«Мяне затрымлівалі пяць разоў»

Якім для мяне быў 2020 год? Мы жылі ў Мінску, я працаваў у вялікім гандлёвым цэнтры. Усё было добра. 

Я тады актыўна ўключыўся ў рух супраціву. Быў у штабе Віктара Бабарыкі, быў каардынатарам па Савецкаму раёну Гомеля. І пасля гэтага пачаліся непрыемнасці.

Мяне затрымлівалі пяць разоў. Спачатку, калі мы падавалі хадайніцтвы за Бабарыку пасля яго арышту, нас усіх звезлі на пару гадзін ва РУУС, потым затрымлівалі па адміністратыўках, сядзеў суткі. На працы далі зразумець, што лепш звольніцца. І мы з’ехалі ў Гомель, бо мы з жонкай адтуль родам.

«Няхай будуць праклятыя Пуцін і Лукашэнка, няхай будзе праклятая вайна»

Нейкі час мяне не чапалі, толькі часам міліцыя званіла. А калі пачалася вайна, я прачнуўся і напісаў пост пра гэтую сітуацыю. Факт гэтай агрэсіі мяне раззлаваў да глыбіні душы, і ў мяне ва Украіне шмат сваякоў – браты, цёткі, дзядзькі. Напісаў у тым пасце, што няхай будуць праклятыя Пуцін і Лукашэнка, няхай будзе праклятая вайна, назваў іх брыдотамі і напісаў, што ненавіжу.

У 2022-м я напісаў гэты пост, а ў 2023-м мяне па ім арыштавалі, гэта было 23 сакавіка. Я тады толькі нядаўна прыехаў з рэйса. Усё было як звычайна: ранкам мы прачнуліся, селі з дачкой глядзець мульцік пра нейкага Ральфа. 

Грукаюць у дзверы, жонка адчыніла – кажа, там міліцыя. Я выйшаў. Там быў губазікавец, ён пачаў здалёк – маўляў, робім абыход для прафілактыкі, зараз яшчэ з’явяцца мае калегі. А «калегі» аказаліся ў масках АМАПу.

Далей было сілавое затрыманне. І мяне павезлі па ўсіх тых пакутах, як звычайна: у РУУС, ГУБАЗ, потым у ІЧУ.

«Нас вадзілі як смяротнікаў»

Следчы паказаў агромністую справу на мяне, яна па сутнасці складалася з раздруковак маіх пастоў. Казаў – маўляў, цябе Бог беражэ, вось колькі ўсяго на цябе было, а ты ўсё павыдаляў. Я сапраўды ў вольны час выдаляў пасты, якія мне падаваліся спрэчнымі, але той пост пра вайну вырашыў пакінуць. Выдаляць яго – мяжа, якую мушу не пераходзіць.

Хацелі яшчэ мне прыпісаць артыкул пра распальванне міжнацыянальнай варажнечы, але спыніліся на іншым артыкуле, пра абразу прэзідэнта.

Самым цяжкім з таго, што давялося зазнаць за кратамі, было гомельскае ІЧУ. Там жылі клапы, і штодзень трэба было мяняць камеру. Нас вадзілі як смяротнікаў – рукі ў кайданках за спіну, нахіліцца глыбока ўніз і ісці.

Яшчэ і рэбры балелі. Калі мяне затрымлівалі, амапаўцы з нагі ўдарылі мне па грудзях, вынік – вывіх рэбраў. Потым яны мяне павезлі ў бальніцу, бо мяне з болем у рэбрах не прымалі ў ІЧУ. Але ў бальніцы зрабілі здымак і потым адпусцілі, і тады ў ІЧУ мяне ўжо ўзялі. Потым недзе паўтары-два месяцы не мог нармальна ляжаць праз боль у рэбрах.

У гомельскім СІЗА, якое Аляксандр некалі сам асвячаў: «Праспяваў велікодныя трапары і дабраславіў стол»

А потым было гомельскае СІЗА. Неяк я там знаходзіўся ў вялікай камеры, чалавек на 8-9. Быў Вялікдзень. А мы да гэтага часу ўжо перазнаёміліся, і хлопцы ведалі, што я раней быў святаром. Дык яны мяне папрасілі, каб мы разам памаліліся і каб я дабраславіў іх велікодны стол. Казаў ім, што я ўжо не ў царкве і не веру так, як мушу верыць для гэтага, а яны ўсё роўна прасілі зрабіць ласку – маўляў, ты ж быў святаром.

Паклалі на стол што ў каго было, некаму сваякі перадалі яйкі, булкі. Мы ўсталі вакол гэтага стала, паклалі рукі на плечы адзін аднаму. Чытаў “Ойча наш”, і яны паўтаралі за мной, потым я яшчэ праспяваў велікодныя трапары і дабраславіў стол, яны сказалі “амінь”. 

Мы селі на гэтую велікодную трапезу, білі яйкі – рабілі “біткі” па народнай традыцыі. Адсвяткавалі, хлопцам вельмі спадабалася. Потым яны гэта ўспаміналі, дзякавалі, што я ім Вялікдзень зладзіў.

Іронія лёсу, што ў пачатку нулявых, калі я быў маладым святаром, гомельскае СІЗА мяне запрашала туды. І я хадзіў там з абразом і святой вадой, асвячаў тыя камеры, калідоры, кабінеты. А потым сам і трапіў у гэтае СІЗА.

«За кратамі штодзень нагадваў сабе, што трэба застацца чалавекам»

Беларуская турма – гэта такая сканцэнтраваная мадэль сістэмы кіравання ва ўсёй краіне, за кратамі бачныя ўсе яе мінусы. Там уключаюцца чалавечыя нізкія памкненні. Часта супрацоўнікі, якія не могуць сябе кантраляваць, там губляюць галаву, думаюць – калі яны маюць уладу, могуць рабіць усё, што жадаюць. Мяне там не білі, але я шмат бачыў, што адбывалася з іншымі хлопцамі.

Турма адкрывае чалавека, паказвае, хто ты. Табе далі ўладу, і што ты з ёй будзеш рабіць? 

Увесь час, як я там быў, я сабе штодзень нагадваў, што трэба застацца чалавекам і не азлабіцца. Разумею, што злосць, якая часта прэ з людзей – гэта наступства іх слабасці, бо яны не ўмеюць сябе кантраляваць і не бачаць сітуацыю цалкам. Магчыма, у іншых абставінах яны прызналі б свае памылкі.

Што датычыць палітвязняў, я імі ганарыўся, мне было прыемна з імі камунікаваць. Турма ў Беларусі – месца, дзе сабраныя і найгоршыя, і найлепшыя людзі краіны, і палітвязні – якраз найлепшыя. 

Я імкнуўся паводзіць сябе там дастойна, хацеў, каб палітвязні выглядалі дастойна перад іншымі людзьмі. Імкнуўся не дапускаць там ад сябе слабасці, але там шмат хто сябе так трымае.

