклассниках», включая её логотип.

1 апреля 2025 года секретная полиция КГБ признала «Христианскую визию», её сайт и все социальные сети «экстремистскими» и запретила их. Также были названы трое связанных с группой людей: Наталля Василевич, Наталля Гаркович и Дмитрий Корнеенко. (Все трое — православные христиане, находящиеся за пределами Беларуси.) Решение вступило в силу с момента издания. 8 апреля Министерство внутренних дел внесло организацию в список «экстремистских» организаций.

Ни КГБ, ни МВД, ни суды никогда официально не уведомляли «Христианскую визию» о признании её «экстремистской». «Мы узнали об этом только тогда, когда обновили списки [экстремистов]», — рассказала Forum 18 в мае православная теологиня и правозащитница Василевич, координаторка группы.

23 января 2024 года Барановичский районный и городской суд признал «экстремистским» Telegram-канал «Христиане против войны». Через месяц Инспекция по надзору за телекоммуникациями заблокировала доступ в Беларуси к этому Telegram-каналу на основании решения Министерства информации, как указано на сайте Инспекции.

В июле 2024 года Министерство информации внесло независимый католический новостной сайт Katolik.life в список «экстремистских». В августе 2024 года суд Минской области признал «экстремистским» Telegram-канал Katolik.life. Через месяц Инспекция по надзору за телекоммуникациями заблокировала доступ к этому каналу в Беларуси на основании решения Министерства информации, как указано на сайте Инспекции.

27 августа 2025 года решением Ленинского районного суда Гродно Министерство информации внесло в список «экстремистских материалов» все страницы Katolik.life и «ЗГомеля Католiк», «Гомель Католiк» в социальных сетях (включая X, Instagram, Threads, Telegram, «ВКонтакте» и Facebook). Это также касается любых логотипов, наклеек или изображений с брендингом Katolik.life.

15 марта 2025 года Лиозненский районный суд Витебской области признал «экстремистской» страницу Facebook «Малітва за Беларусь». Страница — последнее обновление на ней было в марте 2021 года — публиковала молитвенные обращения, связанные с различными событиями, особенно в преддверии Дня Воли (отмечаемого белорусами, не поддерживающими режим, 25 марта). 20 октября Инспекция по надзору за телекоммуникациями заблокировала доступ к этой странице в Беларуси на основании решения Министерства информации, как указано на сайте Инспекции.

Массовые запреты интернет-ресурсов также включают те сайты, которые не полностью посвящены религиозной тематике, но содержат некоторые религиозные материалы.

Среди них — новостные сайты, а также онлайн-библиотеки литературы. Один из таких сайтов, описывающий себя как «белорусская интернет-библиотека» и включающий раздел с электронными книгами о религии и религиозных вопросах, — kamunikat.org. Центральный районный суд Минска признал его «экстремистским» 26 сентября. 20 октября Инспекция по надзору за телекоммуникациями заблокировала доступ к этому сайту на территории Беларуси на основании решения Министерства информации, как указано на сайте Инспекции.

Лукашэнка заявіў, што будзе “задаволены, калі новы пасланнік Папы Рымскага будзе такі, як Ёзіч”. І ў гэтым планё Ёзіч сапраўды быў вельмі зручным для рэжыму. Пакуль Касцёл у Беларусі публічна заступаўся за праўду, справядлівасць і жыццё, харват Ёзіч піў з уладамі шампанскае і выступаў ад імя беларусаў-каталікоў па БТ. Замену такому нунцыю сапраўды будзе цяжка знайсці.

Першае меркаванне не надта папулярнае – многія сапраўды чакалі ад Ватыкана больш выразнай маральнай пазіцыі ва ўмовах палітычнага крызіса. А Антэ Ёзіч з’явіўся ў Беларусі ў вострую фазу крызісу легітымнасці Лукашэнкі – і стаў першым заходнім амбасадарам, які ўручыў дыктатару даверчыя лісты. Ён таксама выклікаў хвалю абурэння вядомым відэа, дзе чаркаецца з Лукашэнкам шампанскім – і гэта на фоне беспрэцэдэнтага гвалту, беззаконня і рэпрэсій, якія закранулі Беларусь.

«Хрысціянская візія» паслядоўна крытыкавала і палітыку Ватыкана ў дачыненні да Беларусі ў цэлым, і асобныя дзеянні ці бяздзеянні ягонага прадстаўніка ў Беларусі. Не заўсёды мы былі задаволеныя і зваротной сувяззю, якую атрымлівалі з нунцыятуры.

Цяпер жа, калі кадэнцыя амбасадара падыйшла да сканчэння, прыйшоў час паглядзець на дзейнасць Антэ Ёзіча ў Беларусі іншымі вачыма.

Успомніць, што ён змог наведаць палітзняволеную Вольгу Залатар. Сёння таксама стала вядома пра вызваленне па памілаванні хворага чацвёртай стадыяй анкалагічнага захворвання Паўла Кучынскага, каталіка з Маладэчна, а таксама шэрага іншых людзей, якія былі ў гуманітарным спісе, па якім працаваў, дамагаючыся вызвалення, Ватыкан.

Арцём Ткачук піша:

Арцыбіскуп прыехаў у Беларусь у вельмі гарачы перыяд. Мітрапаліта Тадэвуша Кандрусевіча не ўпусцілі ў Беларусь і ён быў выгнанцам, мірныя пратэсты адбываліся ў “нядзельным” фармаце, а рэпрэсіі набіралі абароты. Відавочна што на пачатковым этапе яму трэба было разабрацца ў сітуацыі каб намацаць новую рэчаіснасць якая чакала беларускі Касцёл.

Падаецца, што нунцый змог супакоіць улады і абнізіць парог сістэмнага ціску на Касцёл. Разам з гэтым супакойваючы эмоцыі мясцовых каталікоў, ён падштурхоўваў іх да працягу “звычайнай” місіі – назавем гэта рэлігійнай дзейнасцю якая не напружвае ўлады. У 21-22 гг. пачалі аднаўляцца пілігрымкі, фестывалі і фокус Касцёла сканцэнтраваны на грамадска-палітычнай сітуацыі ў 20-21 гг. паступова пашыраўся на іншыя сферы жыцця.

Пасля 4 гадоў працыі нунцыя Ёзіча, святароў, ужо не кажучы пра свецкіх католікаў і проста людзей добрай волі, працягваюць арыштоўваць, саджаць, выклікаць на прафілактычныя гутаркі і банальна тэрарызаваць. Усё гэта толькі сведчыць, што Касцёл застаецца нязручнай структурай для ўладаў, а значыць аўтаномнай. На выпаленым полі грамадскіх арганізацый, Касцёлу застаецца стаяць і трымаць удар.

Не сакрэт што ўвесь час нунцый працаваў па тэме палітвязняў, гуманітарным спісе. Напрыканцы яго кадэнцыі людзей пачалі выпускаць, аднак усе дэталі застануцца для архіваў. Гэтаксама як і шэраг іншых пытанняў – персанальных, арганізацыйных, культурніцкіх – пра якія, на жаль, не шмат можна сказаць публічна.

