3 октября в Новогрудском районе состоялся ежегодный крестный ход на «Новогрудскую Голгофу» — место гибели протоиерея Николая Недведского. Перед шествием в храме Успения Пресвятой Богородицы в Волковичах прошла соборная литургия во главе с благочинным Новогрудского церковного округа протоиереем Анатолием Герасимуком. Участие приняли духовенство Новогрудского и Кореличского благочиний, паломники, местные жители и учащиеся кадетских классов школы № 7 Новогрудка.

Николай Недведский служил в Волковичах с 1921 года. В 1930-е многие священнослужители уезжали в Польшу, однако он, несмотря на уговоры, остался на приходе вместе с женой и дочерью.

После вступления Красной армии в Западную Беларусь в 1939 году Недведского схватили местные члены подпольной партийной ячейки. Его гнали через близлежащие деревни, издеваясь и жестоко избивая. На хуторе Касьяново израненного священника на два дня заперли в подвале. На помощь ему никто не пришел — люди боялись. На третий день его повели на высокую лесистую гору, где и казнили. Убийство было крайне жестоким: мученику отрезали уши, выкололи глаза, вырвали бороду, привязывали к лошади и влачили по земле, переломали суставы рук и ног. 

Даже в страшных муках отец Николай молился за мучителей. Молитва привела партийных активистов в бешенство — они отрезали священнику язык, после чего связали и многократно сбрасывали в вырытую им же могилу, пока Недвецкий не скончался.

В экспозиции были представлены живопись, графика и произведения современного искусства 18 авторов: Ольги Якубовской, Татьяны Савич, Ирины Хвойницкой, Натальи Борд, Ярослава Кирвеля, Ланы Грибанской, Владислава Заленского, Марии Санько, Светланы Ильяшенко, Евгении Полуян, Екатерины Евдокимовой, Ивана Жукова, Ольги Силиванчик, Алины Ларк, Андрея Духновского, Мацея Вельгаса, Александра Ждановича и Павла Войницкого. 

Кураторка и основательница проекта — Диана Шилина.

Работы рассказывают о свободе, человеческом достоинстве, памяти, вере, вынужденной эмиграции и сохранении культурной идентичности — каждая является личным свидетельством человека, покинувшего родину. Несмотря на жизнь в изгнании, творчество художников остаётся тесно связано с белорусской культурой, памятью и надеждой на свободное будущее.

Выставка открылась 9 августа — в шестую годовщину жестокого подавления мирных протестов против сфальсифицированных президентских выборов в Беларуси 2020 года. Настоятель прихода Геральд Гумп, открывая экспозицию, отметил, что искусство способно затрагивать невыразимое и тем самым противостоит любому беззаконному режиму, назвав выставку своего рода «песней протеста» против попрания прав человека.

Проект уже с успехом показывали в Чехии и Польше; в Австрии — это первая полномасштабная презентация коллекции. 

Выставка получила благословение папы Льва XIV, а также письма поддержки от 21 кардинала со всего мира.

Кураторка Диана Шилина в своей речи на открытии провела параллель между сегодняшними белорусскими художниками в изгнании и теми, кто более ста лет назад также был вынужден покинуть Беларусь — включая Марка Шагала, Хаима Сутина и других.

Подробнее о проекте: artinexile.eu

В рамках богослужения состоялось торжественное открытие выставки «Ich bin hier» («Я здесь») — серии портретных рисунков белорусских политических заключённых авторства художницы Ксиши Ангеловой. Каждый портрет — это лицо и история человека, оказавшегося за решёткой за убеждения.

Специальной гостьей богослужения стала Наталля Василевич — белорусская правозащитница, теологиня и политолог. Она рассказала о нынешней ситуации в Беларуси, поделилась историями семьи Резановичей и музыканта Алеся Чумакова, находящегося в заключении.

Выставка «Ich bin hier» будет открыта в общинном доме церкви Воскресения по адресу Haager Weg 40, Bonn — до августа 2026 года. Вход свободный.

EKD предлагает бесплатно заказать комплект из 18 плакатов формата A2 — 14 портретов работы Ксишы Ангеловой, биографии заключённых, справочные тексты о ситуации в Беларуси после 2020 года и идеи для проявления солидарности. Выставку могут принять школы, библиотеки, приходы и молодёжные центры.