Беларуская турма расчалавечвае? Канечне, і калі ў цябе няма прынцыпаў, гэта адбываецца вельмі лёгка. Там ствараюць такія ўмовы, калі, напрыклад, міліцыя можа нацкоўваць вязняў адзін на аднаго, калі ім нешта не спадабалася.

Там цяжка праяўляць чалавечыя адносіны, дабрыню. Падзяліўся ты нечым – гэта абавязкова ўспрымуць так, быццам ты слабак, якога лёгка падмануць. Да цябе зноў пойдуць з просьбамі, і калі ты будзеш ім нешта даваць, цябе будуць успрымаць як несур’ёзнага. Калі ты хочаш, каб цябе паважалі, не давай тое, што ў цябе просяць, пакуль тыя вязні гэта не заслужаць.

Калі не шануеш, што ў цябе ёсць, то і іншыя не будуць гэта шанаваць.

На волі я не разумеў, чаму людзі за кратамі так лёгка ідуць на тое, каб ускрыць вены. А калі сам туды трапіў, я перастаў для сябе выключаць такі варыянт. Гэта робіцца не для таго, каб скончыць жыццё самагубствам, а таму што гэта часам апошні спосаб дакрычацца да сістэмы ці праявіць сваю пазіцыю. Вось людзям і даводзіцца або біцца, або ўскрывацца.

Мне ў калоніі, гэта была ПК-15, далі працу разбіраць старыя электрычныя драты. Мы аддзялялі ізаляцыю і алюміній або медзь, збіралі іх, норма была. Вось гэта я і рабіў там увесь час, некалькі разоў яшчэ даручалі матрацы шыць, калі іншы цэх не даваў рады.

У калоніі была царква, і кожныя выхадныя ці на святы туды прыязджаў святар. Быў хор з вязняў – дарэчы, вельмі няблага спявалі. Я схадзіў адзін раз на службу, каб паглядзець, як царква выглядае, там файныя роспісы.

Усё там ладзіцца фармальна, як па напісаным.

Мяркую, што святары, якія акармляюць вязняў, не вельмі добра ўяўляюць сабе рэальную абстаноўку за кратамі. Знешне вязні вельмі лаяльныя, з усім пагаджаюцца, але святар не можа ведаць іх унутранае жыццё, хаця на споведзі мо і больш кажуць.

«Хлопцы, вы ж разумееце, што Ісус быў распяты па палітычным артыкуле»

Вера вельмі дапамагае за кратамі. Шмат хто там пачынаў верыць, яны і да мяне прыходзілі, распытвалі пра хрысціянства.

Там даводзілася, пакуль нас не запусцяць на працу, доўга стаяць на вуліцы. І вязні, каб бавіць час, у такой сітуацыі звычайна задавалі розныя пытанні. Нам была бачная каланійская царква, і неяк яны пачалі распытваць наконт крыжоў – тлумачыў іх значэнне, чаму там такая папярэчына, што напісана на таблічцы ўверсе крыжа («Ісус Назарэй, цар Юдэйскі” – заўв.).

Сказаў ім: «Хлопцы, вы ж разумееце, што Ісус быў распяты па палітычным артыкуле, у яго нават артыкул быў напісаны над галавой». Ім гэта вельмі спадабалася, адразу пачалі ўспамінаць, па якім артыкуле яго асудзілі, калі шукаць аналаг у беларускім крымінальным кодэксе. Яны ніколі не глядзелі з гэтага боку на біблейскія падзеі. А я ім патлумачыў, што Хрыста распялі як палітычнага. Калі б гэта было ў наш час, у Хрыста была б жоўтая бірка, дзясяты прафулік.

Вось такая ў мяне была сумная пропаведзь былога святара, хлопцы мне потым доўга ўспаміналі тую размову. Які артыкул быў бы ў Хрыста? Напэўна, нешта пра захоп улады ці пра дзяржаўную здраду. Бо ў Хрыста было дакладна напісана на таблічцы: яго распялі не за тое, у што ён верыў, а праз палітыку.

«Там, унутры, ты вольны, і тое, што ты маеш ў сябе, ніхто ад цябе не забярэ»

Напэўна, вернікам лягчэй перажываць турму і пакуты. Я мо і быў бы рады верыць, як раней, але не магу, у мяне так ужо не атрымаецца. Я сябе лічу агностыкам, прычым біблейская версія Бога мне зусім не блізкая.

Думаю, мой досвед мне дапамагаў за кратамі. Бачыў хлопцаў, якія там пачыналі плакаць, для мяне гэта быў дысананс. Яны трапілі ў СІЗА і не маглі змірыцца з думкай, што яны там. А я даўно дапускаў, што магу туды трапіць, і прайграваў гэта ў галаве.

Проста ўнутры ёсць стрыжань, і ты за яго трымаешся. Там, унутры, ты вольны, і тое, што ты маеш ў сябе, ніхто ад цябе не забярэ. Я 10 сутак сядзеў у ШІЗА, і мне было нармальна, нават лепш, чым калі б са мной нехта быў. Я там разважаў, мне не было з сабой нудна.

Мне дапамагала думка, што ўсё наша жыццё не мае ніякай мэты, усё некалі абнуляецца. Зразумела, што трэба есці, піць, саджаць дрэвы, ёсць больш дробныя сэнсы, але глабальнага сэнсу няма.

Мне гэта дапамагала ў тым сэнсе, што калі б жыццё мела нейкі глабальны сэнс, гэта не быў бы мой асабісты сэнс, і я не быў бы вольны ў гэтым плане. А калі ніякага вялікага сэнсу няма, я сам сваё жыццё напаўняю сэнсам, і ў гэтым плане я вольны.

Я вызваліўся ў сярэдзіне студзеня і прыехаў у Вільню чатыры месяцы таму, 16 лютага. Зняў кватэру, мяне ўзялі дальнабойнікам, 20 чэрвеня еду ў рэйс. Сям’я прыехала да мяне, у мяне ёсць жонка і дачка, яна пераходзіць у трэці клас.

На фоне таго, што я перажыў, усё астатняе мне падаецца прасцейшым – маўляў, гэта лепш, чым быць у няволі. Штодзень успамінаю пра тых, хто там застаўся: напрыклад, ранкам думаю, што яны зараз стаяць у чарзе на працу, а ўдзень яны здаюць працоўную норму.

Для іх кожны дзень падобны да мінулага, нібыта дзень сурка. Я на волі, магу працаваць, бавіць час з сям’ёй. Падаецца, ёсць за што дзякаваць і чым цешыцца.

Па сканчэнні трох рокаў можна і паразважаць, чаму ды навошта? І тут спатрэбяцца некалькі важных для мяне паняткаў. 