Адной рэчы мне асабіста не хапіла ў нунцыі. Нейкай сардэчнасці да людзей, сімвалаў ці жэстаў. Тое, ва што ўмеў калісьці нунцый Гуджэроцці – вышыванку апрануць ці прытуліць бабуляў перад Імшой. Нашым людзям так не хапае сардэчных кіраўнікоў, а ад нунцыя заўжды чакаюць нейкі прамень дабрыні.

У любым выпадку жэсты застаюцца жэстамі, але без учынкаў усё гэта мёртвае. Нунцый адпрацаваў 4 гады ва ўмовах “спаленай вёскі” – патушыць усё было немагчыма. Трэба было ратаваць тое, што можна было ўратаваць. І рыхтавацца ды існавання ў новых умовах. Не з перагорнутай старонкі. А працягваць пісаць на той самай.

Як заўважыла «Хрысціянская візія», партал епіскапату Catholic.by стаў часцей асвятляць удзел Мітрапаліта ў афіцыйных мерапрыемствах. Апошняя такая публікацыя тычылася ягонай прысутнасці на вайсковым парадзе з нагоды афіцыйнага Дня незалежнасці (вызвалення Мінска ад нацысцкай акупацыі). Прычым, каталіцкі іерарх упершыню паказаўся на публіцы з чырвона-зялёнай стужкай, сімвале падтрымкі дзеючай улады. Стужка была прычэплена на сутане, што супярэчыць традыцыям Касцёла. Арцыбіскуп Станеўскі сфатаграфаваўся ў такім выглядзе з прадстаўнікамі іншых канфесій і рэлігій на карысць прапагандысцкаму наратыву аб быццам бы адзінстве беларускага грамадства і ўсеагульнай падтрымкі ўлады.

Ідэалагічныя рысы былі і ў прамовах Мітрапаліта ў Будславе. Ён тройчы ўзгадаў аб 80-годдзі вызвалення Беларусі ад нацыстаў – гэтая дата культывуецца прапагандай для маніпуляцый аб «генацыдзе беларускага народа» і ачарнення Захаду, выкарыстоўваецца як нагода для тлумачэння грамадству разрыву сувязей з краінамі Еўропы.

Арцыбіскуп Станеўскі рабіў уступы перад святымі Імшамі ў Будславе і акрамя ўзгадак пра дзяржаўнае свята ўжыў прапагандысцкі пасыл пра «мірнае неба». Прывітаўшы пілігрымаў, перад святой Імшой ён заявіў:

«Таксама сёння мы ў гэтым месцы дзякуем Богу за нашу незалежнасць, за 80 год вызвалення ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, за тое што вы маглі гэтыя дні крочыць пад мірным небам».

У гаміліі на начной Імшы адзначыў:

«У гэтым месцы, калі адчуваем прысутнасць нашых братоў і сясцер, дачок і сыноў нашай Бацькаўшчыны, адзначаючы Дзень незалежнасці і 80-годдзе вызвалення, успамінаючы мінулыя трагічныя падзеі і перамогу над злом, на вусны ціснецца вокліч: “Хто ж як Бог”».

Ва ўступным слове на галоўнай святой Імшы Мітрапаліт у чарговы раз узгадаў гэту дату, калі агучыў інтэнцыю Эўхарыстыі:

«За народ, каб мы і далей маглі жыць пад сонечным, але мірным небам. Сёлета адзначаем, як і кожны год, Дзень незалежнасці, але ў гэтым годзе асаблівую дату – 80 год вызвалення, і важна таксама каб мы былі свабоднымі і вызваленымі ад граху».

Акрамя таго, на пачатку начной святой Імшы старшыня епіскапату ўжыў лозунг Аляксандра Лукашэнкі, пад якім прайшоў Усебеларускі народны сход, і які актыўна прасоўвае прапаганда:

«Падчас гэтых урачыстасцяў мы – бо час выбраў нас – хочам аддаць нашыя сэрцы, як мы кажам, у няволю Найсвяцейшага Сэрца Езуса».

Дарэчы, паводле інфармацыі «Хрысціянскай візіі», менавіта арцыбіскуп Станеўскі наказаў святарам, якія ладзяць дзіцячыя летнікі, увесці ў іх праграму элементы мілітарысцкага «патрыятычнага выхавання» і наведваць помнікі Другой сусветнай вайны. Прыклады, як дзеці моляцца каля абеліскаў з чырвонымі зоркамі, ужо з’явіліся ў фотасправаздачах некаторых парафій.

У той жа час вернікі ў Будславе не пачулі ні ад Мітрапаліта, ні ад іншых іерархаў важных, хоць бы завуаліраваных словаў падтрымкі церпячых ад палітычнага ціску, тым больш, што многія сем’і вернікаў закранулі рэпрэсіі. Не было нават малітвы за двух каталіцкіх святароў, супраць якіх узбуджаны крымінальныя справы па палітычных матывах.

Нічога не сказаў на гэты конт нават намёкам Апостальскі нунцый арцыбіскуп Антэ Ёзіч, які завяршыў служэнне ў Беларусі, таму, здавалася б, мог больш канкрэтна выказацца аб праблемных момантах. Аднак у ягонай вельмі дыпламатычнай прамове вобразы былі настолькі тонкімі, што ўлавіць іх сэнс было цяжка:

«Дамы, якія мы будуем, могуць быць вялікімі і прыгожымі, калі ў нас ёсць добры прыбытак. Але калі адносіны ў нашым шлюбе, сям’і, паміж роднымі і ў грамадстве парушаюцца, нашы дамы становяцца бяздушнымі будынкамі без радасці. У такіх дамоў няма будучыні».

Варта адзначыць, аднак, прамову самага маладога біскупа Беларусі, нядаўна прызначанага Генеральнага вікарыя Гродзенскай дыяцэзіі Уладзіміра Гуляя. Ягоныя словы ва ўступе да першай святой Імшы Будслаўскага фэсту падаліся шчырымі, характарызаваліся патрыятызмам без ідэалагічнай прымесі, выклікалі давер:

«Богу Усемагутнаму, Уладару Сусвету даручаю будучыню нашага Каталіцкага Касцёла, нашага народа і нашай Бацькаўшчыны, любай сэрцу Беларусі. Каб Бог валадарыў у нашых сэрцах, каб мы заўсёды крочылі шляхам збаўлення, каб чалавек заўсёды перамагаў зло дабром, крыніцай якога ёсць Найсвяцейшае Сэрца Збаўцы».

8 декабря 2023 года

Католический верующий из Молодечно Павел Кучинский был задержан 26 января 2022 года за критические комментарии в интернете и помещен под стражу. 7 июня 2022 года судом Вилейского района был приговорен к 5 годам лишения свободы в колонии усиленного режима по следующим статьям Уголовного кодекса: ст. 369 (оскорбление представителя власти), ст. 389 (угроза в отношении судьи); ст. 368 (оскорбление президента Беларуси); ст. 391 (оскорбление судьи или народного заседателя); ст. 364 (угроза применения насилия в отношении представителя власти). 2 сентября 2022 года в рамках апелляционной жалобы Минский областной суд сократил срок на три месяца лишения свободы — до 4 лет и 9 месяцев, но при этом добавил штраф в размере 120 базовых величин (1570 евро). 13 апреля 2022 года группа «Христианская визия» уже принимала заявление в связи с лишением политзаключенного Павла Кучинского доступа к жизненно важной медицинской помощи. С тех пор ситуация со здоровьем верующего, который страдает серьёзным онкологическим заболеванием – лимфома Ходжкина 4 степени, только ухудшилась, он получил первую группу инвалидности.