Богаслужэнне адбылося падчас чарговай паездкі архіепіскапа на фронт і прыфрантавыя тэрыторыі. Разам з ім маліліся капеланы 12-й асобнай цяжкай механізаванай брыгады.

Пасля службы Святаслаў (Логін) сустрэўся з роднымі палонных і зніклых без вестак вайскоўцаў. У паведамленні таксама адзначаецца, што БАПЦ працягвае перадаваць дапамогу Украіне, у тым ліку для ЗУСУ і палка імя Кастуся Каліноўскага.

Увечары таго ж дня ў катэдры святога Францішка Ксаверыя ў Гродне біскуп Уладзімір Гуляй узначаліў Святую Імшу Пасхальнай вігіліі, на якой прысутнічаў лютэранскі пастар Уладзімір Татарнікаў.

Праз тыдзень, калі Вялікдзень адзначалі праваслаўныя вернікі, кафедральны сабор Праабражэння Гасподняга ў Заслаўі, па-суседску, наведаў ксёндз Антоні Клімантовіч — пробашч мясцовай каталіцкай парафіі Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі.

Таксама, ужо на ўзроўні традыцыі, прыходзяць павіншаваць адно аднаго святары ў Ракаве — пробашч касцела Найсвяцейшай Панны Марыі Ружанцовай Дзмітрый Чупрыч і настаяцель храма Праабражэння Гасподняга пратаірэй Сергій Лепін.

Праз такія жэсты ўзаемнай павагі выразна праяўляецца экуменічны аспект Пасхі. Нягледзячы на розныя традыцыі і выклікі сучаснага свету, хрысціяне з розных канфесій сведчаць, што сапраўдная вера здольная пераадольваць межы і аб’ядноўваць людзей вакол найважнейшай праўды — Хрыстос уваскрос!

Кананізацыя адбылася напярэдадні даты, трагічнай для Польшчы, Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны. У верасні 1939 года Другую Рэч Паспалітую гвалтоўна падзялілі паміж сабой гітлераўская Германія і сталінскі СССР. 17 верасня на ўсходнія тэрыторыі Польшчы ўвайшла Чырвоная армія.  У Беларусі гэты дзень адзначаецца на афіцыйным узроўні як дзень “народнай еднасці”. Але разам з Чырвонай арміяй на Заходнюю Беларусь прыйшлі арышты, дэпартацыі і расстрэлы. На той час на тэрыторыі Савецкай Беларусі не было ўжо ніводнага дзеючага храма і ніводнага афіцыйнага святара — і той самы чырвоны тэрор супраць веры і царквы абрынуўся і на Заходнюю Беларусь. Святараў катавалі, забівалі, высылалі ў лагеры.

Пад рэпрэсіі таксама трапілі ўсе, хто насіў польскі мундзір: афіцэры, капеланы, чыгуначнікі, леснікі, нават тыя, хто ўжо выйшаў у запас. Часта — разам з сем’ямі. Іх аб’ядноўваў не толькі статус, але і вера. Сярод расстраляных было нямала праваслаўных і этнічных беларусаў. 

Найбольш вядомыя забойствы адбыліся ў Катыні пад Смаленскам у траўні 1940 года. Але гэта была не адзіная кропка смерці. Людзей забівалі ў Асташкаве, Казельску, Старабельску, а таксама ў турмах Менска і іншых беларускіх гарадоў. Пакуль што гісторыкі зафіксавалі імёны як мінімум 51 этнічнага беларуса — польскага грамадзяніна, расстралянага ў рамках катынскай аперацыі. Але сапраўдны спіс значна шырэйшы — і дагэтуль не складзены.

Менавіта таму словы з пастановы Сінода гучаць так востра:

“Шматлікія пакутнікі невядомыя нам, але вядомыя Богу.”

Сёння ў шэраг святых былі ўключаныя:

• протапрасвітар палкоўнік Сымон Федаронька — галоўны капелан Войска Польскага,

• протаіерэй маёр Віктар Раманоўскі — малады святар, выпускнік Варшаўскага ўніверсітэта,

• протаіерэй Уладзімір Ахаб — душпастыр з Хелмшчыны, расстраляны ў Асташкаве,

…а таксама іншыя праваслаўныя святары, чыя доля была падобная: арышт, допыты, лагер, смерць.