Пачну з царквы. Царква як супольнасць стала мне вядомай нашмат раней, чым інстытуцыя рытуальных паслуг. А крыху пазней я даведаўся пра этымалогію грэцкага слова (от ек-каХм — запрашаць, збіраць). Дык вось, яно мае дачыненне да любога сходу, уключаючы сход гаражан з намерам агалосіць сваё меркаванне і прыняцце рашэнняў па важных пытаннях. Трэба памятаць, што першахрысціянская супольнасць ужывала слова «экклесія» не ў класічным значэнні, а так, як яно ўжывалася ў старазаветным кантэксце, дзе яно адпавядала стараяўрэйскаму «кагал» (qahal) і азначала супольнасць, народ ізраільскі. Гэтая супольнасць пакліканых, адклікнуўшыхся, абраных, каб быць целам Хрыста ў кожным імгненні, усведамляецца мною, як царква.

Другім жа, паняткам будуць учынкі Хрыста, якім можна навучыцца ў евангеллі. Боскаму целу, то бо нам, тут, на зямлі, належыць паводзіць сябе так, як Ён, і быць у хвіліны выпрабаванняў там, дзе Ён. І тут двух меркаванняў быць не можа – Бог заўжды на баку болю. 

Дзе ж у тыя жнівеньскія дні было балюча? Дзе ж у той яблынавай цяплыні былі пакуты? Не трэба доўгіх разваг, каб даць адказы на такія пытанні, асабліва ў момант падзей незабыўнага лета для ўсіх нас. Калі мы вызнаем, што Хрыстос любіць нас і пакутаваў за нас, то мы мусім праяўляць сябе гэтак жа да іншых. Мы бачым у Ісусе Бога, прыняўшага чалавечае аблічча, пакутуючага і плачучага разам з намі. 

Вось, і я пачуў гісторыю збіцця цяжарнай жанчыны – і больш проста не мог чытаць навіны. Яшчэ адной важнай падзеяй для выказвання сваёй нязгоды было віншаванне Патрыярхам Кірылам захопнікаў улады – адразу пасля 9 жніўня. Гэтая палітычная заява царквы патрабавала ад мяне засведчыць, што хрысціяне – яны пра любоў, пра пяшчоту, пра клопат, а не пра гвалт, сілу ды моцную руку.

Яскравей усяго досвед тых нядзельных і жаночых маршаў з 12 жніўня можа выказаць паэзія. І чуллівае сэрца Зміцера Строцава сведчыць, а я далучаюся. Вось радкі, якія прыляпіліся да мяне і неяк мною пераклаліся:

Як дзіўна

ўсё ж прывесці на плошчу сябрыну

Раніцой галоўны ваяка краіны ўзравеў

хай будзе генацыд свайго народа

спачатку салдаты стрэляць уверх

а потым адкрыюць агонь на знішчэнне

Пабраўшыся за рукі прайсці па праспекту

як у апошні раз

і раптам на плошчы задыхаць

вольна

ключы ў суседзеў

у сабакі вада і запас сухароў на содні

прайсці праз двор

дзе нядбалая падае цень

выйсці на вуліцу

дзе святая бадзяецца паўсядзённасць

можа гэтая пара з усіх 

рухаецца  ў нашу бязглуздзіцу 

на расстрэл

саскочыць 

яшчэ нічога не позна

млоснасць панічная атака

зразумела ты можаш заўжды завярнуць

назад

Вочы і вочы і вочы…..

Незабыўны досвед развітання з сабакам, з дзецьмі, з бацькамі – і крокі, быццам у апошні раз бачыш іх. Такі ж незабыўны досвед літургіі. Не! Не ў сэнсе набажэнства ў будынку, наўмысна пабудаваным, а справа адзінства, агульная справа. Вопыт сакральнай практыкі па-за рэлігійным узбагаціў мяне падчас маршаў. Маю спадзеў, што не толькі мяне. Атрыманыя навыкі спагады, мірнасці, адзінства ды адкрытасці дужа патрэбны ў выгнанні, дужа патрэбны пад ціскам. 

Адным словам, праходзячы час нявызначанасці, няўпэўненасці ў заўтрашнім дні, адсутнасці цвёрдага грунту пад нагамі можа зрабіць нас мацней. З гэтай нагоды прагну нагадаць яшчэ адну надзвычай важную рэч. Дзявятага жніўня дваццатага року была дзявятая нядзеля па пяцідзясятніцы, а евангельскае чытанне дня таго паводле Мацвея:

24 А лодка была ўжо на сярэдзіне мора, і яе біла хвалямі, бо вецер быў супраціўны.

25 А ў чацвёртую варту ночы пайшоў да іх Ісус, ідучы па моры.

26 І вучні, убачыўшы Яго, што ішоў Ён па моры, сумеліся і казалі: гэта прывід; і ад страху закрычалі.

27 Але Ісус адразу загаварыў з імі і сказаў: падбадзёрцеся; гэта Я, ня бойцеся.

28 Пётр сказаў Яму ў адказ: Госпадзе! Калі гэта Ты, загадай мне прыйсці да Цябе па вадзе.

29 А Ён сказаў: ідзі. І выйшаўшы з лодкі, Пётр пайшоў па вадзе, каб падысці да Ісуса.

30 але, бачачы моцны вецер, спалохаўся і, пачаўшы тануць, закрычаў: Госпадзе! Уратуй мяне.

31 Ісус адразу, працягнуўшы руку, падтрымаў яго і кажа яму: малаверны! Навошта ты засумняваўся?

32 І калі ўвайшлі яны ў лодку, вецер аціх.

33 А тыя, што ў лодцы былі, падышлі, пакланіліся Яму і сказалі: сапраўды, Ты Сын Божы. (Мац. 14, 24 – 33)

Ісці па вадзе падчас буры мы здольны, калі маем веру. Засведчыць жа веру мажліва толькі ўчынкамі. Гэты евангельскі ўрывак натхняе на далейшыя крокі і надае сіл не звальвацца ў сумневы. Я выходзіў на вуліцу свайго места, а апынуўся на азёрнай гладзі. Абсяг яе вялізарны, і без веры за бераг не зачапіцца нават позіркам. Чацвёрты рок выпала нам ісці праяўляючы самыя прыгожыя якасці чалавека. Будучы перакананымі, што дэманстраваць сумленне і шчырасць мажліва толькі там, дзе вольна.

Свидетели Иеговы придерживаются крайней формы политического нейтралитета: они не ходят на выборы, не могут быть членами партий или иных политических образований, не могут быть депутатами и т. д. Они никак не участвуют в политической жизни страны, в которой живут. Более того, хотя они утверждают, что уважительно относятся к официальным символам (гербу, флагу, гимну), в действительности, формы почтения, которые закреплены государственными актами или общественной традицией по отношению к этим символам, признаются ими кощунственными с их вероучительной точки зрения. Поэтому они не встают при исполнении гимна, не говоря уже о том, чтобы его петь. Даже если цена отказа от церемониала достаточно высока. Их убеждения в этом смысле крепки, а многочисленные примеры показывают их настойчивость в соблюдении своих принципов.