Павел Кучинский нуждается в безотлагательном освобождении по гуманитарным основаниям. Несмотря на то, что ему оказывают медицинскую помощь – вместо колонии Павла направили в республиканскую больницу в Колядичах для прохождения курса химиотерапии – данное лечение не является достаточным, в связи с чем болезнь прогрессирует. По заявлению врачей, Кучинскому необходима трансплантация костного мозга, которую невозможно осуществить в условиях заключения. Ради спасения своей жизни, чтобы иметь возможность дальнейшего лечения, отсутствие которого может привести к его преждевременной смерти, 29-летний молодой человек обратился с прошением о помиловании на имя Александра Лукашенко, однако данное прошение так и не было отправлено адресату. Каждый день промедления может стоить Павлу Кучинскому жизни.

Мы выражаем обеспокоенность состоянием здоровья Павла Кучинского и недоступностью для него необходимой своевременной терапии прогрессирующего онкологического заболевания, в частности, трансплантации костного мозга.

Мы просим уголовно-исполнительный орган, в юрисдикции которого находится Павел Кучинский, принять все необходимые меры для обеспечения политзаключенного необходимой своевременной медицинской помощью в полном объеме в соответствии с рекомендациями его лечащего врача, в том числе, возможностью трансплантации костного мозга.

Мы просим действующую власть в Беларуси освободить Павла Кучинского по гуманитарным основаниям – тяжелая болезнь и инвалидность, или по крайней мере заменить ему наказание на не связанное с лишением свободы, или предоставить ему условно-досрочное освобождение от отбывания наказания в связи с необходимостью получения медицинской помощи.

Мы обращаемся к Конференции католических епископов Беларуси и просим способствовать привлечению внимания к ситуации католического верующего Павла Кучинского и ходатайствовать перед властями об обеспечении его необходимой пастырской и медицинской помощью, включающей трансплантацию костного мозга.

Мы также просим представителя Святого Престола в Беларуси — Апостольского нунция архиепископа Анте Йозича — предпринять все возможные дипломатические усилия для получения исчерпывающей информации о ситуации находящегося в заключении по политическим мотивам католического верующего Павла Кучинского, а также для обеспечения его прав, в том числе права на получение необходимой медицинской помощи, отсутствие доступа к которой угрожает стать причиной преждевременной смерти.

Мы обращаем внимание мирового христианского сообщества на ситуацию католического верующего Павла Кучинского и призываем к солидарности и молитве.

Візіт нунуцыя ў МЗС адбыўся праз тыдзень пасля арышту кс. Генрыха Акалатовіча.

Рабочы Рух даводзіць, што кс. Лашук быў галоўным лаббістам надання тытула Рыцара Камандора папскага Ордэна Грыгорыя Вялікага. Ініцыятыва прыводзіць у доказ асабістае хадайніцтва кс. Ігара Лашука да нунцыя Антэ Ёзіча аб наданні Аляксандру Зайцаву Ордэна св. Грыгорыя. У гэтым дакуменце святар распавядае, што ведае Зайцава амаль 13 год. Апошні ахвяраваў на будаўнічыя праекты Касцёла істотныя сумы – на рэканструкцыю касцёла ў в. Багданава, в. Прасці і Стоўбцах 585 тыс. даляраў. Паводле хадайніцтва кс. Лашука, наданне рыцарскага тытула “натхніць Аляксандра Зайцава і іншых людзей добрай волі не толькі дапамагаць Касцёлу матэрыяльна, але і ўзрасці ў веры”.

“Рыцар Зайцаў разам са сваімі дарадцамі прыйшлі да высновы, што большасць еўрапейскіх суддзяў прытрымліваюцца каталіцкага выравызнання. Калі прадэманстраваць ім пабожнасць і заступніцтва рыма-каталіцкай Царквы, то можна спадзявацца на больш прыхільны вынік суда”, – распавялі крыніцы Рабочага Руха.

Гэта пацвярджаецца фактамі, што да пазова па аспрэчванні санкцый хацелі далучыць пасведчанне аб абвяшчэнні Аляксандра Зайцава Рыцарам Камандорам Ордэна Святога Грыгорыя Вялікага. Таксама паведамляецца, што да пазова хацелі далучыць пісьмовае апостальскае бласлаўленне папы Бэнэдыкта XVI з 2011 г. і пасведчанне аб наданні Рыцарскага Крыжа Ордэна «За заслугі перад Венгрыяй».

Разам з гэтым трэба адзначыць, што ўзгаданае благаслаўленне папы Бэнэдыкта XVI не з’яўляецца нейкім выключным дакументам. Падобнае благаслаўленне кожны можна набыць у адмысловым кіёску ў Ватыкане ці праз інтэрнэт за невялікае ахвяраванне.

Расследвальнікі даводзяць, што кс. Ігар Лашук і раней дапамагаў абыходзіць санкцыі Зайцаву. У верасні 2021 г. святар заснаваў кампанію «АЛІС МА». Аляксандр Зайцаў, уласнік Брэміна Груп, пасля гэтага пачаў перапісваць частку ўласнасці кампаніі на «АЛІС МА». Рабочы Рух атрымаў у распараджэнне дакумент ад 17-га верасня 2021 г., паводле якога ў аэрадрома Орша змяняўся арандатар – паводле праекта распараджэння Прэзідэнта РБ гэта права павінна было перайсці ад Брэміна груп да АЛІС МА. Брэміна Груп на той момант ужо былі пад санкцыямі ЕС. У лістападзе 2022 г. гэта распараджэнне было падпісана.

Рабочы Рух даводзіць, што кс. Ігар Лашук імаверна з’яўляецца татам двух хлопчыкаў 2010 і 2013 г.н. і мае пастаянныя сувязі з іх мамай, Савіцкай Таццянай 1979 г.н. Сыны Савіцкай маюць прозвішчы “Лашук”, а імёны па бацьку “Ігаравіч”. Паводле базы АІС Пашпарт – татам абодвух хлопчыкаў з’яўляецца Лашук Ігар Станіслававіч. Пры гэтым у Рэспубліцы Беларусь ёсць толькі адзін чалавек з такім прозвішчам, імем і імем па бацьку.

Паведамляецца, што паводле базаў дадзеных, з 2007 па 2020 г. Таццяна Савіцкая выязджала з кс. Ігарам Лашуком за мяжу як мінімум 25 разоў. Паводле пашпартных базаў кс. Ігар Лашук разам з Таццянай і малодшым сынам на легкавым аўто ездзілі ва Украіну, а летам 2012 г. яны разам ляталі ў Балгарыю. Пасля нараджэння другога сына, Лашук Ігар выязджаў з Таццянай Савіцкай і абодвума хлопчыкамі супольна выязджалі за мяжу як мінімум 10 разоў. Таксама ў распараджэнні Рабочага Руху патрапіла просьба кс. Ігара Лашука ў якой ён хадайнічае перад паслом Славакіі аб звальненні Таццяны Савіцкай ад консульскага збора за візу.