Урачыстасці прайшлі ў варшаўскай царкве Hagia Sophia. Кананізацыю здзейснілі 10 іерархаў ППЦ на чале з Мітрапалітам Савам. Прысутнічалі прадстаўнікі дзяржаўных уладаў Польшчы, Каталіцкага Касцёла, Экуменічнай Рады, міжнародных царкоўных структур і сотні вернікаў, у тым ліку беларусаў, якія цяпер жывуць у Польшчы.

Заўтра — працяг урачыстасцяў і першы дзень афіцыйнай памяці новых мучанікаў.

Але гэта не толькі польская памяць. Гэта наша, беларуская, таксама. Бо гісторыя рэпрэсій на гэтых землях не ведала чыстых межаў. Кананізацыя праваслаўных ахвяр сталінізму — знакавая падзея для ўсяго нашага рэгіёна. У тым ліку — для тых, хто сёння жыве ў Беларусі.

Святыя Катынскія мучанікі, маліце Бога за нас!

• 16 верасня — царкоўнае абвяшчэнне рашэння пра кананізацыю ў сталічнай святыні Сафіі Прамудрасці Божай у Варшаве (вул. Пулаўская, 568). Пачатак — а 10:00.
• 17 верасня — у дзень іх памяці, святочныя літургіі ва ўсіх епархіях ПАПЦ.

Раней мы пісалі, што 18 сакавіка 2025 г., падчас сесіі Сабору епіскапаў ПАПЦ была прынята рашэнне аб кананізацыі ахвяраў катыньскай трагедыі. У пастанове падкрэсліваецца, што кожная кропля мучаніцкай крыві становіцца падмуркам новага царкоўнага жыцця.

Сярод кананізаваных — святары і капеланы:

• пратапрэзбітэр палкоўнік Сымон Федаронька, галоўны капелан Войска Польскага,
• протаярэй маёр Віктар Раманоўскі, малады святар і выпускнік Багаслоўскага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта,
• пратаярэй маёр Уладзімір Ахаб, духоўнік з Хелмшчыны, загінуўшы ў Асташкаве,
  а таксама іншыя праваслаўныя — вядомыя і невядомыя.

Для беларусаў гэта падзея асабліва важная — сярод загінулых у Катыні і іншых месцах смерці было шмат нашых землякоў, праваслаўных салдат і афіцэраў Польскага войска.

Гэтае рашэнне — ня толькі царкоўная, але і гістарычная падзея, якая паказвае далейшае ўкараненне ПАПЦ у дэкамунізаваны кантэкст сучаснай Польшчы і пашану да памяці ўсіх, хто загінуў за веру.

Інфармацыя — паводле афіцыйных крыніц ПАПЦ.

Святыя мучанікі Катынскія, маліцеся за нас!

Цягам апошніх гадоў яны неаднаразова выступалі з такімі зваротамі — як у моманты новых рэпрэсій, так і ў дні памяці ці малітоўных акцый. Гэта стала своеасаблівай традыцыяй, якая паказвае: нават пад пастаянным наглядам і пагрозамі людзі шукаюць магчымасці сказаць сваё слова.

Этот день призван привлечь внимание к трагедии людей, которые страдают от преследований за веру или мировоззрение, и осудить растущий уровень религиозного насилия и терроризма.

ООН подчёркивает: государства несут основную ответственность за защиту прав человека, включая права религиозных меньшинств. Среди инициатив — развитие межрелигиозного и межкультурного диалога и принятие Плана действий по защите религиозных объектов, чтобы обеспечить безопасность верующих.

Подробнее на официальной странице ООН un.org/ru/observances

⸻

Мониторинги «Христианской визии»

Межконфессиональная инициатива «Христианская визия», с 2020 года документирующая преследования верующих в Беларуси, ведёт следующие мониторинги:

• Ущемление свободы религии для политзаключённых — по-русски | по-английски
• Преследование священнослужителей — список
• Преследование религиозного сообщества через обвинения в «экстремизме» — список
• Диффамация верующих со стороны властей и пропаганды — мониторинг
• Общий мониторинг преследований верующих и религиозных организаций с 2020 года — читать
• Список политзаключённых христиан — по-русски | по-английски