Свидетели Иеговы дистанцируются даже от комментирования политических событий, вновь и вновь подчеркивая свой нейтралитет. Да, в их религиозной публицистике можно встретить осуждающие описания исторических диктатур или автократий, но, что касается современности, они стараются обходить эти темы. По крайней мере, так представлена официальная позиция этого религиозного движения.

В свою очередь, в среде свидетелей Иеговы встречаются так называемые неофициальные апологеты. Хотя Руководящий совет свидетелей Иеговы в целом не поощряет это явление, всё же он допускает их существование. Среди свидетелей Иеговы в Беларуси в качестве апологетов можно отметить двух персон: Антона Чивчалова (приехавшего из Мордовии свидетеля Иеговы со стажем) и минчанина Андрея Берестовского.

Первый ведет несколько крупных блогов, один из которых является площадкой его миссии. После событий августа 2020 года он несколько постов [1] уделил бурно разворачивающимся событиям в Беларуси, и, предсказуемо, просто напомнил о том, что «политическим» выбором свидетелей Иеговы является теократическое устройство, представленное в формах существования их общин, а любые дебаты по поводу возникшей в Беларуси ситуации им оценивались так, что в ней нет правых и виноватых, есть лишь «оттенки серого». Настоящей битвой добра и зла, понятно, им назывался Армагеддон.

Правда, Чивчалов не мог не воспользоваться ситуацией колеблющейся позиции митрополита Павла, поздравившего Александра Лукашенко с избранием, а потом, мол, извинившегося за эти поздравления. Такой конфуз главы БПЦ удобен в миссионерских целях свидетелей Иеговы, поэтому апологет использовал его как аргумент в пользу своей позиции политического нейтралитета.

А вот взгляды второго апологета уже более интересны его внимательным подходом к происходящим событиям. Стремясь быть в рамках своих религиозных границ, он тем не менее демонстрирует свою заинтересованность в описании происходящего с позиции своего исторического бэкграунда (он является историком по образованию и профессии).

Его основные наблюдения изложены в двух роликах [2] на персональном youtube-канале. Он старается быть объективным, насколько позволяют его убеждения. И в этом постороннем взгляде, максимально дистанцированном от вовлеченности в события, есть много важных замечаний: к примеру, Андрей Берестовский разоблачает мифы государственной пропаганды, что акции протеста были финансированы или руководились из-за рубежа, что протестующих было очень мало (напротив, он подчеркивает уникальный для белорусской истории масштаб протеста) или что белорусский протест был антироссийским. Он раскрывает горизонтальные связи как форму самоорганизации уличного и дворового протеста и выделяет мирный характер протестующих. Уделяет внимание и сокращениям высококвалифицированных кадров из-за репрессий.

Такие авторские наблюдения, нужно сказать, уникальны для блогерской апологетики свидетелей Иеговы. Получается, что события в стране имели такой резонанс, что не могли оставить равнодушными тех, кто имеет своего рода запрет на оценивание этих событий.

Помимо апологетов свидетелей Иеговы интересен и феномен бывших членов общины, ставших активными участниками протестных акций. В истории Беларуси таких примеров было не мало. К примеру, бывший диакон (служебный помощник в их терминологии) свидетелей Иеговы из Светлогорска Геннадий Жулега, покинувший общину в конце 2000-х, стал активистом в своем городе, где неоднократно подвергался [3] преследованиям со стороны местных властей. Несколько лет назад он покинул Беларусь.

События же 2020 года спровоцировали выход из общины по меньшей мере одного молодого свидетеля Иеговы. Это 24-летний Данила, живущий сейчас во Вроцлаве. О нём в апреле этого года сделал репортаж [4] телеканал «Белсат». События лета 2020-го изменили взгляды Данилы, до сих пор видевшего в мирских делах лишь проявления сатанизма. Но белорусская революция помогла ему увидеть, что в таких делах как раз проявляется человеческий гуманизм. И после случившихся с ним задержаний он не изменил своим новым открытиям, сделав свой выбор на изучении урбанистики. Правда, сейчас за рубежом.

И ещё одна область, в которой свидетели Иеговы оказались опосредованно причастны к политическому кризису в стране — это параллель, на которую обратила [5] внимание «Новая газета» и состоящая в различном отношении российского и белорусского режимов к свидетелям Иеговы. Как известно, в России 4 года назад их признали экстремистами и с тех пор преследуют, поэтому многие ответственные члены этой религиозной группы бегут, в том числе в Беларусь. Российские силы безопасности предпринимали попытки депортировать нескольких таких лиц: последний случай произошел недавно с 44-летним россиянином Олегом Лоншаковым, который бежал от преследований в Беларусь и теперь имеет вид на жительство в Бресте. В конце сентября он был задержан милицией по запросу коллег из России и помещен в ИВС (а затем в СИЗО) до депортации. Но 14 октября он был освобождён по постановлению прокуратуры. Генеральная прокуратура Беларуси отказала в экстрадиции. Интересный случай: Россия выдает белорусских «экстремистов» по ​​запросу силовиков западного соседа, но — в обратном направлении, что касается свидетелей Иеговы, это не работает. Почему так? «Новая газета» объясняет разницу в подходах тем, что в России от религиозных организаций требуют активной лояльности, активной патриотической позиции. А свидетели Иеговы, как мы писали выше, известны своей высокой аполитичностью. Такая индифферентная позиция в России объявляется экстремизмом. А в Беларуси наоборот: государство выступает за политически неактивные группы, администрацию Лукашенко устраивает молчание религиозных групп, поэтому нет причин для их преследования. Но, правда, это не означает, что в любой момент отношение не поменяется.

Положение свидетелей Иеговы в Беларуси, нужно сказать, гораздо лучше, чем в России — всё же в РБ они не лишены юридической регистрации. Однако за всё время своего легального существования они испытывали трудности с возможностью строительства своих молитвенных домов (так называемых Залов Царства), встречали и многие другие препятствия в своей религиозной деятельности (к примеру, предоставление альтернативной службы для парней призывного возраста из их общин). Фиксацию таких ограничений и правовую поддержку им обеспечивали разные правозащитные организации, в частности Human Constanta. Но как известно, сама правозащитная организация Human Constanta летом 2021 года была ликвидирована по требованию Мингорисполкома. Это, разумеется, скажется на обеспечении свидетелей Иеговы необходимой правовой помощью. Поэтому приходится признать, что в этом отношении политический кризис в стране привел к некоторому ухудшению юридического положения свидетелей Иеговы. В какой мере, ещё покажет время.