Рабочы Рух звяртаўся ў курыю Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі і ў апостальскую нунцыятуру ў Мінску з просьбай праверыць вышэй агучаныя факты. Адказу з установаў яны не атрымалі. Арганізацыя паведаміла, што звернецца з вынікамі гэтага расследавання ў дыкастэрыю веравучэння Апостальскай Сталіцы з патрабаваннем правесці расследаванне, пазбавіць святарства кс. Ігара Лашука і навесці парадак у курыі Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

Акрамя тэалагічных развагаў, іерархі звярталі ўвагу на сучасныя грамадска-палітычныя катаклізмы. Біскупы не казалі наўпрост пра беларускія праблемы, аднак многія іх думкі відавочна адносяцца да лакальнага кантэксту. Нунцый Ёзіч у сваім лісце задае рытарычнае пытанне: “Колькі зняволеных усё яшчэ не могуць вярнуцца дадому і сустрэцца са сваімі блізкімі”? Віцебскі біскуп Буткевіч заклікаў “перастаць пагражаць і адмовіцца ад насілля і гвалту”. Гродзенскі біскуп Кашкевіч таксама казаў пра неабходнасць адмовіцца ад нянавісці і абуджэнні жадання бачыць у іншым чалавеку брата, а не ворага “якога трэба перамагчы“.

Арцыбіскуп Кандрусевіч традыцыйна падрыхтаваў найбольш грунтоўны ліст. Іерарх звяртае ўвагу, што ад роспачы і безвыходнасці “людзі замыкаюцца ў сабе” і ў выніку ўпадаюць у “безвыходнасць і адчай”. Мітрапаліт эмерыт працытаваў вядомае выказванне “мы не выбіраем часу, у які нам выпала жыць, але выбіраем спосаб таго, як жыць у ім” і заклікаў “ні ў якім выпадку не ісці на кампраміс за злом, але жыць у праўдзе”. Акрамя іншага арцыбіскуп заклікаў да “нацыянальнага духоўнага ўваскрашэння”.

Арцыбіскуп Станеўскі напрыканцы Пасхальнай Вігіліі ўжо традыцыйна дзякаваў “дзяржаўным уладам”. Сёлета акрамя Лукашэнкі, ён выразіў падзяку таксама і Наталлі Качанавай.

@christianvision

– Валерыя, як бы вы ацанілі ў духоўным вымярэнні розніцу паміж усім, што адбывалася да і пасля 2020 года? І ці ёсць яна?

– Безумоўна, у 2020 годзе я адчувала прысутнасць Духа Божага на маршах і падчас дваровых сустрэч. Але такое адбывалася і раней, напрыклад, у 2006 годзе на Плошчы Каліноўскага (так назвалі Кастрычніцкую плошчу ў Менску ўдзельнікі акцыі. – Рэд.), там таксама было моцнае адчуванне, што «Хрыстос сярод нас», як падчас калектыўнай малітвы. І тады, і ў 2020-м, было адчуванне, што не проста так адзін аднаго любілі людзі, дапамагалі, адчувалі еднасць. Хрысціяне заўсёды такое адчуваюць і разумеюць як дзеянне Духа Божага.

– Ці можаце падзяліцца духоўным досведам падзей 2020 года? Як вы як праваслаўная перажывалі здраду свайму народу амаль усіх епіскапаў і святароў?

– Як праваслаўная хрысціянка я перажыла гэта нашмат раней, чым у 2020 годзе. Для мяне больш важныя былі сведчанні нашага цудоўнага праваслаўнага епіскапа з Гародні Арцемія і тых святароў, якія не маўчаць і да гэтага часу падтрымліваюць зняволеных. Мне, напрыклад, у турму збіраў пасылку праваслаўны святар. Вельмі складана цяпер святарам, вернікам прасцей. Вернік можа ў царкву пайсці, а можа не пайсці і памаліцца дома. Праўда, тады чалавек не атрымае Еўхарыстыі, прычасця, якое асвячаецца ў царкве. Але «нацягваць» афіцыяльную царкву на Царкву Хрыстову складана, гэта тое самае, шо нацягваць, як кажуць, «саву на глобус», бо Дух дыхае там, дзе хоча. Я калі я хадзіла ў царкву пасля 2020 года ў Беларусі, то рабіла гэта разам з аднадумцамі ў Хрысце, малілася за пакаянне тых, хто называе сябе пастырамі ў Царкве і пры гэтым дабраслаўляе гвалт або здае, як гэта нядаўна адбылося, падлеткаў Следчаму камітэту…

– А што вы адчулі, калі даведаліся пра гэты выпадак?

– Шкада, што мітрапаліт не наведвае ўстаноў пенітэнцыярнай сістэмы, магчыма, ён не разумеў, куды здае гэтых дзяўчат. Безумоўна, яны зрабілі глупства. Але мітрапаліт як хрысціянін, тым больш як епіскап, лепш бы запрасіў на гутарку, даведаўся, чаму яны так зрабілі, а не здаваў у лапы сістэмы, якая зламае і іх, і іх жыццё. Думаю, ён адчуў пасля, што так не варта было рабіць.  Калі цяперашні мітрапаліт быў проста манахам, сустракаліся з ім у Жыровічах. Мне здаецца, што гэты чалавек мо і неблагі, але проста не на сваім месцы. 

– Хто вас духоўна натхняў падчас і пасля падзей 2020 году і чаму?

– Мяне натхнялі не канкрэтныя асобы, а тое, што пачало адбывацца ў 2020-м – першыя чэргі (каб паставіць подпісы за вылучэнне альтэрнатыўных кандыдатаў. – Рэд.), выгнаныя з участкаў назіральнікі, якія ўсё роўна спрабавалі падлічваць людзей, што прыйшлі галасаваць. Тое, што людзі ў дзень выбараў чакалі вывешвання вынікаў галасавання – раней такога ніколі не было. Тады кожная падзея была значнай. Я, як і іншыя людзі, якія даўно ў пратэсным руху, глядзела з недаверам на новых вылучэнцаў, а на выбарах галасавала супраць усіх. Я ўвогуле забрала бюлетэнь дадому, бо з 2000-х гадоў была назіральніцай на выбарах і ведала, што бюлетэняў не лічаць. 

– Які для вас быў самы светлы момант за гэтыя два з паловай гады?

– Мяне вельмі натхнілі жанчыны з кветкамі на першым тыдні пратэстаў 2020 года, а таксама першы нядзельны марш… Я помню, што плакала 16 жніўня, калі пабачыла колькасць людзей – гэта было нешта ашаламляльнае. Тады адчула, што я не дарма змагалася 20 гадоў.

– Хто вас затрымліваў?

– Мяне затрымлівалі супрацоўнікі КДБ, а не ГУБАЗІКу. Таму мяне пры затрыманні не білі і не прымушалі «каяцца» на камеру. Я б, вядома, адмаўлялася гэта рабіць, і тады б мяне пабілі. Мне пашанцавала, кадэбісты больш інтэлектуальна развітыя асобы. З імі нават можна было паразмаўляць. Дарэчы, пахваліліся мне, што нядаўна былі ў музеі КДБ у Вільні… Мяне непрыемна здзівіла, што беларускія кадэбісты атрымліваюць візы ў ЕС і спакойна яго наведваюць. Яны не давалі мне нармальна сабрацца (я была толькі прачнуўшыся), патрабуючы пароль ад тэлефона, ведаючы, што калі мяне забяруць у турму ў такім выглядзе, я там буду пакутаваць.

– Ці чакалі вы, што вас затрымаюць у 2022 годзе?

– Я, у прынцыпе, да гэтага была гатова маральна (а фізічна, як высветлілася, не). У свой час я запісвала ўспаміны вязняў ГУЛАГу, а таксама добра ведала, у якой краіне я жыву. Першай думкай, калі пачалі ламаць дзверы, было скінуць да заводскіх наладаў тэлефон і разбіць ноўтбук. Яны пачалі збіраць «экстрэмісцкія» матэрыялы падчас вобшуку, кніжкі, і  выкладваць на падлогу. А ў мяне побач з ложкам знаходзілася кніжка аўтарства Васіля Быкава «Сцяна» 1998 года выдання з аўтографам аўтара, якую я перачытвала. Ляжу я з зашпіленымі кайданкамі за спінай і думаю: няўжо яны забяруць гэтую дарагую майму сэрцу кнігу?… Але, дзякуй Богу, не забралі. Чамусьці кадэбісты вельмі ўзрадаваліся, калі знайшлі феерверк, які застаўся з мінулага году, сфатаграфавалі яго разам з бел-чырвона-белым парасонам, які ляжаў у мяне дома. Я разумела, што 25 гадоў, як Аўтуховічу, мне не дадуць, а гадоў на 15 маглі б «закатаць», каб захацелі.

– Што яшчэ памятаеце з дня затрымання? Як вас перавозілі?

 – Я не крычала, не супраціўлялася, жартавала, нават запыталася, чаму раней па мяне не прыходзілі. А кадэбісты адказалі, што пакінулі мяне «на дэсерт»… Шчыра кажучы, я была б вельмі рада, варта было б адсядзець і некалькі гадоў, калі б сапраўды яны больш нікога не забіралі, каб я была апошняя… На жаль, яны падманулі – арышты адбываюцца штодня. Калі мяне везлі ў т.зв. «стакане», нас было ў ім чацвёра – я, не вельмі тонкая, а таксама яшчэ трое, у тым ліку нехудая жанчына сталага веку. На Акрэсціна ў мяне здарылася першая панічная атака, і я страціла прытомнасць.

– Раскажыце, калі ласка, пра побыт на Акрэсціна.

– На Акрэсціна – жудаснае месца. Нават калі цябе там не б’юць, усё роўна катуюць. У нас у камеры на дваіх было 6-7 чалавек – без матрацаў, без сродкаў гігіены, адзінае, што выдавалі, гэта туалетную паперу (чаго, кажуць, у ЦІП на Акрэсціна не было). Нават памыць галаву было праблематычна – было толькі дзягцярнае мыла, якое не толькі смярдзіць, але і пасля карыстання ім страчваеш ледзь не палову валасоў.

– Ці падсаджвала адміністрацыя ў камеру асацыяльных асоб, як расказваюць іншыя палітвязні?

– Так, на выходныя нам «падкінулі» т.зв. «працоўную камеру», жанчын-алкагалічак, якія працуюць удзень на сметніках, адбываючы адміністрацыйнае пакаранне, і жанчыну пад уздзеяннем наркотыкаў. У выніку ў нашай камеры плошчай 3-4 кв. м. апынуліся 19 чалавек. Такое катаванне доўжылася з суботы да панядзелка, бо жанчын з «працоўнай камеры» на выходных на працу не вывозяць. Я адразу, як прывялі гэтых усіх людзей, знепрытомнела. Да панядзелка мы «гулялі ў тэтрыс» – нават на падлозе не было магчымасці ўсім легчы. Дзякуй Богу, што, калі людзі пачалі траціць прытомнасць, ахова адчыніла акно. Праз некалькі дзён, адразу пасля яшчэ аднаго прыступу, мяне павялі на першы допыт да следчага.

– А ці аказвалі  зняволеным медыцынскую дапамогу?

– Ёсць тры ці чатыры лекары на Акрэсціна, яны прысутнічаюць на штодзённых т.зв. праверках. Існуюць выключэнні, праўда, рэдкія, але, як правіла, лекары дапамогі ніякай не аказваюць. На «Валадарцы», напрыклад, ёсць лекар, які заслужыў мянушку Вася-канавал, бо на ўсе просьбы і заявы, нават хворым на ковід, раіў займацца спортам.

– У чым яшчэ вы заўважылі асаблівую «ўвагу» да палітычных?

– Скажу, што многія жахі Акрэсціна, якія адбываюцца і сёння, ужо апісалі шматлікія былыя сядзельцы яшчэ з 2020 года. Дадам, што з палітычных матываў там сядзяць нават людзі, якія ніколі не хадзілі на маршы. Напрыклад, са мной на Акрэсціна сядзела жанчына, якой на працы падаравалі кніжку Святланы Алексіевіч. Далейшы лёс жанчыны мне невядомы. Я была моцна ўражана, што садзяць жанчыны за 60 гадоў, і за каментары, і за маршы. Людзей у сталым веку не шкадуюць, як і іншых, мы дзень дамагаліся меддапамогі жанчыне, у якой здарыўся прыступ. Атрымліваецца, чалавек можа за час чакання хоць нейкай дапамогі ўвогуле памерці.

– Ці трапляліся вам за гэты час людзі ў сістэме, якіх можна назваць «жывымі духоўна»?

– Не буду называць імёнаў, але нават на Акрэсціна ёсць пара чалавек, якія ставяцца да вязняў па-людску, а на «Валадарцы» такіх большасць (і нават не ўсе там «ябацькі», дарэчы). Але жахаў, «нелюдзяў» і на Акрэсціна, і на «Валадарцы», хапае. 

– Валерыя, а якія ўражанні на вас пакінуў Пішчалаўскі замак як гістарычны будынак, які стаў сведкай рэпрэсій беларусаў (і не толькі) розных эпох?

– Гэтаму замку праз 2 гады будзе 200 гадоў. Калі нас вадзілі на прагулкі, у пэўным сэнсе, як гістарычны будынак ён нават нечым натхняў – неба было прыгожым, хоць і ў падвойную «клетачку». У тых дворыках натхнялі вежы і птушкі. Так і запомніўся. Будынак закансерваваны, не выкарыстоўваецца з таго часу, як абрынулася адна з вежаў у 2008 годзе. Палітвязень Андрэй Кім некалі расказваў мне, што ён акурат маліўся ў замку ў той час, калі абрынулася гэтая вежа.

– Ці можна сказаць, што мур часткова «рухнуў»?

– Часткова так, але ў якасці вязніцы выкарыстоўваюцца сутарэнні. Калі першы раз мяне павялі гэтымі сутарэннямі ў камеру (гэта ж цэлы лабірынт!), было такое пачуццё, што адтуль больш не выйду.

Наша камера 8-3 знаходзіцца ў будынку стайняў ХІХ ст. У будучыні гэта будзе музейная камера імя Марфы Рабковай, бо яна там прасядзела практычна 2 гады, што вытрымаць амаль немагчыма. Уся «Валадарка» павінна стаць музеем. Другі паверх там адселены, гэта т.зв. «псіхушка». Ёсць «шанхай» – акурат тыя сутарэнні, праз якія нас вадзілі на прагулкі. Там, кажуць, страшныя камеры, у іх сядзяць да 30 чалавек. Толькі ў дзвюх камерах, калі мяне вялі па калідоры, былі адчынены «кармушкі». Як людзі там сядзяць, я не ведаю: усё пракурана, паветра не хапае катастрафічна нават у калідоры. Жанчыны сядзяць максімум па 12 чалавек. Мужчынам нашмат цяжэй.