[1] Сделать выбор ; Добро и зло.

[2] События в Беларуси со слов историка ; Вайна сцягаў і лозунгаў. Назіранні.

[3] За снятый видеоролик о жизни чиновников блогеру грозит до трех лет тюрьмы

[4] «Я вышел из этого круга и увидел, что мир прекрасен». История бывшего свидетеля Еговы, жизнь которого изменила революция.

[5] «Коллизия ценностей» двух диктаторов. Почему Беларусь готова предоставить убежище «неправильно верующим»

«Калі ў жніўні 2020-га многія давалі прагнозы і прагна пыталіся адзін у аднаго: калі мы пераможам? Праз месяц? Да Новага года? І цяпер, калі тыя ж людзі кажуць “Мы прайгралі! Усё прапала!”, я бачу няспеласць такога мыслення. І хачу адказаць прымаўкай: “Яны думалі, што пахавалі нас, але яны не ведалі, што мы насенне”». Аляксандр Ждановіч у інтэрв’ю «Салiдарнасцi» — аб маральным выбары, веры і марах.

Гэты акцёр для некалькіх пакаленняў беларусаў назаўжды застанецца лагодным «Маляванычам» з «Калыханкі». Ды і сам Аляксандр Ждановіч разумее, што гэта роля, якая застанецца «пасля яго». Суразмоўца, у якога філасофскі склад розуму, падзяліўся, як змянілася яго жыццё за апошні год.

— Мінулай восенню вы апынуліся на сутках у Жодзіне. Не шкадавалі потым пра сваё рашэнне падтрымаць пратэст? Якіх у вас было больш эмоцый пасля тых падзей — пазітыўных або негатыўных?

— Я ўліўся ў пратэсны рух не адразу. Гэта быў сапраўды выбар, які даўся няпроста, запатрабаваў сур’ёзнай унутранай працы, перагляду назапашаных за жыццё ўяўленняў і догмаў. Але я не шкадую ні пра што.

Цяпер можна пачуць меркаванне, што ўсё было не так і ўсё было дарэмна, што не варта было і пачынаць. Я з гэтым не згодны. Мяне падзеі апошняга года змянілі, прымусілі думаць і дзейнічаць, далі новы вопыт, які заўсёды будзе са мной. У гэтым і ёсць галоўны пазітыў.
Так, шмат болю, расчараванняў, але, мабыць, так пабудавана жыццё: усё новае нараджаецца ў пакутах. І за ўсё трэба плаціць.

— Ці памяняў вас неяк апошні год? Ці перагледзелі свае погляды на жыццё? Можа, нешта здалося больш важным, а нешта — менш?

— Яшчэ раз пераканаўся, што нягледзячы на ​​ўжо немалады ўзрост, я застаўся ўнутрана гнуткім чалавекам, здольным рэагаваць на тыя падзеі, якія адбываюцца вакол мяне.

З усіх шматлікіх аўтарытэтных галасоў, якія чую вакол, давяраю таму хлопчыку, які жыве ўва мне, і прыслухоўваюся да яго ціхага голасу. Пасля ўсіх бур і актыўных гукавых сігналаў, якія ляцяць з розных бакоў, ён застаецца прастадушна гучаць ува мне…
Напэўна, гэты голас можна назваць сумленнем.

— Я ведаю, што вы праваслаўны вернік. За апошні год ваша вера ў Бога не пацярпела?

— Мой шлях быў звязаны перш за ўсё з пошукам сэнсу жыцця, з пошукам ісціны, іх шукаюць большасць маладых людзей. У маім прыходзе да веры не было ўплыву традыцыі або чыіхсьці аўтарытэтаў.

Нічога вышэй таго, што прапануе Хрыстос у праваслаўнай веры, я не бачыў. Рэгулярна прычашчаўся, спавядаўся. Вялікі ўплыў аказаў прыклад маёй жонкі Людмілы, якая прыйшла ў сястрыцтва Свята-Елісавецінскага манастыра.

Падзеі жніўня 2020-га і наступныя за ім выклікалі ў мяне шмат пачуццяў і думак. З жалем убачыў, што царква, закліканая Хрыстом, яе заснавальнікам, несці ў свет і захоўваць няўхільныя і простыя ісціны — не забі, не крадзі, не хлусі, — выкарыстоўваецца для маніпуляцыі свядомасці і ўтрыманьня ўлады людзьмі неахайнымі.

За высокімі, і ў нейкай меры правільнымі словамі аб духоўнасці, — ідзе слепата і нежаданне бачыць рэальнае жыццё, гвалт, хлусня, беззаконне.
Калі я хацеў пазнаёміць маіх праваслаўных сяброў з рэальнымі фактамі жахлівага гвалту над людзьмі, у іх у адказ былі гатовыя клішэ, яны адмахваліся.

Пры гэтым заставаліся добрымі людзьмі, якіх хвалюе, напрыклад, лёс бяздомных жывёл. А зламаных лёсаў соцень тысяч людзей, нашых суайчыннікаў, кінутых у турмы, вымушаных з’ехаць з радзімы, забітых, прыніжаных, — для іх не існавала.

Я ўбачыў такое зручнае праваслаўе з чытаннем акафістаў, хроснымі хадамі, што само па сабе добра, але пры гэтым з нежаданнем бачыць рэальныя «хворыя» рэчы, якія дзеюцца вакол. Перакладанне адказнасці за тое, што адбываецца ў тваёй краіне, на нейкія абстракцыі накшталт: «На ўсё Божая воля» і г.д.

Божая воля, вядома, ёсць, але яна звязана з рэальнай жыццём, на якое трэба неяк рэагаваць…

Гэта не магло не адбіцца на маім стаўленні да веры. На жаль, я бачу ў сабе і ўнутраныя страты, звязаныя з гэтым, але спадзяюся, што гэта такі перыяд перазагрузкі, і калі мой «ўнутраны хлапчук» будзе жадаць ісціны і праўды — Бог не пакіне яго.

Тое, што цяпер адбываецца з царквой, мне нагадвае перыяд пачатку 20 стагоддзя ў Расіі, калі шмат у чым вера ўкаранялася дзяржавай. Тое, мне здаецца, адбываецца цяпер і ў нас.

Нельга прымусіць любіць Бога (і ўладу!) з дапамогай прапаганды і перапісвання гісторыі ў школьных падручніках. Рана ці позна праўда прарасце, як трава скрозь асфальт і бетон.

— За апошні час вы прынялі ўдзел у многіх праектах. Наколькі яны для вас важныя, як тыя ж «Казкі»?

— Хто яго ведае, нешта самому сабе падаецца важным, але праходзіць час і не застаецца і следу ад гэтай «важнасці», а бывае наадварот.
З маім Маляванычам, напэўна, так. Я на яго «не ставіў», а падобна па выніку «гэта ўсё, што застанецца пасля мяне, гэта ўсё, што вазьму я з сабой».
Так, мабыць, яшчэ «Маленькі прынц» з рабятамі з інтэрната.