– Каго вы найчасцей успаміналі з рэпрэсаваных, якія прайшлі праз гэтую турму ў Менску па вул. Валадарскага?

– Мяне прывезлі туды ў «Ноч расстраляных паэтаў», з 29 на 30 верасня 2022 г. І я адразу стала ўспамінаць, каго трымалі ў гэтай турме. У «Амерыканцы» усе 132 чалавекі, якіх расстралялі ў тую страшную ноч, не змясціліся б. Я потым распытала ў спецыялістаў, аказалася, сапраўды, каля 30 чалавекі з расстраляных тады сядзелі тут. У замку сядзелі паўстанцы і 1830-га, і 1863-га, і Карусь Каганец, і Дунін-Марцінкевіч, і Якуб Колас. Успамінала я і тых, хто сядзеў у іншых вязніцах, чые ўспаміны я запісвала, і, вядома, маю ўлюбёную Ларысу Геніюш. Дзякую, дарэчы, адной маёй сяброўцы, якая змагла перадаць мне яе фотаздымак як фота «бабулі», назваўшы паэтку так, як называлі яе ў апошнія гады жыцця…

– Як вас сустрэлі ў камеры на «Валадарцы”?

– Як толькі пачулі маю беларускую мову, урачыста ўручылі стосік «Нашай гісторыі». Зверху ляжаў апошні нумар, бо пасля яго часопіс не выходзіў. У гэтым нумары быў артыкул, прысвечаны 140-гадоваму юбілею Коласа, які адзначаўся ў тыя дні. Гэта было першае, што я там прачытала. 

– Як вы даведаліся, што вас прызналі палітзняволенай?

– Я не ведала, здагадвалася, асабліва па неймавернай колькасці пасылак, пераводаў ды іншай падтрымкі. Але скажу, што вельмі нямногія хочуць быць у спісе палітвязняў. Усе баяцца за сваіх сваякоў, дзяцей, за тых, хто застаўся на волі. Людзі баяцца, што знаходжанне ў гэтым спісе ім нашкодзіць. І калі цяпер больш за  1720 палітвязняў (паводле кааліцыі праваабаронцаў «Dissidentby» – Рэд.), то ў рэальнасці гэтую лічбу, думаю, можна смела памнажаць на чатыры. У маёй камеры з 5-7 «палітычных» толькі я і Маша Рабкова былі ў спісе палітвязняў. А садзяць жа і сем’ямі – мужа з жонкай, дачку з маці, якія лічацца «падзельнікамі», што ўзмацняе іх «віну».

– Як вы і вашы сукамерніцы атрымлівалі інфармацыю пра ваенныя падзеі? Якія ў турме настроі наконт вайны?

– Настроі ў палітвязняў адны… У некаторых камерах, у тым ліку ў нашай, быў тэлевізар. Зразумела, колькасць каналаў абмежаваная. Мы мусілі глядзець прапагандысцкія перадачы, і многія навіны мы даведваліся з таго, што праскоквала ў Грышы Азаронка, ён, так бы мовіць, «злівае» вельмі шмат інфармацыі, нават уключае кавалкі з прэс-канферэнцыі са Святланай Ціханоўскай. Машы Рабковай да пачатку студзеня даходзіла  расейская «Независимая газета», дзе былі больш-менш адэкватныя матэрыялы і пра вайну ва Ўкраіне, і пра беларускія падзеі. Інфармацыю таксама даносілі адвакаты.

Запомнілася – калі сталі паказваць прапагандысцкі ролік, што нібыта ў Херсоне ўкраінцы кагосьці расстрэльваюць, то мы зразумелі, што украінскае войска вызваліла Херсон. І ўся «Валадарка» перастуквалася – «Херсон узялі! Херсон узялі!».  Гэтае адзінае, на што ў турме можна спадзявацца. Раней спадзяваліся на амністыю, калі зразумелі, што гэта фікцыя, сталі спадзявацца на іншае, на украінскае войска і нашых хлапцоў-каліноўцаў. Бо зараз амністыі – гэта для крымінальнікаў, іх месцы вызваляюць для палітычных. А без надзеі ў турме не выжыць.

Мы глядзелі на Раство па старым стылі рэпартаж з мінскага Свята-Елісавецінскага манастыра, і калі Лукашэнка стаў гаварыць пра вяртанне «беглых», мы падумалі: а раптам выпускаць пачнуць? Толькі, каб пачалі выпускаць, трэба, каб спынілі «браць», але ж людзей арыштоўваюць штотыдзень шмат…

– Ці чулі вы званы Свята-Петра-Паўлаўскага сабора?

– Не. Быццам на Вялікдзень нехта чуў, расказвалі. Нават на прагулцы я не чула, хоць і прыслухоўваліся. З нашай камеры людзі вельмі хацелі пачуць званы на Каляды ў снежні. Маша Рабкова казала, што раней можна было пачуць званы Чырвонага касцёла (у дакумэнтах імя Рабковай Марыя, але ў публічнай прасторы яе ведаюць як Марфу. – Рэд.).

– Ці атрымлівалася маліцца, чытаць Евангелле?

– Кожную раніцу, як малілася, я даставала абразкі Маці Божай Вастрабрамскай і Жыровіцкай, а таксама ўжо згаданы мной партрэт Ларысы Геніюш. Я, збіраючыся дома ў турму, ухапіла Новы Запавет, а гэтыя абразкі ляжалі ў ім. Я яго чытала штодня. Таксама мне перадалі яшчэ адзін асобнік, яго гарталі сукамерніцы. У турме папулярная т.зв. “варажба на кнігах». І асабліва для гэтай справы пасуе Евангелле.

– Ці падбадзёрвала гэта людзей?

– У пэўным сэнсе так. Мяне асабіста натхніла. Калі мяне прывезлі на “Валадарку», я трапіла ў т.зв. “адстойнік». Я там была адна, магла хадзіць, і там мне аддалі Новы Запавет, які не аддавалі на Акрэсціна. Я, памаліўшыся, адкрывала старонкі Святога Пісьма. Першае, што мне трапілася – гэта гісторыя з Апостальскіх Дзеяў (12 раздзел), як Анёл вывеў Пятра з вязніцы. Пасля мне трапіўся яшчэ адзін натхняльны кавалак. А трэцім разам мне трапіўся кавалак з Святога Пісьма пра тое, як турма разбурылася, пакаяўся турэмшчык і апостал Павел быў вызвалены з вязніцы (Дзеі Апосталаў, раздзел 16. – рэд.). І я адразу адчула, што маё зняволенне ненадоўга. Мяне гэта натхніла вельмі моцна. А ці натхняла Слова Божае іншых людзей?.. Па-рознаму.

– Ці бывалі ў камеры канфліктныя сітуацыі?

– Калі на «Валадарцы» у камеры, па нормах разлічанай на чатырох, утрымліваюцца восем розных жанчын, здараецца рознае. Уявіце, што каля шасці раніцы ўстаюць восем чалавек, якія карыстаюцца адной прыбіральняй і адной ракавінай. Я мела, як я лічу, духоўнае выпрабаванне ў пэўным сэнсе. І на Акрэсціна, і на «Валадарцы» са мной сядзела жанчына з вельмі моцным характарам, якую я чамусьці вельмі моцна раздражняла. Яна мяне «гнала», учыняла скандалы, але я за яе малілася, старалася не рэагаваць на яе агрэсію і аддавала справы на Божую волю. Мне было важна захаваць свой унутраны стан, не крыўдзіцца, не злаваць.

– Як Ларыса Геніюш, «захоўваць свой духоўны хрыбет»?..

– Мне да яе вельмі далёка. А вось Марфа Рабкова, думаю, можа стаць побач. Гэта вельмі моцны чалавек, чалавек-крэмень. Але ёсць і адрозненні Марфы ад Ларысы Геніюш – для Марфы, як зрэшты і для ўсіх хрысціян, больш важны канкрэтны чалавек, а не нацыя. Яна праваабаронца ва ўсім, ставіцца да ўсіх аднолькава, незалежна ад артыкула, – і да палітычных, і да непалітычных, усім імкнецца дапамагаць. Беларускасць для яе не самакаштоўнасць. Яе продкі, дарэчы, паходзяць з гомельскіх старавераў. Як мне падалося, Маша не вызнае сябе хрысціянкай, каб «не пакрыўдзіць», як праваабаронца, людзей іншых рэлігій, поглядаў, ці, напрыклад, геяў. Але пры гэтым з малітваў, якія ёй прысылалі ў лістах у 2020-м, 2021-м (і каталіцкай традыцыі, і праваслаўнай), Марфа шмат што перапісала ў асобны сшытачак і моліцца кожную раніцу. Я таксама ў яе перапісала тое, што мне лягло на сэрца. Там была нават малітва за вязняў ГУЛАГу… Адну малітву я склала сама. Я малілася за вязняў, за Беларусь, за Ўкраіну.

– Ці адчувалі вы малітоўную падтрымку сваіх сяброў?

– Безумоўна! Я думаю, дзякуючы іх малітвам я і выйшла з турмы, таму што гэта сапраўды цуд. Улічваючы тое, што неймаверную колькасць людзей саджаюць ні за што, мяне было за што пасадзіць надоўга. Як гаварыла Маша Рабкова, жыць трэба так, каб атрымаць ад рэжыму 15 гадоў. Але, паводле супрацоўнікаў КДБ, якія мяне арыштоўвалі, я яшчэ на тое «не заслужыла». Я ведаю, што выйшла дзякуючы толькі малітвам усіх сяброў і знаёмых. Аднойчы мне дайшоў ліст ад сяброўкі, што знаёмы епіскап моліцца за мяне ў Ерусаліме. Таму магу сказаць, што малітвамі Царквы Божай я і выйшла з таго сутарэння, як апостал Пётр з Анёлам. Я адразу, трапіўшы туды, моцна адчула малітоўную падтрымку.

– Што вас натхняла ў турме?

– Моцна натхняла, што зусім побач сядзіць нобэлеўскі лаўрэат Алесь Бяляцкі – за сем камер ад мяне… Тое, што ўразіла надзвычайна – гэта колькасць перадач, пераводаў, увага. Я, праўда, уяўляла, што мяне будуць падтрымліваць сябры, знаёмыя, людзі, якія ездзілі са мной у вандроўкі. Але падтрымлівалі і зусім незнаёмыя людзі. Лісты, праўда, даходзілі вельмі рэдка, але мне даходзілі і ад несваякоў. 

Аднойчы ўразіла, як на прагулцы дачка, што сядзела з намі, пачула з суседняга дворыка голас сваёй маці, з якой яны сядзелі ў розных камерах. Тады мы ўсім дворыкам спявалі: «Пусть мама услышит, пусть мама придёт, пусть мама меня непременно найдёт»… Падобна, што мама пачула, хоць нам і дасталася ад надзіральніц за гэты акт. Момант быў надзвычай шчымлівы.

– Ці здараліся прыемныя нечаканасці падчас вашага зняволення?

– Такім можна лічыць усё, што даходзіць звонку. Турэмшчыкі нічога каляднага не аддалі з дасланага сябрамі – ні зорачак, ні яловых галінак, толькі калядныя пернікі. Мне аднойчы перадалі крэм з «калядным» пахам глінтвейну.  Так што такім чынам я «частавала» сукамерніц, прапаноўвала «наліць». Прыемна, калі трапляюць прыгожыя, смачныя дробязі, якія вязень любіць. Прыемнымі нечаканасцямі былі перадачы забароненага – так, аднойчы нам перадалі хатні пірог, падобны на калядны кекс… Там такія ўмовы, што амаль усё добрае – самая прыемная нечаканасць.

– Вы сустрэлі ў турме Раство. Ці ўдалося неяк адзначыць?

– Святы ў турме – гэта асобная тэма. Я, напрыклад, на прагулцы спявала сама сабе калядкі. На жаль, я не надта добра спяваю. Мяне трохі затыкалі, але я адказвала, што таксама хацела б пачуць іх не ў сваім выкананні, але іншых варыянтаў пакуль няма. Я нават хацела зрабіць куццю, але прапанова не прайшла.

Але што хачу засведчыць. І Каляды, і іншыя святы, асабліва Новы год у турме – гэта страшны час. Самы страшны – навагодні «шмон». Яго праводзяць раз на год, у нас у камеры ён быў 30 снежня. Па нядзелях, на святы любяць прыязджаць пазапланавыя праверкі з Дэпартамента выканання пакаранняў.

Гэта, безумоўна, усё скрадзеныя святы. Я там правяла таксама свой дзень народзінаў і даведалася, як рабіць турэмны торцік. На Новы год у нас было «шампанскае» – газаваная мінералка і шыпучая вітамінка.

Адна дзяўчына ў камеры добра малявала і зрабіла кожнаму да Новага года паштоўку: са зверанятамі, падобнымі на таго, каму паштоўка прызначалася. Таксама яна малявала «меню», адзін такі малюнак я забрала з сабой – для будучага музею. Намаляванае меню выглядала значна лепш, чым тое, чым нас кармілі…

– Ці спадзяваліся  вы на візіты духоўных асоб?

– Тады, калі я была на «Валадарцы», ужо не было візітаў (магчыма, былі да 2020-га). Напэўна, нават калі б іх і арганізоўвалі, “палітычных» не запрасілі б. Быў яшчэ адзін цуд: мая сяброўка адкрыта напісала мне ў лісце, які дайшоў: «Давай табе арганізуем візіт нунцыя Антэ Ёзіча». Мы нават з Марфай Рабковай троху смяяліся на гэтую тэму. Маша расказвала, што раней ў гэтай камеры сядзела Анжаліка Борыс, да якой не тое што нунцыя, а нават простага каталіцкага святара не дапусцілі. Я не была б супраць візіту нунуцыя, але больш хацела, каб наведаў праваслаўны святар, пажадана не «ябацька».