— Трохі пра асабістае: ці застаяцеся вы ў Беларусі? Калі так, то не ці разглядалі варыянт з эміграцыяй?

— Я тут. Што значыць быць «тут»? Нядаўна прачытаў цікавае параўнанне: гэта значыць жыць у пакоі, ведаючы, што недзе пад ложкам схавалася атрутная змяя, якая можа ўкусіць у любы момант.
Ці можна жыць у такім пакоі? Напэўна, можна. Што дае гэта? Магчыма, выхоўвае нейкае экзыстэнцыяльнае стаўленне да страху, пераадоленне яго.

— Вас звольнілі з Рускага драматычнага тэатра імя Горкага. Наколькі цяжкім ударам гэта стала? Не расчараваліся ў людзях, з якімі столькі гадоў працавалі?

— Калі я забіраў працоўную кніжку, у ёй быў адзін запіс: «Прыняты ў 1985 годзе». 36 гадоў! Але вось дзіўна — прайшло ўжо амаль паўгода, а ў душы няма ніякіх моцных эмоцый, ніякіх шкадаванняў. Напэўна, адбылося тое, што павінна было адбыцца.

Мне няма на каго крыўдзіцца: кожны пайшоў сваім шляхам — калегі сваім, а кіраўніцтва? Яно ніколі не было самастойным, заўсёды рабіла тое, што было загадана зверху, каб утрымацца на сваёй прыступцы.

Я адчуваю сябе вальней.

— Турбуе тое, што ўсё часцей шукаю акуляры, калі яны ў мяне на лбе. Што раблюся больш лянотным і дурным.
Добра, каб сонейка ўставала па раніцах, а пчолы прыносілі мёд, старыя ўсміхаліся, гледзячы як гуляюць дзеці, каб усе кінутыя ў турмы хутчэй выйшлі на волю.

А яшчэ: каб усе мы, хто ўбачыў прыгажосць, ахвярнасць, салідарнасць нашых людзей, не забывалі гэтага. Каб мы сталіся народам, нацыяй, якая паважае сябе і любіць сваю краіну.

— Ці застаецца ў вас вера, што ўсё будзе добра?

— Вядома, усё будзе добра! Але што такое вынік? Гэта нешта закончанае, безумоўнае. Самым безумоўным фактам нашага жыцця будзе тое, што кожны з нас памрэ. І ў чым вынік?
Давайце глядзець на жыццё як на шлях, у якога няма канца. Дастаеўскі сказаў: «На зямлі ўсё пачынаецца, але нічога не сканчаецца». І ў чым наша перамога ці параза?

Другие по живому следу

Пройдут твой путь за пядью пядь,

Но поражение от победы 

Ты сам не должен отличать.

Но должен не единой ноткой

Не отступаться от лица

И быть живым, живым и только,

Живым и только до конца.

Калі ў жніўні 2020-га многія давалі прагнозы і прагна пыталіся адзін у аднаго: калі мы пераможам? Праз месяц? Да Новага года? І цяпер, калі тыя ж людзі кажуць «Мы прайгралі! Усё прапала!», я бачу няспеласць такога мыслення. І хачу адказаць прымаўкай: «Яны думалі, што пахавалі нас, але яны не ведалі, што мы насенне».

Адбылося тое, што павінна было адбыцца, і што было падрыхтавана папярэднімі падзеямі. І нішто добрае не было марным. І нават нашы памылкі. Жыццё будзе працягвацца, і яно мацнейшае за нашыя прагнозы і жаданні.

Пражыць бы толькі яго «па сумленні», як казаў і жыў, напрыклад, наш цудоўны суайчыннік Васіль Быкаў. Таму, даражэнькія беларусы, усё будзе доб-ра!

Новы Час

Александр Жданович в интервью «Салiдарнасцi» – о моральном выборе, вере и мечтах.

Этот актер для нескольких поколений белорусов навсегда останется добродушным «Маляванычам» из «Калыханкі». Да и сам Александр Жданович понимает, что это роль, которая останется «после него». Собеседник, у которого философский склад ума, поделился, как изменилась его жизнь за последний год.

— Прошлой осенью вы оказались на сутках в Жодино. Не жалели потом о своем решении поддержать протест? Каких у вас было больше эмоций после тех событий — позитивных или негативных?

— Я влился в протестное движение не сразу. Это был действительно выбор, который дался непросто, потребовал серьезной внутренней работы, пересмотра накопившихся за жизнь представлений и догм. Но я не жалею ни о чем.

Сейчас можно услышать мнение, что все было не так и все было напрасно, что не стоило и начинать. Я с этим не согласен. Меня события последнего года изменили, заставили думать и действовать, дали новый опыт, который всегда будет со мной. В этом и есть главный позитив.

Да, много боли, разочарований, но видимо так устроена жизнь: все новое рождается в муках. И за все нужно платить.

— Поменял ли вас как-то последний год? Пересмотрели ли свои взгляды на жизнь? Может, что-то показалось более важным, а что-то — менее?

— Еще раз убедился, что несмотря на уже немолодой возраст, я остался внутренне гибким человеком, способным реагировать на те события, которые происходят вокруг меня.

Из всех многочисленных авторитетных голосов, которые слышу вокруг, доверяю тому мальчишке, который живет во мне, и прислушиваюсь к его тихому голосу. После всех бурь и активных звуковых сигналов, летящих из разных сторон, он остается простодушно звучать во мне…

Наверное, этот голос можно назвать совестью.

— Я знаю, что вы православный верующий. За последний год ваша вера в Бога не потерпела?

— Мой путь был связан прежде всего с поиском смысла жизни, с поиском истины, их ищут большинство молодых людей. В моем приходе к вере не было влияния традиции или чьих-то авторитетов.

В детстве я был крещен в католичество, похоже, весь мой род был католическим. Но в 32 года принял православие. К этому решению шел долго, оно не было случайным.

Ничего выше того, что предлагает Христос в православной вере, я не видел. Регулярно причащался, исповедался. Большое влияние оказал пример моей жены Людмилы, которая пришла в сестричество Свято-Елисаветинского монастыря.

События августа 2020-го и последующие за ним вызвали у меня много чувств и мыслей. С сожалением увидел, что церковь, призванная Христом, ее основателем, нести в мир и сохранять непреложные, и в общем-то простые истины — не убей, не укради, не лги, — используется для манипуляции сознания и удержания власти людьми нечистоплотными.

За высокими, и в какой-то мере правильными словами о духовности, — стоит слепота и нежелание видеть реальную жизнь, насилие, ложь, беззаконие.

Когда я хотел познакомить моих православных друзей с реальными фактами чудовищного насилия над людьми, у них в ответ были готовы клише, они отмахивались. При этом оставались добрыми людьми, которых волнует, например, судьба бездомных животных. А сломанные судьбы сотен тысяч людей, наших соотечественников, брошенных в тюрьмы, вынужденных уехать с родины, убитых, униженных, — для них не существовало.

Я увидел такое удобное православие с читанием акафистов, крестными ходами, что само по себе хорошо, но при этом с нежеланием видеть реальные «больные» вещи, которые творятся вокруг. Перекладывание ответственности за то, что происходит в твоей стране на некие абстракции вроде: «На всё божья воля» и т.д.

Божья воля, конечно, есть, но она связана с реальной жизнью, на которую надо как-то реагировать…

Это не могло не отразиться на моем отношении к вере. К сожалению, я вижу в себе и внутренние потери, связанные с этим, но надеюсь, что это такой период перезагрузки, и если мой «внутренний мальчишка» будет желать истины и правды — Бог не оставит его.

То, что сейчас происходит с церковью, мне напоминает период начала 20 века в России, когда во многом вера насаждалась государством. То, мне кажется, происходит сейчас и у нас.

Нельзя заставить любить Бога (и власть!) с помощью пропаганды и переписывания истории в школьных учебниках. Рано или поздно правда прорастет, как трава сквозь асфальт и бетон.

— За последнее время вы приняли участие во многих проектах. Насколько они для вас важны, как те же «Казкі»?

— Кто его знает, что-то самому себе кажется важным, но проходит время и не остается и следа от этой «важности», а бывает наоборот.

С моим Маляванычам, наверное, так. Я на него «не ставил», а похоже по результату «это всё, что останется после меня, это всё, что возьму я с собой».

Да, пожалуй, еще «Маленький принц» с ребятами из интерната.

— Немного про личное: остаетесь ли вы в Беларуси? Если да, то не рассматривали ли вариант с эмиграцией?

— Я тут. Что значит быть «тут»? Недавно прочел интересное сравнение: это значит жить в комнате, зная, что где-то под кроватью спряталась ядовитая змея, которая может укусить в любое мгновение.

Можно ли жить в такой комнате? Наверное, можно. Что дает это? Возможно, воспитывает какое-то экзистенциальное отношение к страху, преодолению его.

— Вас уволили из Русского драматического театра имени Горького. Насколько тяжелым ударом это стало? Не разочаровались в людях, с которыми столько лет работали?

— Когда я забирал трудовую книжку, в ней была одна запись: «Принят в 1985 году». 36 лет! Но вот удивительно — прошло уже почти полгода, а в душе нет никаких сильных эмоций, никаких сожалений. Наверное, произошло то, что должно было произойти.

Мне не на кого обижаться: каждый пошел своим путем — коллеги своим, а руководство? Оно никогда не было самостоятельным, всегда делало то, что было приказано сверху, чтобы удержаться на своей ступеньке.

Я чувствую себя свободнее.

— Что вас сейчас больше всего беспокоит и о чем мечтаете?

— Беспокоит то, что все чаще ищу очки, когда они у меня на лбу. Что становлюсь ленивее и глупее.

Хорошо, чтобы солнышко вставало по утрам, а пчелы приносили мед, старики улыбались, глядя как играют дети, чтобы все брошенные в тюрьмы поскорее вышли на волю.

А еще: чтобы все мы, кто увидел красоту, жертвенность, солидарность наших людей, не забывали этого. Чтобы мы стали народом, нацией, которая уважает себя и любит свою страну.

— Остается ли у вас вера, что все будет хорошо?

— Конечно, все будет хорошо! Но что такое результат? Это что-то законченное, безусловное. Самым безусловным фактом нашей жизни будет то, что каждый из нас умрет. И в чем результат?

Давайте смотреть на жизнь как на путь, у которого нет конца. Достоевский сказал: «На земле все начинается, но ничего не заканчивается». И в чем наша победа или поражение?

                 Другие по живому следу

                 Пройдут твой путь за пядью пядь

                 Но поражение от победы

                 Ты сам не должен отличать.

                 Но должен не единой ноткой

                 Не отступаться от лица

                 И быть живым, живым и только

                 Живым и только до конца.

Когда в августе 2020-го многие давали прогнозы и жадно спрашивали друг у друга: когда мы победим? Через месяц? К Новому году? И теперь, когда те же люди говорят «Мы проиграли! Все пропало!», я вижу незрелость такого мышления. И хочу ответить поговоркой: «Они думали, что похоронили нас, но они не знали, что мы семена».

Произошло то, что должно было произойти, и что было подготовлено предыдущими событиями. И ничто доброе не было напрасным. И даже наши ошибки. Жизнь будет продолжаться, и она сильнее наших прогнозов и желаний.

Прожить бы только ее «по совести», как говорил и жил, например, наш прекрасный соотечественник Василь Быков. Поэтому, даражэнькия беларусы, все будет хо-ро-шо!

Салідарнасць

Даследчыца разглядае гэтыя працэсы праз прызму беларускай талакі – сумеснай працы на агульную карысць, для перамогі бедаў і далучэння кожнага да супольнасці. Сучаснымі формамі талакі яна называе, напрыклад, фінансавую падтрымку і ўдзел у вырашэнні клопатаў, да якіх дзяржаве няма справы: курсы «Мова нанова», пераклад фільмаў на беларускую мову і падобнае.

Паўла Бароўская называе «талакой цэркваў» актывізм духавенства і свецкіх вернікаў дзеля агульнай справы: працу «Хрысціянскай візіі», груп малітвы і ўзаемападтрымкі ў Вайберы, больш выразную сацыяльную арыентаванасць некаторых рэлігійных супольнасцяў і тыя хрысціянскія групы ў Тэлеграме, дзе навіны пра палітзняволеных – нярэдкасць. А таксама ланцуг пакаяння «Курапаты-Акрэсціна. Ніколі зноў», які хрысціяне арганізавалі 21 жніўня 2020.

На думку Паўлы Бароўскай, падзеі апошняга году абверглі агульнапрынятую думку пра няздольнасць постсавецкіх беларусаў да салідарнасці і глыбокай грамадскай лучнасці: талака заўсёды будзе пагрозай аўтарытарнаму рэжыму.

“Сейчас уровень репрессий колоссальный, и репрессивная машина не останавливается. Но находясь в каком-то отчаянии или смятении, я вспоминаю события осени 2020 года и женщину, которая в один из протестных дней подошла ко мне с Библией в руках, слова поддержки произнесла, что Бог дал нам силы все изменить. Поэтому все это время и я живу с этой фразой и надеждой”, – рассказывает Екатерина Гапоненко.