Сто гадоў таму, яшчэ да рэвалюцыі, у вязняў «Валадаркі» была магчымасць наведваць і праваслаўную службу, і каталіцкую. Ёсць сведчанні, што некаторыя беларусы хадзілі і туды, і туды. І калі іх пыталіся, ці ты праваслаўны, ці каталік, то адказвалі: «Я беларус». А цяпер на «Валадарцы» няма такой магчымасці. У калоніях гэта ёсць. Дзяўчаты, якія сядзелі са мной, хто атрымаў вырак на пазбаўленне волі, дамаўляліся, што ў калоніі сустрэнуцца ў нядзелю каля царквы…

– Што вы можаце сказаць сваім кáтам, абвінаваўцам, пракурору, суддзі? Ці памятаеце вы іх па імёнах?

– Не скажу, што памятаю ўсіх, але памятаюць дакументы, яны захаваліся, асноўныя фігуранты там зафіксаваныя. Яны ўсе – людзі-функцыі, людзі сістэмы, яны баяцца з яе выйсці. Людзі сістэмы ўсведамляюць, што калі падымуць голас супраць яе, апынуцца там, дзе мы, і ім будзе яшчэ горш, чым нам. Гэтыя людзі нібыта ўсё разумеюць. Мне ім няма чаго сказаць, яны не пачуюць. Я магла б сказаць тым, хто мяне затрымліваў, супрацоўнікам КДБ. Яны, у пэўным сэнсе, служаць там па пакліканні. Яны лічаць, што гэтая сістэма найлепшая, прынамсі для іх.

У мяне дома, напрыклад, калі мяне затрымлівалі, быў з пэўных прычын вэрхал, а яны хваліліся, што ў іх дома парадачак, прыгожа. І ў Менску на праспекце чысценька, але свабоды няма, турмы поўныя. Але я лічу, што галоўнае, каб не было бардаку ў галаве. І сапраўдную свабоду гэтая сістэма не заменіць. Госпад мацнейшы. Раней ці пазней гэтая сістэма ўсё адно рухне.

Я б сказала: «Мы вас не ненавідзім. Мы б хацелі, каб вы зразумелі, дзе ёсць праўда. Каб вам было дадзена пакаянне, а не пакаранне. Але ўсё адно яно будзе, бо так уладкаваны свет, ніхто яго не пазбегне, так бывае ў кожнага чалавека. Калі ты на баку зла, «сунуў пальцы ў разетку», то не наракай на Бога, што цябе ляснула токам. Не мы вас будзем караць, вас жыццё і Госпад пакарае, адплата будзе. Нават не з нашага боку, палітвязняў. Напрыклад, Маша Рабкова не хоча, каб яе каты сядзелі так, як сядзіць яна. Я спадзяюся, што яны будуць сядзець у лепшых умовах. Мы рэфармуем пенітэнцыярную сістэму.

– Вы цяпер на волі. Якія б словы вы хацелі перадаць усім, хто застаўся ў турмах, калі б гэтыя словы змаглі дайсці?

– Надзея Раманаўна Дземідовіч, якая атрымала ў свой час 25 гадоў ГУЛАГу, напісала кнігу «Век так не будзе». Гэта словы яе маці, якія яна сказала падчас арышту сваёй дачкі: «Трымайся, век так не будзе».

Трэба не страчваць веры, надзеі. Спадзявацца на Бога. Там можна выжыць, толькі маючы духоўны стрыжань… Трэба максімальна захоўваць сябе духоўна і фізічна. І чакаць вызвалення.

– Што вы хацелі б сказаць людзям, якія застаюцца ў Беларусі?

– Я вельмі баюся і малюся за нашых людзей. Я разумею, што нехта мусіць застацца. Дзякуй вялікі ўсім, хто застаецца, за падтрымку, і прашу далей падтрымліваць максімальна палітвязняў. Можна нават 5 рублёў перавесці на рахунак вязню, і гэта будзе ўжо моцнай падтрымкай, знакам, што пра людзей не забыліся. Там у «атаварцы» ўсё роўна амаль няма чаго купляць, але важна заставацца салідарнымі.

– Што вы будзеце рабіць на волі, апынуўшыся ў Літве?

– Я буду працягваць рабіць тое, што рабіла, у сферы культуры, а таксама дапамагаць, чым змагу, палітвязням. Ну і, вядома, маліцца і чакаць, калі можна будзе вярнуцца ў Беларусь. Я выбрала Вільню, бо гэта самы блізкі горад да Менску, які бліжэй да яго за любы беларускі абласны цэнтр. Можна, сказаць, Вільня амаль эміграцыяй не лічыцца, бо гэта нашая гістарычная сталіца.

Дапамагчы Валерыі можна, пералічыўшы сродкі на наступны рахунак

1) на рахунак paypal — тут.
2) банкаўскім пераводам:

Атрымальнік:
Christian Vision for Belarus
IBAN: LT543500010015775044
SWIFT/BIC: EVIULT2VXXX
Назва банка: Paysera LT, UAB
Адрас банка: Pilaitės pr. 16, Vilnius,
LT-04352, Lithuania
Прызначэнне плацяжа: For Valieryja Charnamortsava

Перадусім іерарх падзяліўся назіраннем, што лёс беларусаў не быў лёгкім ані ў мінулым, ані сёння: “Ён (народ) спазнаў нямала трагедый і пакут ад розных захопнікаў і рэжымаў, якія ў свой час яму навязваліся, на што людзі мала маглі паўплываць”. Спасылаючыся да сучаснасці, нунцый адзначыў эканамічныя здольнасці беларусаў, рэалізацыя якіх “апошнім часам сутыкаецца са шматлікімі цяжкасцямі з-за сур’ёзнага палітычнага крызісу і санкцый, што падрываюць эканоміку”.

Кажучы пра санкцыі, арцыбіскуп Ёзіч падкрэсліў, што “Святы Пасад падтрымлівае дыпламатычныя адносіны з Беларуссю, каб даць грамадству надзею і новыя шляхі для палітычных рашэнняў на міжнародным узроўні”. Ён дадаў, што Ватыкан неаднаразова выступаў у падтрымку нашай краіны і ў мінулым, каб паспрыяць развіццю і дабрабыту беларускага грамадства. З гэтай нагоды ён выразіў меркаванне, што ўлада ў сваю чаргу можа “больш супрацоўнічаць з рэлігійнымі лідарамі і вернікамі, падтрымліваць іх і задавальняць іх патрэбы, каб тыя маглі лепш выконваць сваю рэлігійную місію”.

Каментуючы сітуацыю з адабраннем Чырвонага касцёла ў мінскіх вернікаў, нунцый адзначыў, што не ўспрымае гэтае здарэнне як “рану” для мясцовых парафіян, але як “інцыдэнт, які расследуецца ўладамі”. Разам з тым дзякуе ўладзе, што тая “перадала гістарычную Магілёўскую катэдру ў бязвыплатнае карыстанне католікам, якія дагэтуль павінны былі плаціць штомесячную арэнду”.

На пытанне пра стаўленне Папы Францішка да Беларусі, арцыбіскуп Ёзіч адказаў, што “Святы Пасад вельмі ўважліва сочыць за тым, што адбываецца ў краіне”. Разам з тым, са слоў нунцыя вынікае, што ў дадзены момант Пантыфік “больш заклапочаны суседнімі краінамі і вельмі засмучаны тым, што адбываецца ва Украіне”.

Іерарх таксама ахарактарызаваў беларусаў як міралюбівы, творчы, працавіты народ і выразіў захапленне рэлігійнасцю моладзі, якая адкрыта сведчыць пра вызнанне Хрыста.