В своем продолжительном интервью Михаил касается и церковного аспекта протестного движения. Он отмечает, что разные стороны противостояния опираются на разные цитаты из Библии. Одни будут цитировать, что «всякая власть от Бога», а другие: «следует повиноваться Богу, нежели человеку». Он считает, что «церковь должна выступать не столько против, сколько обнажать то, что происходит… Вы творите зло, будьте добры признать это, как минимум. Если вы делаете зло, церковь должна уметь показать пальцем и сказать: это зло.».

Об архиепископе Артемии студент-теолог отозвался как о человеке, который «говорил то, что считал верным, то, что считают верным многие прихожане». Архиепископ Артемий, как считает Михаил, своими проповедями вовсе не «раскалывал общество», в чем его обвиняют. Провластная пропаганда всегда говорит, что «раскалываешь общество», если называешь вещи своими именами. Особенно важно, считает Михаил, что архиепископ Артемий призвал к покаянию за пребывание в комсомоле и других коммунистических организациях: «Есть проблема нераскаянного коммунизма, эта проблема глубже, чем все наши протесты. Это экзистенциальная проблема всего общества.».

Пра “выбары”

Калі пачаліся выбары, з’явілася шмат прэтэндэнтаў. На некаторых з іх было цікава глядзець. Потым іх знялі з дыстанцыі. Аднаго пасадзілі, іншага выгналі… Мяне агарнуў смутак, паколькі Святлана Ціханоўская, адзіны незалежны кандыдат, які застаўся, пачала хістацца. Здавалася, што канец усяму. А потым, калі аб’ядналіся штабы, я пачала на гэтых трох неймаверных дзяўчат (Святлана Ціханоўская, Марыя Калеснікава і Вераніка Цапкала) глядзець. Мне падалося, што нейкая звышсіла ўзяла гэтых жанчын і павяла выконваць тое, што прадвызначана. І я зразумела, што мне таксама трэба ісці за сілай, якая павяла гэтых дзяўчын.

Пра акцыі

У горадзе перыядычна адбываюцца масавыя акцыі, нейкія дзяржаўныя святы, на якія выходзяць масы людзей. І звычайна ўсё праходзіць мірна, без канфліктаў і гвалту. Навошта ж было ў жніўні, калі грамадзяне мірна пратэставалі, выводзіць аўтазакі, браць у рукі дубінкі?! Навошта было біць людзей?!

Пра плакаты

Першыя выхады людзей у Гомелі былі спантаннымі. Я таксама не магла спачатку разабрацца спачатку з тым, што адбываецца. Я не магла зразумець, што за гвалт. Гэта было дзіка. У маёй галаве засела думка: “Як я магу гэтаму супрацьстаяць? Што я магу зрабіць, каб хоць неяк дапамагчы нашаму грамадству?” У Новым Запавеце напісана, што закон Божы выконваецца, калі мы носім цяжары іншых. Мая свядомасць мне падказвала: “Ты будзеш вяшчальнікам Божага слова!” І я вырашыла, што буду тут як ваяр Хрыстовы з Божым словам. Тады я падрыхтавала некалькі плакатаў з цытатамі з Евангелля, Прыпавесцяў Саламона, з кніг Старога Запавету.

Рэакцыя праваахоўнікаў на плакаты

Вы ведаеце, спецыяльна міліцыянты да мяне не падыходзілі, нічога не казалі. Ужо пазней, у кастрычніку, калі прайшоў суд за ўдзел у адной з акцый, мяне згадалі. Хутчэй гэта не яны, а я падыходзіла да міліцыянтаў з плакатамі, гаварыла ім: “Калі ласка, азнаёмцеся са зместам…” Неяк я ішла з плакатам, мяне абагнаў амапавец. Дзіўна, што ён мяне не схапіў, не вырваў плакат з рук, але пачаў штурхаць. Я яму сказала, што хутка не магу ісці бо баліць нага. Ён мне кінуў фразу: “Зараз ваш плакат засуну куды-небудзь!” Хацелася адказаць, што цудоўна ведаю, на што яны здольныя… Гэта было яшчэ ў верасні. У асноўным жа міліцыянты моўчкі ківалі галовамі. Думаю, сярод іх ёсць усякія, не толькі агрэсіўныя. Яны маўчаць… Але хай кожны вызначае сваю ролю на гэтым адрэзку гісторыі.

Валанцёры

Я раней чула па тэлевізару: “Валанцёры таго шукаюць, іншага…” Я задумвалася тады: “Што гэта за дзіўныя людзі!” Калі я тут пачала сустракаць валанцёраў, я зразумела, што валанцёры — Божыя пасланнікі, анёлы ў чалавечым целе, таму што выконваюць законы Хрыста. Калі я бачу іх справы, калі сама ўдзельнічаю ў нейкіх ініцыятывах, пішу лісты палітвязням, заўжды дзякую Богу за гэтых людзей. Хрыстос гаварыў пра сваіх паслядоўнікаў: “Вы — соль зямлі!” Што такое соль? Гэты элемент, які не дае прадуктам сапсавацца. Калі няма солі, калі соль страціць сваю моц, прадукт згніе. Валанцёры і людзі падобныя ім — гэта соль зямлі, выратоўваюць грамадства ад гніення. На валанцёраў трэба раўняцца.

Я мару сваімі ўчынкамі прыўнесці ў душы людзей трошкі цяпла. Магчыма, калі я напісала ліст камусьці, ён нават і не дойдзе ў турму. Гэта Бог вызначае шлях ліста, ён вызначае ролю ўчынка, ці дойдзе ён да адрасату. Магчыма, для Бога важна, каб хтосьці іншы прачытаў мае словы. Цэнзары, напрыклад. Мне прыемна ад усведамлення таго, што я не дарма жыву, а перадаю цяпло іншым людзям. Гэта прыносіць задавальненне і радасць.

Ці змянілася грамадства?

Я думаю, што мы змяніліся. Справа ў тым, што Бог задумаў, каб у нашым грамадстве адбыліся вялікія і добрыя перамены. Я лічу, што кожны народ варты свайго кіраўніка. Нашым бацькам ёсць у чым каяцца і пераасэнсоўваць многае. Мы, можна сказаць, нясем кару за віну нашых продкаў. Адзін святар неяк сказаў, што АМАП — гэта кара Госпада. Некаторыя абурыліся на гэтае выказванне, пакрыўдзіліся на гэтага святара. А што сказаць? Што АМАП — гэта блаславенне Госпада? Магчыма, і блаславенне, бо смутак у душы чалавека здараецца не для таго, каб яго зламаць, а каб яго навучаць. І я малю Бога, каб нашае грамадства змянілася, каб у нас, нарэшце, з’явіўся годны кіраўнік. Беларусы змяніліся. Я разумею, што ва ўсіх пераменах апошніх месяцаў — рука Госпада. Нашыя дзеці ўжо іншыя, яны больш добразычлівыя і заслугоўваюць лепшай долі.

Штодзень